Nederland Onder Water.

PlusAchtergrond

In de bioscoop ziet Nederland dat polderslootjes net zo fraai kunnen zijn als een koraalrif

Nederland Onder Water.Beeld M&N Film Distribution

Waarom weer het vizier op een leeuwenfamilie in Afrika als er op de Veluwe of in een sloot ook zoveel wonderlijks gebeurt? De Hollandse natuurdocumentaire is in opmars. Pathé maakt er deze maand een programma omheen: Nature on Tour.

Gudo Tienhooven

“De eerste reactie van voorbijgangers als ik met mijn camera-­apparatuur uit een sloot, stadsgracht of meer stap: wat doe je hier in vredesnaam? Wij denken nog steeds dat ons Nederlandse water troebel en vervuild is, maar de kwaliteit is sinds de jaren tachtig enorm verbeterd. Er zijn genoeg plekken waar het water juist glashelder is. Wat ik aantref, doet vaak echt niet onder voor een koraalrif.”

Drie jaar lang werkte ecoloog en visonderzoeker Arthur de Bruin aan zijn film Nederland ­onder water. Praktisch alle beelden die daarin voorbijkomen, schoot hij zelf. Dat hield in dat hij onder meer nachtenlang moederziel alleen in de Oosterschelde dreef. Alles op alles voor die ene spectaculaire voorstelling van een baby­paling, een zoetwatermossel en een grote modderkruiper.

“Het voordeel is dat ik al dertien jaar onderzoek doe naar de meest mysterieuze vissoorten. Ik weet wat er leeft onder onze waterspiegel en wist dus precies wat ik waar moest zoeken. Zonder die voorkennis is dit ook onbegonnen werk. En dan nog heb ik het ernstig onderschat.”

Polderschoonheid

Nederland onder water is een van meerdere ­natuurfilms van Hollandse makelij, die in de ­Pathébioscopen te zien zijn als onderdeel van het programma Nature on Tour. In eigen land wordt de schoonheid van ons polderlandschap meer en meer vastgelegd. De Nieuwe Wildernis uit 2013, over de Oostvaardersplassen, maakte de weg vrij voor tal van andere producties, zoals Wild (2018) over de Veluwe, maar zeer recent ook het ‘visuele Waddenzeegedicht’ Silence of the tides. Later dit jaar verschijnt nog een prestigieuze documentaire van eigen bodem over de wolf.


Beeld uit ‘Silence of the tides’. Beeld Cinema Delicatessen
Beeld uit ‘Silence of the tides’.Beeld Cinema Delicatessen

Arthur de Bruin ontdekte dat hij onmogelijk zelf in een gemaal met snelstromend water kon gaan liggen. “Maar daar deed me toch een prachtige jaagscène van een grote vis voor! Ik heb er alles voor uit de kast getrokken, bouwde zelf speciale camera’s, onderwaterbehuizingen en een steiger om er vervolgens dag na dag te kunnen draaien. Net zolang tot ik had wat ik hebben wilde. Het vergt veel concentratie en een engelengeduld. En qua techniek moet je kosten noch moeite sparen, want je kunt niet achterblijven bij het niveau van de BBC.”

De Bruin refereert aan de oogstrelende films en series van de Britse bioloog David Attenborough, zoals Planet Earth, Life en Madagascar. Ze zijn ook een inspiratiebron voor Cees van Kempen, verantwoordelijk voor de serie De ­T­erugkeer Van... (de ijsvogel, de torenvalk en de bever), een film over de Marker Wadden en het eerdergenoemde Wolf, dat in september in de bioscopen zal draaien.

“De BBC kwam met hoogstandjes die voor ons lang niet haalbaar waren, simpelweg omdat we de budgetten niet hadden,” vertelt Van Kempen. “Toen ik in 2013 professioneel begon met produceren, kostte het een godsvermogen een dronevlieger in te huren. Tegenwoordig krijg je die dingen nog net niet gratis bij een tankbeurt. En dan zijn het nog verdraaid goede drones ook.”

“Ik zie alleen wel dat zelfs bij de BBC de valkuil bestond om vooral te mikken op opnames op bijzondere plekken, waar nog nooit iemand is geweest. Bij Planet Earth kun je zomaar de switch maken van gave beelden van orca’s bij de Noordpool naar een kameleon in het regenwoud. Het draait er te veel om de techniek. Kijk, mijn onderkaak valt ook nog steeds open van de schoonheid van hun films, maar de kunst van het verhalen vertellen mag je niet uit het oog verliezen. Dat element is bij de BBC niet geëvolueerd.”

Een hoop onbetaalde passie

Van Kempen werkte liefst vier jaar aan Wolf. “Je kunt drie weken in een veld liggen en geen wolf zien. Of je bent drie weken van huis en komt met slechts 30 seconden terug. De kunst van een goede natuurfilm is dat ie gemaakt moet zijn door idioten zoals ik. En kijk, met alle respect voor films over de Afrikaanse savanne: wie op safari gaat, heeft bijna ‘Big Five’-garantie. Leeuwen, neushoorns, olifanten, buffels en luipaarden; zelfs met twintig safaribusjes op een rij kun je ze wel spotten. Maar er zijn tienduizenden vossen in Nederland en de meeste mensen zien er nooit een. Alleen met een hele hoop onbetaalde passie, kun je iets echt moois maken.”

De natuurdocumentaire floreert in Nederland, dat is duidelijk. Maar hoe komt dat? “Sinds het succes van De Nieuwe Wildernis weten we dat er een markt voor is,” zegt Van Kempen. “Mensen denken: hé, ook bij ons is er een hoop moois te zien. Los daarvan is er de afgelopen ­jaren meer bewustzijn dat milieu en natuur ­belangrijk zijn. En hoe kwetsbaar het is.”


Beeld uit ‘Nederland onder water’. Beeld M&N Film Distribution
Beeld uit ‘Nederland onder water’.Beeld M&N Film Distribution

Ook singer-songwriter Ruben Hein zegt te merken dat de interesse in de natuur meer leeft dan een aantal jaren geleden. Voor de film Sounds of the South, ook onderdeel van Nature on Tour, trok hij naar Antarctica, op zoek naar muzikale inspiratie. Het resulteerde in een nieuw album: Oceans. “Als tiener verzweeg ik maar dat ik het leuk vond om met mijn moeder vogels te kijken. Tegenwoordig heeft het zelfs iets hips. Een maat van me zegt altijd dat alle kinderen intrinsieke natuurliefhebbers zijn. Die zijn altijd gefascineerd door slakken en kunnen uren naar blaadjes kijken. Bij sommigen ebt dat weg, bij anderen blijft het. Ik geloof dat het in de mens zit. En de klimaatproblematiek van nu is heel complex, maar iedereen worstelt ­ermee. ‘Wat kan ik doen?’ Ik ook. Het begint volgens mij bij het besef dat het niet iets abstracts is, maar een onderdeel van ons. We moeten en gaan het ook langzamerhand zien als iets gelijkwaardigs.”

“De pandemie helpt volgens mij ook,” vervolgt Hein. “Na heel lang binnen zitten, zien we buiten ineens meer. Of we kijken gewoon wat vaker in de tuin en letten ineens voor het eerst op een specht. Het stigma van natuurliefhebbers als bebaarde witte mannen met sandalen en een wat schilferige huid; het lijkt eindelijk iets van het verleden.”

Beeld uit ‘Wolf’. Beeld M&N Film Distribution
Beeld uit ‘Wolf’.Beeld M&N Film Distribution
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden