Zomergasten

'Ik hoop dat Amsterdam de lieve stad blijft die het is'

De Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan was zondagavond te gast in VPRO Zomergasten. Het Parool volgde de uitzending op de voet, lees hier alles terug.

Eberhard van der Laan. Beeld anp

Het was heel lang goed gegaan, maar uiteindelijk moest Eberhard van der Laan zijn schild laten zakken in het laatste kwartier van zijn Zomergasten-uitzending. Ineens keken we allemaal recht naar binnen.

Lees onze recensie: Verplichte kost voor Amsterdammers.

Van der Laan was zondag het politieke baken waaraan veel mensen behoefte hebben: boven de partijen, wars van politieke spelletjes. 'Burgers haten dat.'

Lees onze analyse: De beste premier die het land nooit heeft gehad

Belangstellenden kijken in het Scheepvaartmuseum naar Zomergasten met Van der Laan. Beeld anp

Met een live-opname van het nummer Rebellion (Lies) van de Canadese band Arcade Fire wordt de avond afgesloten.

"Ik hoop echt dat je nog een poosje mijn burgemeester zult blijven," zegt Abbring.

"Beloofd," zegt Van der Laan.

Wat is je erfenis? Wat hoop je dat die erfenis is in Amsterdam? vraagt Abbring.

"Dat het de lieve stad blijft die het is."

Je hebt 'm ook liever gemaakt, zegt Abbring.

"Ik hoop het," zegt Van der Laan, terwijl hij weer tegen zijn tranen vecht.

Van der Laan vecht tegen de tranen na de fragmenten over Ajacied Nouri.

Nu zitten de tranen bij de verbroedering en niet bij je verdriet, zegt Abbring. "Nou ja, bij hun verdriet."

En dan nu Abdelhak Nouri, de Ajacied die recentelijk ernstige en blijvende hersenschade opliep.

Van der Laan wil laten zien wat voor goede voetballer Nouri is, hij laat de video van Nouri's broer zien, die hij maakte van de dag waarop Nouri debuteerde in Ajax 1, en toont de beelden bij het huis van de voetballer, waar fans en voetballers samenkwamen om de familie te steunen nadat het slechte nieuws bekend werd.

"Het vraagt weinig commentaar," aldus Van der Laan.

Van der Laan heeft het er moeilijk mee en is emotioneel. "Dit is geen Amsterdams item. Je zag het in heel Nederland, iedereen was van slag. Het is een onwaarschijnlijk verdriet, dat iemand met zo'n mooi perspectief, zoveel pech heeft."

"Wat ik dan wel mooi vind: het verbroedert. Een burgemeester die graag ziet dat er harmonieus wordt samengeleefd, die vindt dit mooi om te zien."

De vlog van de broer van Nouri:

Amsterdam moet het gegund worden in het buitenland een visitekaartje te zijn, zegt Van der Laan. Ook moet duidelijk zijn dat Amsterdam het niet voor zichzelf doet, maar voor iedereen in Nederland.

Wat merken de mensen in Delfzijl daarvan, vraagt Abbring.

"Dat we niet achter bedrijven aanzitten."

Van der Laan vertelt het verhaal van NRC Handelsblad. De krant wilde naar Amsterdam verhuizen, Van der Laan zei: ik ga daar niet voor lopen. NRC Handelsblad besloot alsnog naar de hoofdstad te komen. Maar toen BNN-Vara stelde ook naar Amsterdam te willen komen, gaf Van der Laan geen gehoor.

"We willen geen kannibaal zijn."

Van der Laan gaat in op krimpgebieden in Nederland. "Krimp moet je aanvaarden. Wat voor gebied wil je zijn? Die vraag stelde ik al eerder. Krimpgebieden in Nederland hebben het geluk dat ze in hele mooie streken liggen. Gebruik die kracht."

"Ik zie een ruilmoment," zegt Van der Laan. Het is nu de beurt aan de steden om het platteland te redden, vindt hij.

Wat vindt Van der Laan grappig? Nou, Monty Python. "Gewoon humor." Ook laat Van der Laan een fragment uit de film The Full Monty zien. "Hij zat in mijn geheugensysteem als een hele humoristische scene, maar hij was hartverscheurend."

Dit is het Monty Python-fragment:

De burgemeester heeft het nu over spreiding van toeristen. De droom van Van der Laan: dat we ons in Nederland realiseren dat Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht, de Randstad dus, samen een stad zijn. "Met het groene hart als groot uitgevallen Central Park. We moeten niet meer denken dat we het allemaal kunnen oplossen in Amsterdam. Rotterdam is toch een mooie stad?"

Volgens Van der Laan moeten we de Randstad als een soort New York of Istanboel in aanbouw zien.

Is de stad nu iets te compact aan het worden? vraagt Abbring.

Van der Laan: "Er is wel veel druk op de stad. Heel veel mensen willen er wonen. Amsterdam is zo populair, we dreigen Londen achterna te gaan. De gemiddelde Londenaar kan het zich niet meer veroorloven in de stad te wonen."

De gevolgen: jonge gezinnen trekken weg en toeristen maken het leven minder leuk voor de Amsterdammer. Het zijn luxeproblemen, zegt Van der Laan. "We danken ze aan de successen van de stad."

"Maar als we het niet oplossen, deze problemen, dan kunnen jouw kinderen over tien jaar niet meer in de stad wonen."

Jan Schaefer heeft Amsterdam uit zijn slop getrokken, zegt Van der Laan. Van Schaefer, die van 1978 tot 1986 wethouder was in de stad, heeft hij geleerd dat hij moet focussen. "Wat zijn verdienste is: hij maakte de keuze te bouwen voor de stad, maar hij zei ook: hoe dat precies gaat, met wat voor percentages, dat maken jullie zelf uit in de buurt."

Lees meer over deze oud-wethouder: Jan Schaefer is nog steeds een fenomeen.

Volgens Van der Laan zijn er in Amsterdam een stuk of 60 jongens die in de gaten worden gehouden omdat ze radicaliseren.

Het volgende fragment is van de aanslag op Charlie Hebdo in Parijs. Te zien is hoe een terrorist op straat een agent doodschiet. Het zijn schokkende beelden.

"Niet iedereen heeft dit meegekregen. Waarom is dit relevant? Mijn hoofdcommissaris zei dat ze heel erg onder de indruk waren hiervan bij de politie. Iedereen was toen van slag. Er zijn in mijn burgemeesterschap weinig momenten geweest waarop de angst zo groot was. En dan moet je."

Hierna zien we beelden van het Tweede Kamerdebat na de aanslag op Charlie Hebdo, waarin iedereen elkaar aanvalt. Diederik Samsom stelde Wilders bijvoorbeeld gelijk aan de terroristen.

"Dit ging helemaal voorbij aan waar iedereen mee zat. Dit was ouderwets vliegen afvangen, totaal ongepast. Maar vooral, en dit gaat arrogant klinken: dit hebben ze zelf niet eens door. Ze denken dat dit hun werk is. Zo ver is het gekomen met partijpolitiek. Ze doen het allemaal."

"Burgers haten dit. Ze willen verschillen zien, maar daarna willen ze graag dat er zaken gedaan worden."

Maar, zegt Van der Laan, ik heb geen alternatief.

Beeld VPRO

De keuzefilm van Van der Laan is Mississippi Burning, maar die kan de VPRO helaas niet uitzenden. Maar de burgemeester wilde geen concessies doen, en laat dus toch fragmenten van de film zien.

"Omdat er een heel groot dilemma in zit, dat je heel moeilijk kunt oplossen en als je het kunt, alleen door er over te praten."

Hij laat fragmenten zien uit de film, over lynchings, om het dilemma te laten zien. "Ik zeg als burgemeester: bestrijd nooit onverdraagzaamheid door zelf onverdraagzaam te zijn. Maar ja, als het probleem dan niet wordt opgelost, dan moet je daar over discussieren. Ik kies dus niet een algemeen standpunt, dit of dat."

Het is typisch Van der Laan, zo acteert hij ook in de raad; ik ben uw nederige dienaar - om vervolgens de regie naar zich toe te trekken.

Op Twitter krijgt presentator Abbring veel complimenten voor haar interview.

Heb je overwogen om te stoppen, nadat je de diagnose longkanker kreeg? vraagt Abbring.

"Ik heb daar zeker over nagedacht. Ik weet niet hoe lang het duurt. Maar verantwoordelijkheid is mijn bijnaam. Ik doe sinds de diagnose ook minder dan ik deed. De brieven van Amsterdammers helpen ook enorm. Ik voel me super gesteund."

Is het een manier om er niet bij stil te hoeven staan, dat je hard werkt? vraagt Abbring. Van der Laan beaamt dat hij er niet graag over praat. "Mijn familie weet ook dat ik zo'n persoon ben. Ik heb respect voor mensen die het kunnen."

Van der Laan zegt dat hij zelf moet bepalen wanneer hij stopt, en niemand anders. "Voorlopig ben ik nog even een poosje burgemeester."

Van der Laan geeft verder aan dat hij meer tijd aan zijn gezin zou besteden, als hij het allemaal over zou mogen doen.

Beeld VPRO

Van de Tweede Wereldoorlog gaan we naar ballet, met fragmenten over Igone de Jongh, de eerste solist bij het Nationale Ballet.

'Die fuckers', roept ze op een gegeven moment in het fragment.

Waarom laat Van der Laan dit zien? "Ik ga er niet omheen draaien. Oorspronkelijk dacht ik, het is heel erg schitterend. Het laat zien dat het keihard werken is, ballerina zijn. We hebben kinderen op dezelfde school. Ik vind dat heel bijzonder en knap. Maar is dat genoeg om het te laten zien? Toen zei mijn vrouw iets grappigs: jij komt ook zo thuis, 'die fuckers' roepend. Ik kom ook wel eens een fucker tegen, maar dat is normaal en daar klaag ik niet over."

Igone de Jongh, links op de foto. Beeld anp

Ondertussen gaat het in de uitzending nog steeds over de Tweede Wereldoorlog. Waren de Nederlanders echt zo slecht? vraagt Van der Laan zich af. "Het is echt bizar om aan te nemen dat de gemiddelde Nederlander wel even Joden zou aangeven om zijn fiets terug te krijgen."

"Het makkelijke verwijt: wat een slappelingen," daar wil Van der Laan niets van weten.

Volgens Van der Laan wisten de mensen in Nederland die in de oorlog zaten niets van Auschwitz.

Hij vertelt over een Sinterklaasavond in 1943. "Om te ontspannen, hebben ze (de mensen in het verzet, red.) toen bij mijn ouders Sinterklaas gevierd. Met zijn twaalven. Een jaar later waren er zes vermoord, door de Duitsers. Die andere zes heb ik later gevraagd: wat wist je van Auschwitz? Allemaal zeiden ze: nul."

Zomergasten is inmiddels trending topic op Twitter.

De ouders van de burgemeester zaten in het verzet. De moeder van Van der Laan heeft er een boek over geschreven. Zijn moeder omschreef zichzelf als angsthaas. "Mijn vader was een avonturier, mijn moeder was bang, maar die deed het allemaal wel. Hoe moedig is het dan, als je dat doet."

Het was een les voor Van der Laan: "Denk niet, je mag geen angst voelen."

Nu gaan we terug naar 1941, de Februaristaking. Van der Laan: "Iedere dag van mijn burgemeesterschap heb ik geleerd. Een van die dingen, daar gaat dit fragment over. Aan de ene kant heeft Amsterdam de trots over de Februaristaking, aan de andere kant de schaamte over het aantal Joden dat is gedeporteerd."

Na het fragment: "Het is iets waar Amsterdam mee moet leren leven."

Van der Laan zegt dat hij hier een boek over had willen schrijven. Hij vindt het een platte beschuldiging aan onze voorouders, dat het ligt aan onze mentaliteit, dat hier zoveel Joden zijn gedeporteerd. Ik kijk dan als advocaat, zegt Van der Laan: "Zorg dat ze zich kunnen verdedigen. Onze voorouders zijn al veroordeeld."

Het tweede fragment gaat over juwelier Fred Hund, die in 2010 werd overvallen en doodgeschoten in Amsterdam-West. Toen was Van der Laan net burgemeester, het was in 2010. "Dat was echt een omslagpunt."

Twee weken eerder had een andere juwelier ook vermoord kunnen worden bij een overval. "We hadden twee gedode juweliers kunnen hebben in twee weken," zegt Van der Laan.

Het allerbelangrijkste, volgens Van der Laan, bij de aanpak die hij bedacht voor de verdachten in dit soort zaken: kijken waarom ze ontspoord zijn, en zorgen dat de broertjes en zusjes ze niet gaan na-apen.

Hij heeft het over de Top600-aanpak, een lijst met criminele jongeren in Amsterdam, die later is uitgebreid tot de Top1000.

Het is een programma om de jongeren te bestrijden, maar ook een resocialisatieprogramma, zegt Van der Laan. Over Soufiane B. die is veroordeeld voor de moord op Hund: "Ik ben er blij om dat hij nu in de gevangenis zit, maar net zo blij dat hij daar weer een opleiding moet doen."

De andere verdachte in deze zaak, Ali Benhadi, is trouwens nooit veroordeeld. De recherche kon zijn betrokkenheid niet bewijzen. Later is hij nog vaker in de problemen geweest. Lees hier meer over hem.

De eerste fragmenten gaan over dictaturen die zijn gevallen. "Je moet niet denken dat alles vanzelf goed komt in de wereld, maar het is wel fijn dat het volk zich niet eeuwig laat onderdrukken," legt Van der Laan zijn keuze uit.

Prevaleert alleen het positieve van de jaren 70 bij jou? vraag Abbring. "Dat is een misverstand. Die dingen staan tegenover elkaar. Wat ik zeg is: zie ook de goede dingen."

Beeld VPRO

En de uitzending is van start gegaan. Presentator Janine Abbring begint meteen over de ziekte van Van der Laan - de uitzending is daarom eerder opgenomen.

Hoe gaat het met Van der Laan? vraagt ze.

"Op dit moment voel ik me goed. Op bepaalde plekken heb ik heel lang al pijn. Maar ik voel me niet zo moe op dit moment. Volgende week ga ik een week op vakantie. Dus ik voel me lekker, maar het is natuurlijk heel slecht."

In het Scheepvaartmuseum is het behoorlijk druk, naar schatting zo'n 600 mensen gaan er samen naar de uitzending kijken. Iedereen heeft hapjes en wijn meegenomen. Zomergasten wordt gekeken in de entreehal van het museum.

Beeld Hannah Stove
Beeld Hannah Stove
Beeld Hannah Stove

Het is een grote verantwoordelijkheid om Van der Laan als gast te ontvangen, zei presentator Janine Abbring eerder in een interview. "Knap dat hij het durft ook. Iedereen weet dat hij terminaal is - dus ik zal een van de laatsten zijn die hem interviewt."

Ontmoet had Abbring hem nog niet, zei ze. "Voorgesprekken houd ik zelf niet, maar ik heb begrepen dat hij een persoonlijk verhaal wil vertellen. Gelukkig, want van Amsterdamse politiek weet ik bijzonder weinig."

Van der Laan zei nadat bekend werd dat hij Zomergast is: "Ik ben blij met de uitnodiging. Het is een aanleiding om terug te kijken op alles wat er in mijn leven is gepasseerd en op de beelden die me daarbij zijn bijgebleven."

Op verschillende plaatsen in de stad wordt vanavond, drie uur lang, naar het tv-interview met de burgemeester gekeken.

Onder andere Het Scheepvaartmuseum, De Balie, Q-Factory, Het Ketelhuis, Walter's Woodbury Bar en Café Struik hebben een groot scherm opgehangen voor Van der Laan.

Maartje Weijers van creatief bureau Boomerang Create regelde de avond in het Scheepvaartmuseum: "Van der Laan is een verbindende kracht. Ik dacht dat het mooi zou passen om dan ook samen naar het interview te kijken."

Lees ook: Hier kijk je Zomergasten met Van der Laan op groot scherm

Eberhard van der Laan is de tweede Zomergast van presentatrice Janine Abbring.

De uitzending is niet live, maar vooraf opgenomen vanwege zijn ziekte. De burgemeester heeft uitgezaaide longkanker en ziet zijn deelname aan het programma als aanleiding om terug te kijken op zijn leven.

In de aflevering laat Van der Laan onder meer fragmenten zien uit de film Mississippi Burning en beelden van Ajax-speler Abdelhak Nouri, die begin deze maand blijvende hersenschade opliep na hartfalen. Ook komt er een fragment voorbij uit de documentaire De Stakende Stad over de Februaristraking in 1941.

De 62-jarige Van der Laan is sinds 2010 burgemeester van Amsterdam. Hij blijft de stad besturen, ondanks zijn ziekte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden