Plus Filmrecensie

Il tratidore is een episch opgezet, decennia overspannend maffiadrama

Il traditore roept de vraag op: moeten we sympathie hebben met deze criminelen, of ze toch verachten? 

Beeld Lia Pasqualino

“Degene die begint, zal nooit verliezen,” stelt een maffiabaas op de vooravond van een bendeoorlog. Het is een les die onderbaas Tommaso Buscetta zich grondig in de oren knoopt in Il traditore (‘De verrader’) van Marco Bellocchio. In dit op waarheid gebaseerde maffia-epos is hij weliswaar niet degene die begint met schieten, maar wel de eerste die gaat praten.

Buscetta krijgt die wijsheid toegefluisterd op een weelderig feest op de naamdag van Santa Rosalia, de patroonheilige van Sicilië. In een grootse villa op het eiland zijn afgevaardigden van verschillende maffiafamilies in de openingsscène van Il traditore bij elkaar gekomen om de goede vrede te bewaren en de enorme geldbedragen die rondgaan dankzij de heroïnehandel te verdelen. Aan alles is duidelijk te zien dat die vrede van korte duur zal zijn.

Dat Bellocchio zijn film begint met een verwijzing naar Santa Rosalia is vast geen toeval. Zij leefde in de 12de eeuw als kluizenaar in de grotten van Monte Pellegrino. Hoewel Buscetta constant in gezelschap is, zondert ook hij zich in feite af van iedereen om hem heen. Eerst door de interne machtsstrijd tussen misdaadfamilies te ontvluchten naar Brazilië, waar hij als ‘baas van de twee werelden’ verantwoordelijk is voor de doorvoer van drugs. En nadat hij daar wordt gearresteerd opnieuw, door als eerste te breken met de omerta en uit de school te klappen tegen de autoriteiten.

Buscetta’s getuigenissen over het reilen en zeilen van de georganiseerde misdaad vormden de basis van het beruchte Maxiproces, dat tussen 1986 en 1992 werd gehouden, waarbij 475 maffialeden werden aangeklaagd en in totaal 2665 jaar aan celstraffen werden uitgedeeld, plus 19 keer levenslang. Het is nog altijd de grootste rechtszaak die ooit is gehouden; in de Siciliaanse hoofdstad Palermo werd er in een gevangenis een speciale bunker-rechtszaal voor gebouwd.

Bellocchio kon zijn film deels opnemen in die echte ruimte, een rechtszaal als geen andere. De rechters zitten op een podium, de advocaten in een centrale ruimte omringd met cellen voor de beklaagden – vele tientallen tegelijk. De pers kijkt toe vanaf een balkon, waarvandaan hun camera’s constant flitsen. Het geheel lijkt nog het meest op een dierentuin.

Hoewel de vele schietpartijen zich elders afspelen, zijn de scènes in deze rechtszaal verreweg de enerverendste van Il traditore. Ze beslaan pakweg een uur in het hart van de film en tonen iets dat nooit eerder op film werd vastgelegd. Zowel Buscetta als de beklaagden die hem naar het leven staan beroepen zich keer op keer op de ‘erecode’ van de Cosa Nostra. Bellocchio legt messcherp bloot dat daarvan bij deze vulgaire narcisten nooit sprake kan zijn geweest.

Il traditore was misschien een sterkere film geweest als Bellocchio zich tot dat proces had beperkt, want dat sterke hart zit verpakt in een episch opgezet, decennia overspannend maffiadrama dat iets minder overtuigt. In de met vaart vertelde aanloop ontvouwt zich volgens geijkte patronen de bendeoorlog en arrestatie die Buscetta tot verraad brachten. In het (te lange) slotstuk zien we het roemloze vervolg van Buscetta’s leven, in het getuigenbeschermingsprogramma in Amerika.

Door die opzet dringt zich de vergelijking op met Martin Scorseses The Irishman, een van de grote kanshebbers bij de Oscaruitreiking. Waar de Amerikaanse grootmeester revolutionaire computertechnieken inzette om zijn hoofdrolspelers digitaal te verjongen, doet zijn Italiaanse evenknie dat in enkele flashbacks op de ouderwetse manier: met wat potsierlijke pruiken.

Beide films vormen een onbedoeld tweeluik over de enig mogelijke uitkomsten van een crimineel leven – in The Irishman is dat de dood, in Il traditore de gevangenis. Beide films draaien daarbij om hoofdpersonages die in zekere zin de dans weten te ontspringen, en beide films weten zich niet goed raad met wat ze daar nu van moeten vinden. Moeten we sympathie hebben voor deze criminelen, of ze toch verachten?

Il Traditore

Regie Marco Bellocchio
Met Pierfrancesco Favino, Fabrizio Ferracane
Te zien in Cinecenter, City, Eye, The Movies, Rialto, Studio K

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden