Plus Achtergrond

Idfa-docu Push laat zien: een huis in de stad is steeds meer een utopie

Huizen zijn speeltjes voor beleggers en speculanten en mensen met lage inkomens moeten daardoor de stad uit. Idfa-documentaire Push laat zien dat het recht op een woning wereldwijd onder druk staat.

Ook in Zuid-Korea staat betaal­baar wonen onder druk. Beeld Still uit Push

In 2008 kwamen de knokploegen de heuvels op en sloegen de Zuid-Koreaanse gezinnen uit de 340 huizen die met elkaar hun armoedige, maar saamhorige wijk vormden. Mijn echtgenote kreeg een schop in haar buik en moest naar het ziekenhuis, zegt een voormalige bewoner in tranen.

De knokploegen waren ingehuurd door het vastgoedbedrijf dat nieuwe huizen op die plek wilde bouwen. De bewoners waren een vervelende sta-in-de-weg en moesten weg.

Mensenrecht op huisvesting

Het is een van de aangrijpendste scènes in de documentaire Push van de Zweedse regisseur Fredrik Gertten, die gaat over de huizenmarkt en speculanten. Een dak boven je hoofd hebben, is een mensenrecht, maar lang niet altijd vanzelfsprekend, toont deze documentaire. Overal ter wereld worden mensen met lage inkomens de stad uitgeduwd door de hoge huizenprijzen; ze krijgen ‘the push’.

Centraal in deze documentaire staat Leilana Farha, bij de Verenigde Naties rapporteur huisvesting. Zij reist de wereld over om te controleren hoe het ervoor staat met dat mensenrecht op huisvesting.

Conclusie: niet best

In Push gaat de VN-rapporteur naar Chili, Zuid-Korea, Londen, Stockholm en Berlijn. Overal ziet ze dezelfde tendens: betaalbaar wonen in een grote stad staat onder druk.

Ook in Amsterdam. Daar stegen de koopprijzen de afgelopen jaren tot onbetaalbare hoogte voor veel bewoners. Huurhuizen zijn nauwelijks een alternatief. Amsterdam heeft wel veel sociale huurwoningen, maar met lange wachtlijsten. Vooral mensen met een middeninkomen – denk docenten, verplegers, kunstenaars – komen er nauwelijks tussen. Zij verdienen teveel voor een sociale huurwoning, maar te weinig voor een koophuis of een woning in de vrije huursector.

Dus verlaat een recordaantal Amsterdammers elk jaar de stad. Ook zij krijgen the push. De problemen in Amsterdam zijn, kortom, aanzienlijk, al valt het vergeleken met andere steden nog enigszins mee.

Neem Londen. Een gids leidt de filmmaker in de peperdure wijk Notting Hill langs woningen van 20 miljoen pond. De eigenaren wonen vaak elders ter wereld, in een van hun vele huizen. “Dit is een dode wijk,” zegt de gids, “de gemeenschap is opgelost.”

Handelswaar

De groeiende leegstand, juist in de dure wijken, is het gevolg van al het geld dat op de huizenmarkt te verdienen valt.

De primaire functie van een huis is allang niet meer wonen, zegt Saskia Sassen, hoogleraar sociologie aan Columbia University in New York. Huizen zijn handelswaar geworden die gebundeld in financiële producten verhandeld worden.

Vlakbij Notting Hill staan de restanten van de Grenfelltoren die in 2017 uitbrandde en waarbij tientallen mensen omkwamen. Veel overlevenden hebben nog steeds geen nieuwe woning. Onbetaalbaar.

Huizen voor een prikkie

Naarmate de documentaire vordert, komt Blackstone in beeld, een Amerikaans bedrijf dat tamelijk agressief pensioengeld in huizen belegt. Het werd de grote winnaar van de finan­ciële crisis, toen de vastgoedprijzen kelderden en veel banken huizen moesten verkopen. Die kocht Blackstone voor een prikkie op.

In Spanje bijvoorbeeld, maar ook in Zweden, waar Blackstone in korte tijd is uitgegroeid tot de grootste particuliere huizenbezitter. Ze kopen een huis, knappen dat op en verhuren het tegen een veel hogere prijs. Soms kost het wel 50 procent méér. “Blackstone creëert geen welvaart, maar slokt juist welvaart op,” aldus Sassen.

Het bedrijf heeft Amsterdam inmiddels ook in het vizier. Dit jaar kocht het voor 260 miljoen euro huizen in Amsterdam en Rotterdam.

Farha probeert in contact te komen met Blackstone en gaat daarvoor speciaal naar New York. Maar op de ochtend van de afspraak krijgt ze per mail een afzegging. Uiteindelijk riepen de Verenigde Naties Blackstone uit tot gevaar voor het mensenrecht op huisvesting. Niet dat ze daarvan wakker liggen op Park Avenue …

Speeltuin voor de rijken

Farha brengt burgemeesters van diverse steden bij elkaar om gezamelijk te strijden voor betaalbare huisvesting. Dat lukt. Maar de politiek staat tamelijk machteloos tegen de krachten op de vrije huizenmarkt. Kijk maar naar Amsterdam, waar het linkse gemeentebestuur van alles probeert om wonen betaalbaar te houden. Uiteindelijk ontbreekt het politici aan wapens en snelheid die de snelkookpan af kunnen laten koelen.

“Steden zijn een speeltuin voor de rijken geworden,” concludeert Farha. “Ze zijn onbereikbaar voor de lage en middeninkomens. Die worden de stad uitgeduwd.”

Push in Carré

Push gaat zondag 24 november in première op het Idfa. Na afloop spreekt Ronald Ockhuysen, hoofdredacteur van Het Parool, in Carré met regisseur Frederik Gertten, VN-gezant Leilani Farha, hoogleraar Zef hemel en columnist Massih Hutak over de documentaire en de huizenmarkt. Zie ook www.idfa.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden