PlusAnalyse

In recente series zijn superhelden amper helden te noemen

Zijn superhelden nog wel superhelden? In verschillende onlangs verschenen series kun je ze nog amper helden noemen. ‘The Boys’ is het beste voorbeeld: daarin zijn de superhelden egoïstische maniakken, met een sociopathische Superman als leider.

De angstaanjagende superheld Homelander (links) gespeeld door Anthony Starr, samen met Starlight (Erin Moriarty) uit The Boys.Beeld Amazon Studios, Prime Video

“Mensen zijn dol op superhelden. Ze zijn dol op dat warme, pluizige gevoel dat superhelden hen geven,” legt Billy Butcher, de blanke bolster/ruwe pit-leider van de clandestiene burgerwachtgroep The Boys uit. In de gelijknamige duistere en cynische superheldenserie, waarvan seizoen twee sinds deze maand te zien is op streamingdienst Amazon Prime, wemelt het van de superhelden die ‘heldendaden’ verrichten. Alleen verrichten zij die acties in dienst van een megalomaan bedrijf genaamd Vought, dat meteen cameraploegen meestuurt om hun acties te filmen en te verspreiden via de socials. Zo kan Vought munt slaan uit de populariteit van hun helden en ‘het warme gevoel’ door bergen merchandise te verkopen.

Achter de schermen blijken de ‘supes’, zoals de krachtpatsers in de serie worden genoemd, echter geen edelmoedige en brave superburgers, maar egocentrische, hypocriete machtswellustelingen. Met Homelander, een soort fascistische, sociopathische Superman, gespeeld door Anthony Starr, als de wreedste en meest gestoorde van het stel. Homelander is niet te beroerd om een vliegtuig vol passagiers neer te laten storten, omdat dat beter is voor zijn reputatie. Vought veegt ondertussen vakkundig de misdaden van zijn superhelden onder het tapijt. 

Alles voor de aandelenkoers tenslotte. Superhelden als een verdienmodel.

Minder bekende verhalen

Daarmee breekt The Boys met het aloude Superheldenadagium van goed tegen slecht. Het heldenverhaal is al zo oud als de mensheid. Denk maar aan de Griekse mythologie of verhalen als Beowulf. Held gaat, vaak tegen wil en dank, op een avontuur en moet allerlei moeilijkheden overwinnen, al dan niet geholpen of tegengewerkt door goden, en aan het einde is hij of zij gegroeid als persoon.

Homelander, een sociopathische Superman, is niet de gebruikelijke edelmoedige superheld.Beeld Amazon Studios, Prime Video

“Met veel kracht komt veel verantwoordelijkheid,” is de gevleugelde uitspraak van Spiderman. Misschien is dat klassieke verhaal, na zeker 23 Marvelsuperheldenfilms, 14 Batmanfilms en 8 Supermanfilms – alle series en animatieseries laten we maar even buiten beschouwing – een beetje sleets aan het worden. Door de opkomst van streamingdiensten als Netflix zijn makers minder gebonden aan de eisen van grote tv-zenders, die op hun beurt weer afhankelijk zijn van adverteerders, die liever geen controversiële verhalen willen. Inmiddels is het laaghangende fruit van het comicbook- en graphic-novelgenre zozeer geplunderd dat we toe zijn aan de minder orthodoxe en minder bekende verhalen. Het toeval wil dat in dit annus horribilis opnames van veel nieuwe series flinke vertraging hebben opgelopen door corona. Dat gecombineerd met het feit dat Disney Marvel heeft gekocht en vorig jaar al zijn superheldentitels van Netflix terugtrok, heeft ertoe geleid dat de opvallendste nieuwe superheldenshows van dit moment verre van het gebruikelijke heldensfeertje hebben.

Goddelijke krachten

Van de heerlijk rare Netflixserie The Umbrella Academy ging eind vorige maand seizoen twee in première. De serie draait om een disfunctionele familie van zeven broers en zussen met superkrachten, die meer bezig zijn met hun eigen sores dan met de wereld redden – en dan blijken ze ook nog eens deels de oorzaak van het feit dat de wereld dreigt te vergaan. 

Bij Doom Patrol, te zien op Amazon Prime, trekken ze de lijn van helden met een rugzakje nog verder door. “Klaar voor een verhaal over superhelden? Nog meer superhelden op tv. Precies wat de wereld nodig heeft,” begint de verteller in de eerste aflevering. “Wees eerlijk, ze komen jullie toch de oren uit? Maar wat nou als dit een verhaal is over supernullen? Sukkels, pijnlijk trieste, amper nog menselijke misbaksels.”

En inderdaad, in Doom Patrol zijn de hoofdpersonen geen helden, maar getraumatiseerde mensen met speciale krachten. Zo is Cliff, een voormalige autoracer die bij een auto-ongeluk zijn vrouw en kind verloor, omgebouwd tot een metalen cyborg. Ja, er wordt gevochten, maar in deze serie komen de helden verder met praten over hun problemen.

Bij de alom geprezen serie Watchmen, die ­vorig jaar verscheen bij HBO en deze week al flink wat van hun 26 Emmy-nominaties heeft verzilverd, worstelen onze helden en de maatschappij met racisme, gerechtigheid en moraliteit. Mag je als held het recht in eigen hand nemen? In Watchmen gaat dat zachtjes gezegd niet altijd even vlekkeloos. Zo vindt superheld Ozymandias het geen probleem om een gigantische reuzeninktvis op New York te dumpen en duizenden mensen te vermoorden om te voorkomen dat er een kernoorlog uitbreekt. En verruilt de met goddelijke krachten gezegende Doctor Manhattan de Aarde voor Mars, omdat keer op keer de mensheid redden toch niks lijkt te veranderen. 

De serie Watchmen, van regisseur Damon Lindelof, is eigenlijk een vervolg op de gelijknamige en toonaangevende graphic novel uit 1986 van Alan Moore. Superhelden waren bij Moore al mensen die niet zomaar vielen in te delen in goed of slecht. De Britse schrijver, een grote naam in de graphic-novelwereld, liet drie jaar geleden in een interview met een Braziliaanse nieuwssite al weten weinig op te hebben met de hedendaagse superheldencultuur. “Ik denk dat de impact van superhelden op de populaire cultuur niet alleen beschamend is, maar ook een beetje zorgelijk. Deze karakters waren oorspronkelijk perfect om de verbeelding van 12- en 13-jarigen te stimuleren. De hedendaagse franchise van übermenschen, zogenaamd voor volwassenen, lijkt een andere functie te hebben en andere behoeften te vervullen. Superheldenfilms voor het grote publiek lijken gemaakt voor een publiek dat hun grip niet wil loslaten op hun kindertijd of op de relatief geruststellende 20ste eeuw.” Zie hier het warme, pluizige gevoel.

Consumentennarcisme

Ook schrijver Cameron Laux, zelfverklaard comicbookfan, stelde onlangs in een verhandeling voor BBC Culture dat hij de allesomvattende aanwezigheid van superhelden in hedendaagse cultuur vermoeiend begint te vinden. “Comics en graphic novels zijn een exploitatiegenre aan het worden, waarin elke keer genadeloos gebruik wordt gemaakt van ons verlangen om helden te hebben tegen wie we kunnen opkijken. Het eeuwenoude fenomeen van heldendom wordt uitgemolken door mediabedrijven en aan ons gepresenteerd als ‘zelf-realisatie’, de triomf van het ego; een perfecte boodschap voor deze tijd van consumentennarcisme.” Als ultiem voorbeeld noemt Laux superheld Tony Stark, oftewel Iron Man, een arrogante superrijke playboy en zakenmagnaat, die dol is op zichzelf en heldendaden verricht voor de kick. “En tegen hem moeten we opkijken?”

Vooral Watchmen en het nihilistische The Boys spelen in op dat gevoel. In The Boys wordt door bijna iedereen geworsteld met macht, gerechtigheid en moraal. In het team van Homelander zitten helden die moeite hebben met de hypocriete aanpak van het superheldenbedrijf Vought of gewoon te bang zijn voor Homelander om zich te verzetten. En ook de burgerwachten in The Boys vragen zich keer op keer af hoe ver ze kunnen gaan met het geweld in hun strijd tegen de supes.

Symbool voor onderdrukking

Die strijd gaat gepaard met een hoop cynisme, humor (de serie zit vol met verwijzingen naar bekende superhelden en andere populaire cultuur) en een horrorachtige hoeveelheid bloed. De serie, die en passant ook op weinig subtiele wijze zaken aankaart als #MeToo, kapitalisme, sociale media, Scientology en racisme, sluit wonderwel aan bij het huidige politieke klimaat.

Na de dood van de zwarte George Floyd en de daaropvolgende Black Lives Matterprotesten in Amerika, liepen bij pro-politieprotesten demonstranten met het doodshoofdlogo van The Punisher. Dat logo is door veel agenten en soldaten geadopteerd. Dit overigens tot grote onvrede van Gerry Conway, bedenker van de serie over de keiharde wreker. “Het moest nooit een symbool voor onderdrukking worden,” zei hij daarover tegen het blad Forbes.

In The Boys is het concern van de superhelden de onderdrukker en probeert het zich op te werken tot vervanger van justitie en defensie, niet gehinderd door wetten of moraal. Zelden wist een serie de tijdgeest zo uitstekend te vatten. Een botte serie voor een bot tijdperk.

Superhelden als rotte appels

The Boys is gebaseerd op een comicbookserie van schrijver Garth Ennis en tekenaar Darick Robertson, voor het eerst gepubliceerd in 2006. De burgerwachtgroep waarnaar de titel verwijst, bestaat uit een groep gewone stervelingen, die erachter zijn gekomen dat de superhelden van deze wereld rotte appels zijn, wier reddingsacties veel onschuldige mensen het leven kosten. De helden staan onder leiding van Homelander, een fascistische,
sociopathische pastiche van Superman, maar zij werken allen in dienst van het megaconcern Vought, dat geld verdient aan de helden. 

The Boys willen om verschillende redenen de superhelden uit de weg werken. Zo zint Hughie Campbell, gespeeld door Jack Quaid, de zoon van Dennis Quaid en Meg Ryan, op wraak, omdat een superheld in een bloedig ongeluk dwars door zijn geliefde is gerend. In het eerste seizoen weten The Boys de eerste klap uit te delen, maar daarna moeten ze onderduiken wanneer Homelander en de zijnen hun identiteit weten te achterhalen. In het tweede seizoen moeten The Boys de draad weer op zien te pakken, maar dat blijkt minder makkelijk dan gedacht. Ondertussen ontstaat er ook onenigheid tussen de superhelden bij Vought
onderling. De serie, die is geregisseerd door Eric Kripke, is nu te zien op streamingdienst Amazon Prime.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden