Han Lips kijkt tv

In de Sobibor Tapes vertelden getuigen huiveringwekkende verhalen

Han Lips schrijft elke dag over wat hij ziet op tv. Vandaag: De Sobibor Tapes - De vergeten interviews van Jules Schelvis.

De Joods-Amsterdamse Jules Schelvis maakte er zijn levenswerk van om de verhalen van Sobibor door overlevenden te laten vertellen. Beeld -
De Joods-Amsterdamse Jules Schelvis maakte er zijn levenswerk van om de verhalen van Sobibor door overlevenden te laten vertellen.Beeld -

Achttien uur aan interviewmateriaal en het script lagen al klaar, maar van een documentaire was het niet meer gekomen tijdens Jules Schelvis’ leven. De Joodse Amsterdammer, die zeven nazikampen overleefde, overleed in 2016. Hij had er zijn levenswerk van gemaakt de herinnering aan Sobibor levend te houden, met boeken, lezingen en de oprichting van een stichting. Maar de verhalen beklijfden beter als ze verteld werden door mensen van vlees en bloed, vond hij.

Daarom had Schelvis de verhalen van Sobiborover­levenden niet alleen opgetekend, maar ze ook vastgelegd op video. Begin jaren tachtig sprak hij met twaalf mannen en vrouwen die betrokken waren bij de opstand in het ­vernietigingskamp in oktober 1943, maar bij gebrek aan uitzendmogelijkheden verdwenen de tapes in het archief van het Niod.

De Sobibor Tapes – De vergeten interviews van Jules Schelvis, de film die documentairemaker Piet de Blaauw op basis van al dat materiaal maakte en die ­gisteravond werd uitgezonden, was even huiveringwekkend als indrukwekkend. In de beelden, vooral talking heads, vertelden overlevenden – onder wie Schelvis zelf – openhartig over de verschrikkingen die ze hadden doorstaan. De getuigenissen waren zo gemonteerd dat ze het verhaal chronologisch vertelden, van de aankomst in het kamp tot het ontsnappen na de opstand.

Een man vertelde met verbazing dat hij de opdracht kreeg een pas gebruikte kinderwagen in stukken te hakken. Een vrouw die een stapel kleding moest opruimen, vond daartussen het jasje dat haar moeder net nog had gedragen. Een man die tijdens de opstand twee kampbewakers doodde, vertelde levendig hoe hij daarmee wraak nam voor zijn vermoorde familie en het Joodse volk.

“Schelvis wilde het gat van tientallen jaren tussen ons en de bezettingsgeschiedenis dichten,” zei Holocaust­deskundige Johannes Houwink ten Cate, een van de hedendaagse bronnen die aan het woord kwamen. Dat is gelukt.

Reageren? hanlips@parool.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden