PlusBoekrecensie

In zijn laatste dikke roman voert John Irving de ‘trip down Irving lane’ wel erg ver door

Wintersportoord Aspen, in Colorado, is het decor voor een groot deel van De laatste skilift. Beeld Getty Images
Wintersportoord Aspen, in Colorado, is het decor voor een groot deel van De laatste skilift.Beeld Getty Images

Ruim voor verschijning liet John Irving (1942) in een inmiddels verdwenen bericht op zijn website weten dat zijn vijftiende zijn laatste grote, omvangrijke roman zou worden. ‘After this,’ zo schreef hij, ‘you can call me Novella John.

Dirk Jan Arensman

Nou, Meneer Novelle, ben je tijdens het lezen van De laatste skilift geneigd te zeggen, bij deze had het ook al wel een onsje minder gemogen.

Laat er geen misverstand over bestaan: op zijn tachtigste is de Amerikaan nog steeds te eren als het absolute literaire fenomeen dat hij wereldwijd werd toen zijn vierde roman, The World According to Garp (1978), een daverende bestseller werd en ‘Garpmania’ wild om zich heen greep: bumperstickers en honkbalpetjes met de tekst ‘I Believe In Garp’, Irving die alom met Charles Dickens werd vergeleken en op de cover van het tijdschrift Time verscheen. En dan moest de hitverfilming met Robin Williams en Glenn Close in 1982 nog komen.

In de jaren tachtig volgde een reeks ijzersterke romans, even gewaagd en (vaak) geëngageerd als meeslepend. Met, na The Hotel New Hampshire (1981), het coming-of-ageverhaal van weesjongen Homer Wells in The Ciderhouse Rules (1985). De verfilming door Lasse Hallström leverde Irving in 2000 een Oscar op als scenarioschrijver. Terwijl A Prayer For Owen Meany (1989), nog steeds zijn meest verkochte boek, een diep ontroerende treurzang was voor een generatie die gebukt ging onder zowel het trauma van de Vietnamoorlog als het gruwelpresidentschap van Ronald Reagan.

Soepel vertellersproza

Na dat gouden kwartet werden Irvings romans (terecht) wat wisselender ontvangen. Maar ook in pakweg A Son of the Circus (1994), A Widow For One Year (1998) of zelfs In One Person (2012) waren zijn soepele vertellersproza en zijn plezier in de meest uitzinnige plotwendingen meestal aanstekelijk genoeg om hem te vergeven dat bepaalde elementen in boek na boek na boek terugkwamen.

Want die elementen waren er in overvloed. Van personages die hun jeugd doorbrachten in weeshuizen of op kostscholen in New England, en die te maken kregen met misbruik en vroeg of laat lid werden van het worstelteam, tot zoektochten naar een afwezige/onbekende vader, onconventionele types die onconventionele liefdesrelaties met elkaar aanknoopten en een heleboel slapstickachtige seks.

En dan hebben we het nog niet gehad over de bewonderende verwijzingen naar 19de-eeuwse helden als Dickens, Hawthorne en Melville, de uitstapjes naar Wenen en, wonderlijk genoeg, de terugkerende bijrolletjes die beren in zijn boeken kregen. (Zijn debuut uit 1968 speelde in de Oostenrijkse hoofdstad en heette zelfs Setting Free the Bears, en sindsdien is dat hek min of meer van de dam c.q. de beer los.)

Kortom: John Irvingbingo spelen kon al langer, maar in zijn nieuwste voert de schrijver de trip down Irving lane wel erg ver door. En er is wel meer waarin hij in iets meer dan duizend (!) pagina’s niet helemaal maat weet te houden.

Tongzoen van zijn moeder

Verteller in De laatste skilift is Adam Brewster, die we ongeveer volgen vanaf zijn geboorte in de jaren veertig tot het bijna-nu van de Donald Trumpjaren. Een T.S. Garpachtige schrijver die, net als zijn voorganger, goeddeels opgroeit in Exeter, New Hampshire, met een nogal dominante, eh, eigenzinnig liefdevolle moeder en in een familie waarin ‘seksueel anders zijn’ de norm is.

Moeder Rachel, steevast ‘Little Ray’ genoemd, is een voormalig skikampioen en –instructrice die daarom de helft van het jaar in Aspen, Colorado verblijft. Daar heeft ze een liefdesrelatie met de goedhartige Molly, die veelvuldig wordt aangeduid als ‘de pistenbullychauffeur’. Dat weerhoudt de eerste er niet van op zeker moment te trouwen met Adams favoriete leraar en sympathieke (jawel) worstelcoach, de bijna-dwerg Elliot Barlow, die in de loop van het boek een trans vrouw zal blijken.

Adams beste vriendinnen zijn zijn nicht Nora en haar partner Emily, die om niet helemaal duidelijke redenen immer zwijgt behalve wanneer ze ‘belachelijk luide, hysterische orgasmes’ heeft. (De twee ontwikkelen een lesbisch-feministische act in de New Yorkse comedyclub The Gallows, waarbij Em als pantomimespeler optreedt, ‘Twee potten, eentje praat’.)

En Adam zelf? Die krijgt zijn eerste ‘twijfelachtige’ tongzoen op zijn dertiende van zijn moeder. Later rijgt hij de tamelijk rampzalige vriendinnetjes aaneen, types als ‘die met die horrelpoot (…) die sterke met krukken en die lange met d’r poot in het gips…’, van wie er één naakt klem komt te zitten in een douchecabine en een ander, schijnbaar aanhoudend menstruerend, luidkeels klaagt over haar vleesbomen. En ondertussen blijft hij hopeloos verliefd op Emily.

Onbekende vaderfiguur

Naast dit soort verwikkelingen is er, in wat je de plot zou kunnen noemen, uiteraard een onbekende vaderfiguur om naar te speuren. Een queeste die onder meer naar Hotel Jerome in Aspen voert, waar Little Ray eenmalig het bed deelde met een man (mogelijk filmster Paul Goode), en waar er net als op Adams zolderslaapkamer een bonte verzameling aan (letterlijke) spoken rondwaart; van een immer bloedende soldaat uit de Burgeroorlog en de hoteloprichter tot zijn grootvader, ‘de luierman’. Veel momentum of suspense levert ook die verhaallijn uiteindelijk niet op.

Want bovenstaande samenvatting mag best enerverend klinken, omdat de actie is uitgespreid over zoveel pagina’s, gebeurt er in De laatste skilift voor je gevoel bar weinig.

Ook dat is binnen Irvings oeuvre niet voor het eerst. Zo komen er terwijl de decennia verstrijken een misogyne moordaanslag en een noodlottig naar Vietnam uitgezonden vriend voorbij, die onvermijdelijk aan vergelijkbare drama’s in Garp en Owen Meany herinneren. Er is nauwelijks een personage dat níét leest als carbondoorslag van een eerder Irvingkarakter, terwijl hoofdpersoon Adam Brewster een complete stal vol van Irvings vaste stokpaardjes berijdt – van de glorie van Great Expectations en Moby Dick tot de plaag van seksuele onverdraagzaamheid of het harteloze beleid dat tijdens het aidstijdperk werd gevoerd door Ronald Reagan, aan wiens necrologie hij een pagina’s lange tirade wijdt.

Onverfilmd filmscenario

Ook nogal overkill: dat Brewster eveneens parttime scenarioschrijver is, is aanleiding om flinke passages in de vorm van een filmscript te gieten. Een onverfilmd filmscript, wat gezien de idiote hoeveelheid voice-overs niet vreemd is.

Dat we in Irving niettemin te maken hebben met iemand die nog steeds een begenadigd verhalenverteller kan zijn, is bij vlagen overduidelijk, daar niet van. Bijvoorbeeld in intieme, ontroerende scènes tussen Molly, Little Ray en haar ‘enigste enige’ Adam. En meer nog in zo’n explosie van carnavaleske chaos als de bruiloft van zijn moeder en stiefmoeder Barlow, waarin de ‘verkeerde’ mensen met elkaar in bed belanden, iemand jammerlijk door de bliksem getroffen sterft en de al eerder genoemde volwassen luierdrager gasten in de enkels begint te bijten.

Met smaak opgediende kolder, zonder meer. Maar je moet evengoed een wel érg trouwe fan zijn om van deze oeverloze herhalingsoefening te genieten.

Blijkens recente interviews is Irving overigens alweer teruggekomen op zijn voortaan-alleen-nog-novellesvoornemen. “Ik wil sterven met mijn hoofd op mijn bureau, halverwege een zin,” zei hij in de Los Angeles Times. Ook zijn volgende boeken zullen gewoon romans worden, zij het wat dunnere dan gebruikelijk. En de eerste zes hoofdstukken van nummer zestien zijn al geschreven.

Hoopvol nieuws. Want een mislukte zwanenzang, dat gun je zo’n oude meester niet.

null Beeld

De laatste skilift

John Irving
Vertaald door Luud Dorresteijn, Hans Kloos en Inge Pieters
De Arbeiderspers, €34,99
1005 blz.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden