'Ik weet waar Foekje zich voor schaamde'

OEGSTGEEST - Dat het leven van Foekje Dillema wordt verfilmd, juicht biograaf Max Dohle van harte toe. Zijn boek over de atlete, dat vanaf vandaag in de winkels ligt, zou het niet slecht doen als scenario. 'Heks' Fanny en 'politieman' Jan Blankers krijgen er flink van langs in Het verwoeste leven van Foekje Dillema. De grootste boef is echter Adriaan Paulen. Dohle: ''Ik houd hem verantwoordelijk voor de grootste tragedie in de sportgeschiedenis.

De schrijver uit Oegstgeest had zelf soms het idee dat hij in een film was beland. ''Mijn zoektocht naar het ware verhaal achter Foekje Dillema was grillig. Ik sprak mensen uit haar geboorteplaats Burum die hevig verontwaardigd waren over het leed dat haar was aangedaan. De seksetest in 1950, waardoor ze voor het leven werd geschorst, was in hun ogen smerige opzet van Fanny Blankers Koen en haar man en trainer Jan.''

Dohle had direct een zwak voor het mannelijk ogende 'Friezinnetje', dat in de jaren vijftig gold als een grote sprintbelofte in de Nederlandse en internationale atletiekwereld. ''Ik heb altijd meer met verliezers gehad dan met helden. Door Foekje is Fanny van haar troon gevallen. Ze is niet meer een heldin, maar een vrouw van vlees en bloed.''

De schrijver had verwacht dat zijn biografie volledig zou draaien rond de rivaliteit tussen Fanny en de acht jaar jongere Foekje. Zijn schrijfproject kreeg echter een flinke medische wending. ''Noem het naief, maar ook ik ging ervan uit dat er lichamelijk niets met Foekje aan de hand was. In eerste instantie zag ik de seksetest als puur bedrog. Totdat Aafke, een oudere zus van Foekje, mij vertelde dat Foekje na de test was geopereerd.''

Dat hij het lichaam van Foekje tot in de kleinste details beschrijft in zijn biografie, noemt Dohle een noodzakelijk kwaad. ''Foekje heeft haar 'geheim', wat er tijdens die omstreden test is voorgevallen, mee het graf ingenomen. Wie ben ik dan om dat geheim alsnog te ontrafelen? Het is een vraag die me heeft gekweld. Vorig jaar wilde ik stoppen met het project. Uiteindelijk heb ik toch doorgezet, de seksetest is nu eenmaal onlosmakelijk verbonden aan haar leed.''

Uit respect wilde Dohle zijn biografie pas na de dood van Foekje uitbrengen. De oud-atlete overleed afgelopen december op 81-jarige leeftijd.

''Het overlijden maakte enorm veel reacties los in de media. Thomas Blom en Jan-Pieter Tuinstra van de NPS riepen mijn hulp in voor een documantaire over Foekje. Toen kon ik niet anders dan de publicatie van mijn boek uitstellen tot na de uitzending in juli. Wie weet wat er nog aan het licht zou komen.''

Dat hij de documentairemakers op weg heeft geholpen, daar heeft de Oegstgeester inmiddels spijt van. ''Achter mijn rug om hebben ze postuum een DNA-test laten uitvoeren. Neef Foeke, de oogappel van Foekje, heeft kleding van zijn tante ter beschikking gesteld aan de Erasmus Universiteit. Dat was voor mij een brug te ver. Als Foekje had geweten dat haar kleding hiervoor zou worden gebruikt, had ze alles in de hens gestoken.''

Dohle mag de DNA-test dan wel vervloeken, het heeft hem wel zijn laatste puzzelstukje opgeleverd. ''Ik weet inmiddels waarom Foekje zich haar hele leven heeft geschaamd. De gynaecoloog heeft bij de seksetest een testikel in haar lies gevonden. Een ander scenario valt niet te bedenken. Uit de DNA-test blijkt dat Foekje uit een tweeling is ontstaan. Twee eicellen, een jongen en een meisje, zijn in een vroeg stadium van de zwangerschap samengesmolten. Normaal mondt dit uit in een miskraam, in het uitzonderlijke geval van Foekje is er een vrouw geboren met een mannelijke inslag. In wetenschappelijke termen was ze een 'mozaïek', ze had een eierstok en een verborgen testikel. In haar puberteit is de testikel testosteron gaan produceren.''

Hoewel Foekje dus wel degelijk 'anders' was, blijven Fanny en Jan Blankers in de ogen van Dohle een heks en een grote boef. ''Ze wilden hoe dan ook van Foekje af, omdat ze een bedreiging vormde. De uitkomst van de seksetest kwam mooi uit.

Dohle haalt in zijn boek snoeihard uit naar de 'elitaire bobo's' van de KNAU (Koninklijke Nederlandse Athletiek Unie). De mannen die verantwoordelijk waren voor de vernederende aftocht van Foekje: Jan Blankers, Adriaan Paulen, Jo Moerman, Wim Dijkstra en mogelijk ploegarts Verrijp.

Vooral Paulen, voorzitter van de bond, moet het ontgelden. Volgens Dohle was hij als voorzitter eindverantwoordelijk voor de schorsing van Foekje op 13 juli 1950. (NICOLE KROES)

De biografie 'Het verwoeste leven van Foekje Dillema' heeft Max Dohle vier jaar lang beziggehouden. Foto GPD
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden