Plus Boeken

In de vierde feministische golf doet nog niet iedereen mee

De vierde golf feministen wil er zijn voor iedereen, ongeacht gender, ras of seksuele geaardheid. Maar zolang die boeken geschreven zijn door witte hoogopgeleide vrouwen, gaat er toch iets mis.

Intersectionaliteit wil zeggen dat ­onderdrukkende structuren niet los van elkaar gezien moeten worden, maar hand in hand gaan. Beeld Bodil Jane

Uitgeven gaat niet ­alleen over de beste boeken op de markt brengen, maar ook over trends. Wat is nu relevant, wat verkoopt? Feminisme beperkt zich op dit moment niet tot een goed onderwerp voor discussie in de media, het is ook ­commercieel interessant. Kledingketens ­bedrukken shirts met ‘girlpower’ of ‘feminist’ en ook uitgevers willen niet achterblijven.

Na de eerste, tweede en derde feministische golf focust de vierde golf op ‘intersectionaliteit,’ een concept dat is bedacht door de Amerikaanse advocaat en hoogleraar ras en gender ­Kimberlé Crenshaw om aan te duiden dat ­onderdrukkende structuren niet los van elkaar gezien moeten worden, maar hand in hand gaan. 

Zo heeft een zwarte vrouw niet alleen te maken met genderongelijkheid, maar ook met racisme en als zij een beperking heeft komt daar nog ‘validisme’ (een term die de marginalisering en discriminatie van mensen met een ­beperking aangeeft) bovenop. Deze vormen van onderdrukking versterken elkaar en zijn niet slechts een optelsom.

Die intersectionaliteit begint zich af te tekenen in de feministische fictie en non-fictie van nu. Maar het blijft vaak nog bij goedbedoelde pogingen. Het meisjesmanifest, geschreven door Carlie van Tongeren, is fictie gebaseerd op het leven van socialemedia-activist Milou ­Deelen. 

Young Adult Carlie van Tongeren Het meisjes­manifest Blossom Books, €18,99 256 blz.

De doelgroep is young adult, ofwel ­tieners, en het boek kaart onderwerpen aan als zelfbeeld, (ongewenste) seks, sociale media en vriendschap. Het hoofdpersonage Tess heeft een fantastische zomer met Lars doorgebracht maar wanneer ze terugkomt op school begint een aantal mensen ineens het Slettenlied te zingen en wordt ze gepest op sociale media. 

Tess, een feminist in de dop, laat niet zomaar over zich heenlopen en kaart de dubbele standaard aan die geldt voor meisjes en jongens.

Kans gemist

Waarschijnlijk wist Van Tongeren dat ze niet zou wegkomen met alleen witte personages, want ze voert een half-­Indonesisch en een Iraans personage op. Helaas heeft ze deze ­personages niet goed uitgewerkt. Het Iraanse meisje Ava is bijvoorbeeld geobsedeerd door make-up (een stereotype) en neemt haar vriendje zomaar mee naar Iran om hem aan haar familie voor te stellen. De kans dat een Iraanse familie dat initiatief goed opvat is erg klein.

Van Tongeren heeft hier een kans gemist om de lezer bewust te maken van hoe het onderwerp seks niet voor alle vrouwen hetzelfde betekent. Het ontbreekt de roman dus niet alleen aan een goede weergave van de omstandig­heden van deze meisjes, maar ook aan een ­voldoende intersectionele blik. 

Dat gezegd hebbende, het ­bewustzijn rondom seks en tiener­onzekerheden in combinatie met het effect van sociale media is de kracht van dit boek. Het ­feministische advies, zoals actievoeren tegen ongelijke behandeling zoals dat ten grondslag ligt aan het verhaal, biedt steun voor tieners die kampen met soortgelijke problemen als de ­personages in dit boek.

Feminist fataal van Dorien van Linge is een heel ander verhaal. Dit non-fictieboek is ­bedoeld als een soort feministische encyclopedie. Het behandelt onderwerpen als gender, seks en racisme. Van Linge heeft het boek zo ­geschreven dat de lezers het kunnen openslaan bij onderwerpen die zij zelf interessant vinden.

Non-Fictie Dorien van Linge Feminist ­Fataal Das Mag, €24,99 295 blz.

De auteur begint met een opvallende disclaimer waarin ze schrijft dat ze haar best doet, maar dat ook zij altijd nog kan groeien en soms fouten maakt. Niet geheel onterecht, want ­fouten maakt ze inderdaad hier en daar. Zo lijkt ze soms niet genoeg onderzoek te hebben ­gedaan naar onderwerpen als moslimfeminisme. 

Gelukkig is Van Linge zich wel bewust van haar privileges en het is verfrissend dat ze die aankaart. Zo realiseert zij zich dat de kans ­bestaat dat ze haar boekendeal mede daardoor heeft gekregen.

Kogelvrij vest

Het beste is de auteur als het over racisme gaat, wanneer ze haar vrienden van kleur het woord geeft. Hiermee laat ze zien dat ze een goede bondgenoot is van gemarginaliseerde groepen. Feminist fataal is een goede plek om te beginnen met lezen over hoe feminisme eruit zou moeten zien, zeker voor de lezer die intersectionaliteit nog niet helemaal begrijpt.

Maar wie daadwerkelijk op zoek is naar verdieping kan dit boek overslaan en door naar ­Onzichtbare vrouwen van Caroline Criado ­Perez: non-fictie over de genderdatakloof, ­bedoeld voor de hoogopgeleide feminist die al bekend is met meer dan de basis. 

Volgens ­Criado Perez worden er structureel te weinig ­data verzameld over vrouwen. En de data die er wel zijn, worden genegeerd, waardoor de levens van ongeveer de helft van de wereldbevolking in gevaar wordt gebracht. Een voorbeeld: het ­kogelvrije vest dat niet gemaakt is voor het vrouwenlichaam, waardoor er ­on­gemak ontstaat rondom de borsten en het vest te kort is, waardoor vrouwen niet volledig ­beschermd zijn.

Non-Fictie Caroline Criado Perez Onzichtbare vrouwen Prometheus, €22,50 432 blz.

De hoeveelheid informatie per pagina is duizelingwekkend en de feiten zijn soms een beetje droog. Dit wordt gelukkig gecompenseerd door Criado Perez’ sarcastische commentaar tussendoor. Ook kiest ze duidelijk een intersectionele invalshoek. Criado Perez benoemt het wanneer bepaalde structuren of datatekorten ongunstiger zijn voor gemarginaliseerde groepen, zoals mensen van kleur.

Ze schiet weliswaar tekort bij het bespreken van data over mensen met lichamelijke beperkingen of mensen die zich niet thuis voelen in het binaire gendersysteem (de strikte verdeling tussen man/vrouw). Maar dat neemt niet weg dat ze steengoede argumenten heeft en overtuigend laat zien hoe vrouwen systematisch worden vergeten.

Witte bubbel

Het is goed dat er boeken zijn die feminisme bij het grote publiek introduceren. Maar er wordt nog te weinig nagedacht over wie deze informatie verschaft. Uitgevers lijken enigszins vast te zitten in de witte bubbel van de boekenwereld. 

Er worden wel stappen gezet, maar het zou nog beter zijn als boeken over intersectioneel feminisme geschreven zouden worden door de mensen die het meest lijden onder de onderdrukkende systemen die de beweging juist ­probeert te ontmantelen. Er moet dus meer ruimte ge­creëerd worden voor gemarginaliseerde stemmen in de boekenwereld, om intersectioneel ­feminisme tot zijn recht laten komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden