PlusAchtergrond

Idfa geeft in een speciaal programma de stemlozen een stem

In Amsterdam Global Village brengt Khalid fotorolletjes en prints rond op zijn brommer. Beeld Idfa
In Amsterdam Global Village brengt Khalid fotorolletjes en prints rond op zijn brommer.Beeld Idfa

Met een speciaal programma richt documentairefestival Idfa zich dit jaar op het koloniale verleden en hoe dit doorwerkt in het heden. Filmmakers Johan van der Keuken en Alice Diop laten beiden een multiculturele samenleving zien zonder een wijzend vingertje.

David Hielkema

Met een plat Amsterdams accent en een grote lach vertelt Khalid dat hij niet lang meer op de brommer wil rijden. Een wagen zou zijn leven wat beter maken, want dan zit hij droog en heeft hij het net wat warmer. Zo ziet de jonge Marokkaanse Amsterdammer zijn toekomst als courier van fotorolletjes en prints voor zich.

De documentaire Amsterdam Global Village ging in 1996 in première en is 25 jaar later weer te zien op Idfa. Het werk van filmmaker Johan van der Keuken staat centraal in focusprogramma unConscious Bias. Daarin komen zestien films aan bod waarin de kijker door de straten van grote Europese steden wordt gevoerd met de achterliggende vraag: hoe werkt het verleden door in het heden? Op subtiele (en minder subtiele) wijze wordt in de films de nalatenschap van het kolonialisme getoond.

Sinterklaasintocht

Amsterdam Global Village is gemaakt in een tijd waarin de toon van het Nederlandse migratiedebat minder scherp was. Van der Keuken laat de stad zien zoals die is – zonder te vertellen hoe men een multiculturele samenleving zou moeten omarmen. Het gaat over de Boliviaan Roberto die met zijn Nederlandse vrouw in de Bijlmer woont. Hij vertelt over zijn schaamtegevoel, omdat hij hier een kraan heeft waaruit zowel koud als warm water komt, terwijl er in zijn vaderland nog zo veel ontbreekt. De film gaat ook over Tsjetsjeense oorlogsvluchtelingen die hier een bestaan proberen op te bouwen.

De film laat een Amsterdam zien dat niet meer is en tegelijkertijd nog steeds is. De Sinterklaasintocht, maar dan met Zwarte Pieten. Koninginnedag zonder de massale hysterie van tegenwoordig. Amsterdammers die grappen over regen maken (“Nederland was een mooi land geweest, als het overdekt was”) en in nachtclub Roxy wordt ingezoomd op DJ Isis, een van de eerste en bekendste vrouwelijke dj’s van Nederland.

En tussen al deze scènes rijdt de ‘meer werelds islamitische’ Khalid op zijn brommer door de stad met fotorolletjes. Khalid werd door Van der Keuken uitgekozen, omdat hij geen ‘traditionele representant van de islam’ was. In de film worden er echter amper woorden aan besteed. Vaker gaat het over Khalid de mens, die een joint rookt en naar housemuziek luistert, terwijl hij over zijn verleden en over zijn toekomstverwachtingen praat.

Jachtceremonie met bloedhonden

Die multiculturele samenleving laat ook Alice Diop zonder al te veel woorden in haar film We (Nous, 2021) zien. De Franse documentairemaker met een Senegalese achtergrond liet zich inspireren door het werk van Van der Keuken. Diop volgt het spoor van de RER B, de treinverbinding die de buitenwijken van Parijs doorkruist. Elke keer word je als kijker in een andere wijk afgezet, met een nieuw verhaal en nieuwe problemen.

In We, de film van Alice Diop, zijn onder andere rijke Parijzenaars te zien die jagen in het bos van Fontainebleau. Beeld Sylvain Verdet
In We, de film van Alice Diop, zijn onder andere rijke Parijzenaars te zien die jagen in het bos van Fontainebleau.Beeld Sylvain Verdet

Diop ontmoet een Malinese automonteur die slaapt in een busje. Regelmatig belt hij met zijn moeder, die hij sinds 2002 niet meer heeft gezien, via Whatsapp, al heeft hij weinig internetkrediet. Het staat in schril contrast met de beelden uit het bos van Fontainebleau waar een groep rijke, witte Parijzenaars een jachtceremonie uitvoert met tientallen bloedhonden. Het is niet alleen een subtiele verwijzing naar het koloniale verleden, maar dringt de kijker ook de vraag op wie we zijn, hoe we ons tot elkaar verhouden en wat het gedeelde verhaal is.

De rode draad van de film is Diops eigen familie. In de jaren zestig kwamen haar ouders als immigranten naar Frankrijk. Op oude familiefoto’s en films is haar vader vaak te zien, maar haar moeder ontbreekt. In We verweeft Diop haar eigen herinneringen met de RER B: haar moeder nam vaak vroeg de trein om als schoonmaakster ergens te werken. De film doet de moeder leven – ze wordt meer dan het silhouet op de familiefoto’s. Ook de titel heeft een duidelijke boodschap: Diop hoort bij Parijs en wacht niet op goedkeuring van Parijzenaren, die vinden dat de stad van hen is.

Reflectie

We en Amsterdam Global Village zijn beide trage films met observaties die we kennen van westerse cultureel antropologen uit de 20ste eeuw over de stemlozen in derdewereldlanden. Beelden worden getoond zonder een wijzend vingertje. Soms duren de scènes lang, maar daardoor wordt nog duidelijker hoe zichtbaar het koloniale verleden tegenwoordig nog is. Het zijn films die, in alle rust van de bioscoop zonder alle alledaagse afleidingen, vragen om reflectie.

International Documentary Film Festival Amsterdam (Idfa) t/m 28/11. Informatie en kaartverkoop: idfa.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden