Plus Expositie

Inclusie en diversiteit hebben de wind mee in Prix de Rome

De Prix de Rome heeft dit jaar een ijzersterke bezetting. De expositie rond de prijs in het Stedelijk Museum toont toonaangevende moderne kunst.

Beeld Daniel Nicolas

Een hand voor één oog houden, in foetushouding op de grond liggen, vingers samenknijpen alsof er een stressballetje wordt vermorzeld. Het zijn gebaren die Sander Breure en Witte van Hulzen zagen tijdens hun bezoek aan ziekenhuizen. Als een soort medische choreografie worden ze nu door acteurs opgevoerd in het Stedelijk Museum, omringd door beelden die een chirurg, een patiënt, een schoonmaker, een verpleegkundige en een bestuurder voorstellen.

Breure en Van Hulzen weten in dit Accidents Waiting to Happen met minimale middelen de institutionele sfeer van wachtkamer en operatiezaal op te roepen. Maar de steriel witte wanden blijven tegelijkertijd net zo goed de white cube van het museum.

Die vereenzelviging van zorg met cultuur is minder vreemd dan zij lijkt. In een ziekenhuis staat immers de lichamelijke gezondheid voorop en in een museum het culturele welzijn. Het zijn allebei kennis­instellingen gericht op beheer en behoud, van lichamen of collectieve identiteit. In een tijd dat druk wordt gediscussieerd over de rol en functie van het museum is zo’n vergelijking bijzonder actueel.

Van alle werken in de Prix de Rome 2019-tentoonstelling is Accidents Waiting to Happen het minst nadrukkelijk geëngageerd. Als je Nederlands oudste en belangrijkste staatsprijs voor de beeldende kunst wil zien als toonaangevend, dan is dat veelzeggend. L’art pour l’art is passé. De kunst staat met z’n poten in het bluswater en doet volop mee in de maatschappelijk debat. Het einde van de witte hegemonie is daarin een bijzonder actueel onderwerp.

Beeld Daniel Nicolas

Visuele geschiedschrijving

Esiri Erheriene-Essi vult met haar schilderkunst lacunes binnen de (kunst)historie. Aan de hand van foto’s uit familiealbums portretteert zij zwarte gezinnen in huiselijke decors. Het zijn beelden die in het verleden niet doordrongen tot mainstream media of kunst, waar wit de norm was en vaak nog steeds is.

Gekopieerde en gedeeltelijk overgeschilderde krantenfoto’s tonen mannen op de maan maar ook een soulzangeres en onmiskenbaar koloniale plaatjes. Door dit alles te vermengen bedrijft Erheriene-Essi een vorm van gecomprimeerde visuele geschiedschrijving. En dat doet ze heel bewust, oordelend naar titels als In a Short Time This Will Be a Long Time Ago.

Het werk van Erheriene-Essi past binnen het streven naar meerstemmigheid dat sinds het einde van het modernisme langzaam gemeengoed is geworden. Hetzelfde geldt voor The Undercurrent van Rory Pilgrim. Hij grijpt terug op de zogeheten ‘community cinema’ uit de jaren zeventig die de camera inzette als emancipatiemiddel om verhalen te vertellen van en door groepen die genegeerd worden door Hollywood. In The Undercurrent laat hij jonge klimaatactivisten uit Boise, Idaho aan het woord. Ze zijn even aandoenlijk als serieus en worstelen met dilemma’s.

Ook Femke Herregraven buigt zich over klimaatverandering, maar haar aanpak is totaal anders, een combinatie van wetenschappelijk onderzoek en poëtisch associatief vermogen. In Diving Reflex koppelt ze obligaties die uitkeren bij natuurrampen aan een gefossiliseerde zoetwatermossel, een geanimeerde stormsimulatie voor schepen en een geluidsinstallatie.

Onderliggend thema is de strijd tussen twee evolutietheorieën, die nu eens niet gaan over de oorsprong van de mens maar over zijn toekomst. Want óf we houden vast aan Darwins verhaal en veroordelen ons tot onherroepelijk verzuipen in de aanzwellende oceanen óf we omarmen onze voorouders als ‘waterapen’, een idee van evolutionair antropoloog Elaine Morgan, en overleven in een nieuwe fase als aquatische wezens.

Zware klus

Zelden waren de genomineerden van de Prix de Rome zo aan elkaar gewaagd als dit jaar. De jury die voor 31 oktober de winnaar moet kiezen, krijgt het zwaar. Op de keper beschouwd is het een strijd tussen tonen en transformeren. In deze tijd van inclusie en diversiteit heeft de kunst die eerder ongehoorde stemmen en levens representeert de wind mee.

Als de jury met die mode meewaait, wint Pigrim of Erheriene-Essi. Anders gaan de check van 40.000 euro en een uitnodiging voor een werkperiode aan de American Academy in Rome naar Herregraven of Breure & Van Hulzen. Hun werk kaart ook urgente zaken aan maar laat meer dubbelzinnigheid en lyriek toe, waardoor het over tien of twintig jaar nog steeds zal overtuigen.

Prix de Rome 2019: t/m 22/3 in het Stedelijk Museum.

Beeld Daniel Nicolas
Beeld Daniel Nicolas
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden