PlusBoekrecensie

In coronaroman Lucy aan zee van Elizabeth Strout is veel heerlijk vertrouwd, maar tegelijk is alles anders

Met Lucy aan zee bewijst Elizabeth Strout opnieuw dat ze haar lezers als geen ander in de huid van een ander kan laten kruipen. Na haar sterke personage Olive Kitteridge krijgt nu voor de derde keer Lucy Barton het woord in een roman.

Dirk Jan Arensman
null Beeld Philippe Gerber/Getty Images
Beeld Philippe Gerber/Getty Images

De drijvende kracht achter haar schrijverschap, vertelde Elizabeth Strout (1956) een jaar geleden in The New York Times, was een simpele: ‘Proberen erachter te komen hoe het voelt om iemand anders te zijn.’ Ze vond het als kind al een schokkend besef dat ze haar hele leven nooit vanuit een ander dan haar eigen perspectief zou kunnen kijken. ‘Ongelooflijk toch? Ik zou nooit weten of het rood dat zij zagen hetzelfde rood was dat ik zag – laat staan of hun gelukkig zijn net zo voelde als mijn gelukkig zijn. Daar kan ik nog steeds niet bij.’

Vandaar dus al die boeken die ze sinds haar debuut met Amy and Isabelle (1998) schreef, in een steeds hoger tempo ook. Want verschenen haar eerste vier titels nog in de loop van zestien jaar, sinds My Name Is Lucy Barton (2016) lag er maar één jaar géén nieuwe Elizabeth Strout in de boekwinkel.

‘Een beetje erg dol’, zei ze dat zelf in 2019 te vinden, in een interview in Maine Women Magazine, om daar ‘niet erg overtuigend’ aan toe te voegen: ‘Dus ik denk dat ik maar eens rustiger aan ga doen.’

Dat laatste is niet gelukt, kun je vaststellen nu binnen twaalf maanden na Het verhaal van William (2021) haar negende boek er alweer is. Maar ze bewijst met Lucy aan zee wel opnieuw dat ze haar lezers als geen ander in de huid van een ander kan laten kruipen.

Elizabeth Strout. Beeld Tristan Spinski/The Washington Post/Getty Images
Elizabeth Strout.Beeld Tristan Spinski/The Washington Post/Getty Images

Olive Kitteridge

Strout brak door met haar Pulitzer Prizewinnende roman Olive Kitteridge (2008), met wie ze een van de sterkste personages uit de recente Amerikaanse literatuur schiep. Een stekelige ex-wiskundelerares uit het fictieve kustplaatsje Crosby, Maine. Het woord opinionated leek voor haar uitgevonden. Toch stal ze, licht misantropisch, stug en op een schutterige manier goedbedoelend als ze was, zoveel harten dat er haast massaal gejuich leek op te gaan toen er met Opnieuw Olive (2019) plotseling dertien nieuwe episodes uit haar leven te lezen vielen.

(Gevalletje uitstekende casting: Frances McDormand speelde haar in 2014 in de HBO-miniserie naar het eerste boek.)

Strouts andere vertelster, Lucy Barton, de romanschrijfster die in haar nieuwste boek voor de derde keer het woord krijgt, is in bijna alles het tegendeel van Olive. Een scherpzinnig maar wat aarzelend type, gevoelig op het emotioneel fragiele af, dat eerder op de achtergrond blijft om ongestoord anderen te observeren dan dat ze meteen met haar eigen gepeperde meningen klaarstaat.

In haar ‘introductieroman’, Ik ben Lucy Barton (2016), lazen we hoe Lucy ooit in de jaren tachtig, toen ze met een mysterieuze infectie in een New Yorks ziekenhuis lag, onverwacht bezoek kreeg van haar moeder. Dat riep herinneringen op aan een traumatische jeugd, vol verwaarlozing en geweld, diepe armoede en nog diepere vernederingen, die een blijvend residu van onzekerheid achterliet bij de inmiddels toch succesvolle auteur.

Tussendoor verscheen nog Niets is onmogelijk (2017), een fraaie bundel verhalen over mensen die níét uit Lucy’s geboortedorp Amgash, Illinois wisten te ontsnappen. Waarna ze in het voor de Booker Prize genomineerde vervolg van vorig jaar haar eerste echtgenoot, wetenschapper William Gerhardt, dik dertig jaar later naar Maine vergezelde, waar hij een familiegeheim onderzocht. Zij rouwde nog om haar pas overleven tweede man, liefde van haar leven David. En komende week verschijnt dus Lucy aan zee.

Heerlijk vertrouwd

Roman nummer 3 pakt het verhaal min of meer op het punt waar Strout/Lucy in de vorige gebleven was. Veel is heerlijk vertrouwd, te beginnen met die volstrekt natuurlijk klinkende vertelstem die schrijfster Ann Patchett ooit deed verzuchten dat ze er zó sterk in geloofde dat ze vergat dat ze een verhaal aan het lezen was. Maar tegelijk is alles anders.

Want, flinke verrassing: we hebben hier te maken met een heuse coronaroman.

Het is maart 2020 wanneer William, met wie ze ondanks zijn overspelige verleden nog steeds op goede voet staat, Lucy kordaat uit haar geliefde New York meesleurt naar een leegstaand strandhuis van een kennis aan de kust van Maine. ‘Gewoon voor een paar weken,’ bezweert hij haar, terwijl ze bevreemd naar zijn mondkapje en handschoenen kijkt.

Hij dringt erop aan dat hun dochters de stad ook ontvluchten (Chrissie luistert en trekt in het huis van haar onmogelijke schoonouders in Connecticut; Becka blijft aanvankelijk met haar man, de ‘belabberde’ dichter Trey, in Brooklyn; beiden wacht een huwelijkscrisis), waarna de eerste lockdown uiteraard algauw een feit is.

Social distancing

Wat volgt zijn scènes die, terwijl Lucy en William zoeken naar een soort gezamenlijke gezinsroutine, perfect de sfeer van die eerste verwarrende Covid 19-maanden vangen. De ernst van het virus die, met beelden van overvolle ic’s en de eerste gestorven kennissen, langzaam tot vooral Lucy doordringt. Het vreemde vacuüm van lege agenda’s en wat dat deed met je tijdsbesef, het ongemak van social distancing.

Maar ook de onderlinge ergernisjes van de samen opgehokten (‘Hij wilde geprezen worden voor elk maal dat hij op tafel zette – dat viel me op’) of de onverwachte troost van lange wandelingen maken buiten de stad: ‘Het voelde een beetje alsof moeder natuur haar hand voor ons opende, en het was prachtig. En het hielp.’

Leuk voor de fans: verschillende personages uit Strouts eerdere romans krijgen een gastrolletje toebedeeld. Zo wordt Lucy wandelmaatjes met Bob Burgess uit The Burgess Boys (2013), terwijl Olive Kitteridge ergens in een lokaal verzorgingstehuis ‘als een grote brulkikker in haar stoel’ zit.

Misschien onvermijdelijk, maar evengoed wennen is dat de actualiteit nadrukkelijker dan ooit doordringt tot Lucy’s normaal zo intieme, tijdloze (belevings)wereld. Van de moord op George Floyd en Black Lives Matter tot de bestorming van het Capitool, het komt allemaal op haar tv-scherm voorbij. Soms vergezeld van zeker voor Strouts doen nogal dooddoenerige Polygoonteksten over ‘diepe, diepe onvrede in het land’ en racisme dat ‘plots was losgebarsten en tomeloos voortraasde’.

Optiefen

Veel beter werken de momenten waarop de onvrede en maatschappelijke verdeeldheid zich dicht bij huis laten voelen. Wanneer iemand uit het dorp een stuk karton op de achterruit van Williams auto plakt met de tekst ‘OPLAZEREN NEW YORKERS! WEGWEZEN HIER!!’, bijvoorbeeld, of over excentriek geachte bezoekers-van-buiten gefluisterd wordt: ‘Optiefen met de stadse fratsen’.

Maar ook wanneer Lucy vriendschap sluit met een vrijwilligster bij de plaatselijke voedselbank, ene Charlene, zelfs al heeft die ‘een bumpersticker van de huidige president van ons land op haar auto’ (de naam ‘Trump’ wordt in het hele boek geestig opzichtig vermeden). Of wanneer ze een verhaal schrijft geïnspireerd op een man die ze toevallig bij het tankstation in een naburig fabrieksstadje in zijn auto zag zitten, en bij wie ze dezelfde politieke voorkeur vermoedt.

Ze publiceert het uiteindelijk niet (verkeerde timing, zo vlak na George Floyd), maar haar drijfveer klinkt meer dan een beetje bekend: ‘Ik vroeg me af hoe het zou zijn om politieagent te zijn, zeker nu, in deze tijden. Hoe voelt het om jóú te zijn. Ik moet zeggen: dit is de vraag waardoor ik schrijver ben geworden; altijd maar dat diepe verlangen om te weten hoe het voelt om iemand anders te zijn.’

Lucy aan zee

Elizabeth Strout
vertaald door Madelon Janse
Uitgeverij Atlas Contact, €22,99
251 blz.

null Beeld

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden