PlusHolland Festival 2021

In Dans la forêt word je ‘bekeken door de bomen’

Een theatervoorstelling met in de hoofdrol het bos: Dans la Forêt neemt toeschouwers mee het bos in. Letterlijk. De nachtwandeling, met gids, stimuleert een woordeloos gesprek met de natuur.

Massimo Furlan: ‘Als levende ­organismen staan bomen dichter bij ons dan we denken.’ Beeld Pierre Nydegger
Massimo Furlan: ‘Als levende ­organismen staan bomen dichter bij ons dan we denken.’Beeld Pierre Nydegger

Het bos is voor Massimo Furlan (55) de ideale plek om even tot zichzelf te komen. Tijdens de voorbereidingen voor Furlan/Numero 23, een voorstelling waarin de theatermaker – zonder bal – iconische momenten uit de voetbalgeschiedenis naspeelt, liep hij bijna dagelijks tussen de bomen. De rust van het groen was precies wat hij nodig had na al die stadiongekte. “Ik ga naar het bos om te ontspannen, te ademen en na te denken,” aldus de Zwitser. “Het woud is mijn kantoor, zou je kunnen zeggen.”

Furlan wordt vaak vergezeld door Claire de Ribaupierre, zijn partner en vaste dramaturg. “Elke zondagmiddag ­nemen we wandelend de week door. De omgeving is hier schitterend. Ineens realiseerden we ons dat we van nog geen twee bomen de naam wisten. We hadden eigenlijk geen enkele connectie met het bos. Het was een decor.”

Om daar verandering in te brengen, las het stel een stapel boeken en gingen ze het gesprek aan met filosofen, boswachters, ecologisch activisten, jagers en wetenschappers. “In eerste instantie dachten we aan een boek om al die verhalen samen te brengen,” vertelt Furlan. “Daarna werd het een documentaire. En uiteindelijk kwam er Dans la fôret uit, een theatervoorstelling met het bos in de hoofdrol.”

Strikte spelregels

Wie tijdens het Holland Festival Dans la fôret bezoekt, doet er goed aan zijn uitgaanskleren in de kast te laten hangen en stevige schoenen aan te trekken. Het beperkte ­gezelschap dat per voorstelling wordt toegelaten, neemt niet plaats op een pluchen stoel maar op een zitje in een bus. Die dropt zijn passagiers op de Veluwe, ‘want in het Amsterdamse Bos hoor je alleen verkeer en kun je het landschap niet ervaren’. Met een gids wordt een tweeënhalf uur durende nachtelijke voettocht afgelegd van zo’n zeven ­kilometer. Onderweg vertelt de gids over de geschiedenis van de omgeving, eigenaardigheden van specifieke bomen en de bosbewoners die zich niet laten zien maar wel horen. “Maar,” stelt De Ribaupierre, “er wordt tijdens die wandeling veel meer gecommuniceerd, zonder woorden.”

Furlan en De Ribaupierre zijn al langer geïnteresseerd in de relatie tussen mens en natuur. In 2011 namen ze ook deel aan het Holland Festival, met You Can Speak, You Are an Animal, een nachtmerrieachtige voorstelling waarin op de muziek van postpunkband Killing Joke vragen worden gesteld over cultuur, taal, religie en dierlijke onschuld.

Hun huidige voorstelling Dans la fôret is het eerste deel van een drieluik, waarvan het tweede de kloof onderzoekt tussen het plattelandsleven van vissers en jagers enerzijds en ­stedelingen anderzijds. In deel drie staat de landbouw centraal, en dan vooral hoe wij ons verhouden tot de aarde.

Volgens de makers is Dans la fôret niet ingegeven door de recent opgelaaide aandacht voor de klimaatcrisis, noch door de herontdekking van de natuur tijdens corona. “De voorstelling was al af voor de pandemie uitbrak,” zegt Furlan. “Maar corona heeft wel iets paradoxaals blootgelegd over onze omgang met het bos. Iedereen trekt er nu op uit, zogenaamd om kalmte te vinden, maar het is nog nooit zo lawaaierig geweest tussen de bomen. En de bergen afval die achterblijven, zijn stuitend.”

Bezoekers van Dans la fôret krijgen dan ook strikte spel­regels opgelegd. Ze mogen niet praten, dienen niet zij aan zij te lopen maar achter elkaar, en zaklantaarns en mobiele telefoons zijn uit den boze. Ze moeten volledig gefocust zijn, met alle zintuigen in de ‘aan-stand’.

“Als je net van de snelweg komt, is de overgang naar het bos groot. ’s Nachts lijken de bomen groter. Het woud komt over als een ondoordringbare muur waarachter angsten, jeugdherinneringen, sprookjes, mythen en andere verhalen schuilgaan. Naarmate de wandeling vordert, komen die langzaam tot leven. Omdat je weinig kunt zien, nemen je reuk en gehoor het over, ze worden intensiever.”

Massimo Furlan: ‘Als levende ­organismen staan bomen dichter bij ons dan we denken.’ Beeld Pierre Nydegger
Massimo Furlan: ‘Als levende ­organismen staan bomen dichter bij ons dan we denken.’Beeld Pierre Nydegger

“Zo ervaar je ook de omgeving,” vult De Ribaupierre aan. “Je ruikt het vocht in de aarde en hoort het geritsel tussen de bladeren. Op een gegeven moment voel je hoe de bomen naar jou kijken, in plaats van andersom. Plots zijn de rollen omgedraaid en zijn wij de acteurs. Dat is een nieuwe sensatie voor velen. We zijn zo gewend onszelf als middelpunt van het universum te beschouwen.”

Grenzen oprekken

Door hun research en gesprekken, maar vooral door hun eigen talloze nachtwandelingen, zijn de theatermakers ervan overtuigd dat we met die antropocentrische blik de rest van de wereld tekortdoen. Furlan: “We denken er gewoonlijk niet zo over na, maar bomen communiceren onderling en waarschuwen elkaar ook, bijvoorbeeld voor plaagdieren. Als levende organismen staan ze dichter bij ons dan wij vaak denken.”

Dans la fôret vergt naast een open houding ook lichamelijke inspanning. Dit is geen blokje om, maar serieus doorstappen. Doordat het donker is en je niet ziet waar je je voeten plaatst, is het ook vermoeiender dan een vergelijkbare tocht bij daglicht. “Door de concentratie raak je in een soort trance, een wandelbubbel,” beschrijft Furlan het ­effect. “Tijdens het wandelen gaat je hoofd werken en maak je op een andere manier contact met de omgeving en jezelf. Dat gebeurt niet als je stilzit in een theaterstoel.”

De makers vragen bezoekers wel hun ’theaterblik’ mee te nemen. De Ribaupierre: “In het theater ben je toeschouwer, gespitst op signalen die je meteen probeert te interpreteren: hoe het licht is, welke geluiden je hoort. In Dans la fôret passen we die gerichte concentratie toe buiten de zaal. Je loopt als bewuste toeschouwer door het bos.”

Maakt dat van deze wandeling ook een theatervoorstelling? “Dat weet ik niet,” geeft Furlan toe. “Onze hele carrière zijn we al bezig met het oprekken van de theatrale grenzen. Dat doen we door met amateurs te werken, of door het tempo van voorstellingen extreem te vertragen, waardoor een soort stillevens ontstaan. Wij vragen ons continu af waar het acteren begint en eindigt, waar het podium begint en eindigt. Het antwoord is niet altijd eenduidig en kan ook verschuiven.”

“Het gaat uiteindelijk om het delen van een ervaring: in Dans la fôret de solidariteit tussen de bezoekers, die als een soort verzetsgroep door het nachtelijke bos ­bewegen, of de communicatie met de bomen die je nooit eerder zo ervaarde. Het is mooi als mensen lessen trekken uit deze voorstelling en hun gedrag aanpassen, maar Dans la fôret is niet didactisch bedoeld. Elke wandeling is ­anders: het kan regenen, de maanstand en de aanwezigheid van bewolking spelen een rol, de seizoenen voelen verschillend. Tijdens het lopen wordt een verbinding ­gemaakt met het primitieve deel van ons brein, ons nomadisch verleden. Nachtelijke boswandelingen gaan nooit vervelen en soms zijn ze echt magisch.”

Dans la forêt, 23, 24, 25, 29, 30 september en 1, 2, 6, 7, 8, 9 oktober, 20.30 uur, Smithuyserbos (Hilversum), €12-€26.

Inspiratiebronnen

Furlan en De Ribaupierre lieten zich voor Dans la fôret ­inspireren door boeken van denkers en activisten die ­‘diepe ecologie’ propageren. Dat is een milieu­filosofie die de inherente waarde van alle levende wezens respecteert en een holistische kijk heeft op de wereld, waarin verschillende delen van het ecosysteem, inclusief de mens, elkaar in balans houden en als een geheel functioneren.

Een van de bekendste schrijvers over dit onderwerp is de Duitser Peter Wohlleben. Zijn bestseller Das geheime Leben der Bäume (2015) is voor veel lezers een eyeopener. De voormalige bosbeheerder en oprichter van een ‘bosacademie’ portretteert bomen en bossen als levende, intelligente organismen. Bomen verweren zich tegen schadelijke insecten of vraatzuchtige grazers door gifstoffen naar hun bladeren te sturen. Ze communiceren onderling via zwakke elektrische impulsen bij de wortels en ondersteunen zieke soortgenoten door voedingsstoffen uit te wisselen. Samen met schimmels vormen boomwortels een ondergronds communicatienetwerk dat zich over vele vierkante kilometers kan uitstrekken: het Wood Wide Web.

De Amerikaanse filosoof David Abram, munter van de term ‘de meer dan menselijke wereld’, schreef Becoming Animal: An Earthly Cosmology in 2010. Hierin bouwt hij het idee dat het aardse leven niet beperkt is tot de menselijke cultuur, verder uit. Hij laat lezers hun oren openzetten voor woordloze conversaties met walrussen en vogels, maar ook rotsen.

Als Furlan en De Ribaupierre het hebben over de ­kwaliteiten van wandelen, halen ze graag Wanderlust: A History of Walking (2002) van Rebecca Solnit aan. Volgens Solnit scherpt wandelen het gevoel voor tijd en ruimte aan, wat geen overbodige luxe is in onze haastige tijden. Het brein werkt volgens haar, net als onze voeten, op een snelheid van 5 à 6 kilometer per uur. Als lichaam en geest ­synchroon lopen, valt veel op z’n plek.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden