PlusBeeldspraak

In de Amerikaanse klassieker Easy Rider is het al te zien: vrijbuiters moeten altijd op hun hoede zijn

De Amerikaanse klassieker Easy Rider wordt beschouwd als de ultieme film over vrijheid. Maar het regiedebuut van Dennis Hopper uit 1969 plaatste kanttekeningen bij de betekenis van dat begrip. Volkomen vrije individuen jagen angst aan.

Bart van der Put
Dennis Hopper, Peter Fonda en Jack Nicholson onderweg in ‘Easy Rider’. Beeld Alamy
Dennis Hopper, Peter Fonda en Jack Nicholson onderweg in ‘Easy Rider’.Beeld Alamy

Het was aardedonker. We konden niet goed zien waar we waren toen de taxichauffeur de auto stilzette en een mes trok. Hij wilde meer dan de afgesproken ritprijs en had ons waarschijnlijk voor rijke toeristen aangezien. Maar we waren hier gekomen omdat we in Porto een goed logeeradres hadden en vrienden ons verzekerden dat je nergens in Europa zo goedkoop kon rondreizen. Portugal was nog maar net tot de Europese Economische Gemeenschap toegelaten en liep in sociaal en economisch opzicht flink achter op het noorden.

De overval van de taxichaffeur mislukte: we smeten de deuren open en maakten ons gillend uit de voeten. We waren al een tijd op onze hoede. Dit kon er nog wel bij.

Het was 1986 maar je zou zweren dat het daar hooguit 1968 was. Twee bleke nachtdieren met lang geverfd haar en een neopsychedelische punkgarderobe waren er twee te veel in de stad, in de trein en aan zee. Meestal bleef het bij indringende blikken, handgebaren en gefluister. Soms werden we uitgelachen of nagefloten. Een paar keer moesten we rennen. Omdat ons haar te lang was. Omdat we vreemde snuiters waren.

Door onze subculturele flirt met psychedelica in muziek en op film was het onmogelijk om niet aan Dennis Hopper en Peter Fonda in Easy Rider te denken. In de baanbrekende film uit 1969 rijden de twee freaks Billy en Wyatt uit Californië op krankzinnige motoren dwars door het zuiden van de Verenigde Staten, waar ze overal een bezienswaardigheid zijn. Wanneer ze in een dorp een diner bezoeken worden ze uitvoerig bespot door bloedlinke stamgasten, die niet van freaks, queers en yankees gediend zijn. De dreiging van geweld hangt vanaf dat moment als een donderwolk boven de film. De ontlading heeft 53 jaar na de wereldpremière in Cannes niets aan impakt ingeboet. Het einde blijft een stomp in de maag.

Recht op vuurwapenbezit

Europa is Amerika niet. Gelukkig maar. Het lijkt me afgrijselijk om te moeten leven in een land waar vrijwel iedereen het recht heeft om een vuurwapen te bezitten. Een vaccinatie of een mondkapje helpt niet tegen een kogel in je donder. Miljoenen Amerikanen beschouwen het recht op vuurwapenbezit echter als een verworvenheid van the land of the free and the home of the brave, zoals het nationale volkslied het uitdrukt. Vuurwapens zijn daar een symbool van vrijheid. Easy Rider is dat ook, op dezelfde paradoxale manier.

In de proloog van de film smokkelen de twee vrijbuiters een paar kilo cocaïne van Mexico naar Los Angeles, zodat ze hun motoren kunnen kopen en hun versie van de Amerikaanse droom kunnen najagen. Ze doorkruisen monumentale landschappen, roken wiet bij het kampvuur en zwemmen met hippiemeisjes uit een commune in de bergen.

De door regisseur Dennis Hopper vertolkte Billy concludeert dat ze het goed voor elkaar hebben: “We zijn rijk man! Daar draait het allemaal om. Je pakt het grote geld en je hebt je vrijheid!” Wyatt staart peinzend voor zich uit en trekt een andere conclusie: “We hebben het verknald.”

Acteur Peter Fonda kreeg in de rest van zijn leven regelmatig de vraag wat hij eigenlijk bedoelde met die uitspraak in zijn beroemdste film. Maar zijn bij het kampvuur uitgesproken we blew it behoeft helemaal geen concrete of eenduidige invulling. Easy Rider geeft iedere kijker de vrijheid om die conclusie zelf te onderbouwen, om zelf te bedenken hoe het begrip vrijheid zich verhoudt tot zaken als criminele rijkdom, een eindeloze vakantie, een dak boven je hoofd, een motor onder je kont of een joint bij het kampvuur.

Crisis in Europa

Onderweg neemt het duo een door Jack Nicholson vertolkte advocaat mee op sleeptouw. Ze helpen hem van de drank naar de wiet. En hij legt uit hoe het zit: “Mensen hebben de mond vol over individuele vrijheid maar wanneer ze een volkomen vrij individu zien worden ze bang, en dan trekken ze hun wapen.”

De film werkt dat tijdloze principe scherp uit maar kan door de dienstbare vrouwenrollen, de hippiefratsen en de sixtiesmuziek gedateerd overkomen. Dat neemt niet weg dat de thematische kern de huidige crisis in Europa weerspiegelt. Oekraïne wordt aangevallen door een despoot die in zijn omgeving geen vrijheid kan verdragen, omdat die zijn bestaansrecht ondermijnt. Poetin is bang voor de vrijbuiters in Kiev en bestookt ze daarom met bommen.

Er hangt een donderwolk boven Europa.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden