PlusInterview

In Night of the Kings moet een gevangene een verhaal vertellen om te overleven

In Night of the Kings vermengt de Ivoriaanse regisseur Philippe Lacôte alledaags realisme met Afrikaanse mythologie en de politieke omwentelingen in zijn land. ‘Ik wilde een film maken vanuit óns perspectief.’

Night of the Kings. Beeld
Night of the Kings.

La Maca is de grootste gevangenis van Ivoorkust, een ­beruchte plek waar de gedetineerden het zo af en toe volledig zelf voor het zeggen hebben. De faciliteiten, in de jaren tachtig gebouwd midden in een beschermd natuurgebied, zijn immens en alsnog gigantisch overbezet: La Maca is bedoeld voor 1500 gevangenen, maar inmiddels zitten er meer dan 5000 mensen vast.

De Ivoriaanse regisseur Philippe Lacôte weet inmiddels alles over La Maca, want hij koos het als locatie voor zijn tweede speelfilm Night of the Kings (Nuit des rois). “Het is een beladen plek in onze nationale geschiedenis,” legt hij uit. “La Maca is de gevangenis waar politieke dissidenten worden vastgezet. Dus bij elke politieke omwenteling is het eerste wat de nieuwe machthebbers doen: al hun vrienden vrijlaten uit La Maca.”

Ook Lacôtes moeder zat in de jeugdjaren van de regisseur als politiek gevangene in La Maca. Wekelijks bezocht hij haar in de gevangenis, en zijn film werd deels gevormd door wat hij als kind zag. “Het was een heel open gevangenis; als bezoeker loop je gewoon tussen de gevangenen. Dat beeld, dat gevoel, is me mijn leven lang bijgebleven.”

Het was niet zijn bedoeling om La Maca een-op-een na te maken, haast hij zich te zeggen. “Mijn film werd gedraaid in twee koloniale gebouwen in Abidjan, heel anders van stijl dan La Maca. Ik haalde inspiratie uit beelden en ­bezoeken aan allerlei gevangenissen over de hele wereld, vooral in Zuid-Amerika. Alle tekeningen en teksten op de muren kopieerden we bijvoorbeeld uit echte gevangenissen.”

Maar om een geloofwaardige gevangenis neer te zetten, gaat het niet in de eerste plaats om de locatie of de set, ­benadrukt Lacôte. Veel belangrijker zijn de acteurs. “Het zit hem in de lichamen van de gevangenen, hun houding. Die is heel specifiek, omdat de tijd anders geladen is als je vastzit. Daarom bestaat een kwart van de figuranten in mijn film uit ex-gedetineerden.”

Legende

In Night of the Kings wordt een jonge gedetineerde, net aangekomen in La Maca, aangewezen als ‘Roman’, wat ­betekent dat hij in de nacht van de rode maan een verhaal moet vertellen. Als hij de andere gevangenen niet geboeid weet te houden, zal bij sterven.

Roman kiest ervoor het verhaal te vertellen van de legendarische bendeleider Zama King. “Die heeft echt bestaan,” zegt Lacôte. “Hij was de leider van de straatbende de ­Microbes, en voordat hij misdadiger werd, was hij onderdeel van de Ivoriaanse opstand.”

Het verhaal dat we voor ons zien terwijl Roman het vertelt, omvat niet alleen de echte geschiedenis van Zama King, maar grijpt ook terug op klassieke Afrikaanse ­mythologie en de recente politieke omwentelingen in Ivoorkust. Lacôte: “Ik wilde een film maken vanuit óns perspectief, vanuit de Afrikaanse blik en cultuur. In Ivoorkust is de grens tussen realiteit, mystiek en geschiedenis flinterdun, net als die tussen leven en dood. Dat perspectief en die cultuur wilde ik overbrengen.”

Regisseur Lacôte: ‘Night of the Kings is geen gevangenisfilm, maar ik speel wel met de codes van dat genre.’ Beeld
Regisseur Lacôte: ‘Night of the Kings is geen gevangenisfilm, maar ik speel wel met de codes van dat genre.’

Daar verwijst ook de titel van de film naar, stelt de regisseur. “Wie zijn de koningen? In de gevangenis is een ­gevecht gaande over de vraag wie de koning gaat worden, net zoals er in Ivoorkust een gevecht om de macht gaande is. Ik wilde die verschillende lagen aanboren in de film: het alledaagse, het filmische, het historische, het mythische. ­Hopelijk op zo’n manier dat het niemand buitensluit – je hoeft niets van de recente geschiedenis van Ivoorkust te weten om de film te zien. Maar als je er wel iets van af weet, zie je misschien iets meer.”

Het tonen van het West-Afrikaanse perspectief is niet ­alleen van belang voor een buitenlands publiek, maar ook voor zijn landgenoten, denkt Lacôte. “Ivoorkust is een jong land, we zijn pas onafhankelijk sinds 1960, dus we moeten onze legende nog creëren, de legende van wat we nú zijn. Zama is zeker geen model om naar te leven, maar misschien is hij wel onderdeel van die legende.”

Rollen omdraaien

Voor wie ermee bekend is, weerspiegelt Night of the Kings niet alleen de recente geschiedenis van zijn thuisland, maar ook Lacôtes persoonlijke geschiedenis. Als filmmaker is hij een autodidact: hij werd opgeleid als taalkundige en begon zijn carrière als radiomaker.

Zijn eerste korte films maakte hij in Frankrijk, waaronder twee met acteur Denis Lavant, gevierd om zijn fysieke spel en bijzondere voorkomen. “Ik heb ontzettend veel van hem geleerd, over filmmaken en het werken met acteurs,” zegt Lacôte. “Dus het was belangrijk voor me om hem uit mijn Franse films mee te nemen naar mijn Ivoriaanse films.”

Lavant speelt een personage aan de zijlijn van het conflict, die Roman zo en dan in orakelachtige teksten van advies dient. “Denis is natuurlijk geknipt voor dat gekke personage,” zegt Lacôte lachend. “Het is een cliché van ­gevangenisfilms: de mystieke, vreemde medegevangene die allerlei profetische dingen roept. Alleen is dat personage in de meeste Hollywoodfilms zwart. Ik vond het een mooie grap om de rollen nu eens om te draaien. Night of the Kings is geen gevangenisfilm, maar ik speel wel met de codes van dat genre.”

Maar belangrijker dan gevangenisfilms was de invloed van de klassieke verhalen van Duizend-en-een nacht. “Ik wilde eenzelfde gevoel van urgentie meegeven: Roman moet een verhaal vertellen om te overleven, net als Sheherazade. De confrontatie tussen verhalen en geweld, dat is waar het om draait. We leven in een gewelddadige wereld, en vaak kunnen we het geweld van de wereld niet goed ­bevatten, maar we hebben verhalen om daarmee om te gaan.”

Het verhaal, dat is de rode draad in Lacôtes veelomvattende levenslijn. “Verhalen zijn alles voor me. Maar niet alleen voor mij, verhalen zijn alles voor de mens. Dat is wat wij doen: verhalen vertellen, de hele dag door, miljoenen verhalen. Verhalen zijn de enige manier om de nachtmerrie die het leven is door te komen.”

Night of the Kings is te zien in Eye, Kriterion, City, Rialto, De Uitkijk

Regisseur Philippe Lacôte.
 Beeld AFP
Regisseur Philippe Lacôte.Beeld AFP

Night of the Kings

Dat deze film uit Ivoorkust zowel de prijs van de jongerenjury won op het filmfestival van Rotterdam als de Camera Justitia Award op mensenrechtenfilmfestival Movies That Matter, spreekt boekdelen over de vele verschillende registers die regisseur Philippe Lacôte aanslaat.

De setting is op het eerste gezicht grimmig: de beruchte Ivoriaanse gevangenis La Maca, waar de gevangenen het zelf voor het zeggen hebben. Een recent aangekomen jongeman moet een nacht lang een verhaal te vertellen – alleen als hij zijn publiek geboeid weet te houden, zal hij overleven.

Hij vertelt over de legendarische (en echt bestaande) bandiet Zama King, een verhaal dat nauw is verweven met de recente Ivoriaanse burgeroorlog. Die actualiteit vloeit op wonderbaarlijke wijze over in de magie en mythologie van aloude West-Afrikaanse verhalen. Zo weeft Lacôte uit zijn gewelddadige locatie een viering van de kracht van verhalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden