Plus Interview

Idfa-directeur: ‘Een docu is niet altijd journalistiek’

Orwa Nyrabia blikt vooruit op zijn tweede editie als artistiek directeur van docu­mentairefestival Idfa, dat woensdagavond begint. ‘Ruimte bieden aan anderen betekent niet dat ons deel kleiner wordt.’

Orwa Nyrabia: ‘Er is geen verbod op films over Afrika door Europese makers.’ Beeld Roger Cremers

Complexiteit blijkt een sleutelwoord in gesprek met Orwa Nyrabia, sinds vorig jaar artistiek directeur van het International Documentary Film Festival Amsterdam. Woensdag opent het festival officieel in theater Carré, om voor twaalf dagen zijn vleugels over heel Amsterdam uit te slaan.

Een ruime week voor de aftrap zit Nyrabia er ogenschijnlijk ontspannen bij op het festivalkantoor (al loopt hij halverwege het gesprek wel even zijn kantoor uit vanwege ‘een SOS’ van een collega). Dat ene woord komt steeds terug: complex. Soms met enthousiasme, bijvoorbeeld als hij het heeft over de films in het festivalprogramma die de complexiteit van de wereld willen onderzoeken. Soms ook als verzuchting, een voorlopige punt achter een onderwerp waarover nog geen conclusies getrokken kunnen worden.

Complex, bijvoorbeeld, is dat het langzaam maar zeker onbetaalbaar aan het worden is om een festival als Idfa in de Amsterdamse binnenstad te organiseren. “De enorme prijsstijging dreigt ons het centrum uit te drijven. We hopen dat het zo ver niet komt, maar de stijgende lijnen in de kosten zijn onmiskenbaar. Daarin staan we overigens niet alleen. Het is een strijd die je wereldwijd ziet: vastgoed versus cultuur. De enige manier die ik zie om het tij te keren is ingrijpen van de overheid.”

Nieuwe prijzen

Op weg naar zijn tweede editie zegt de in Syrië geboren Nyrabia dat hij de context waarin zijn festival staat steeds beter gaat begrijpen. “Ik zal niet zeggen dat ik Nederland of Amsterdam of het Idfapubliek inmiddels door en door ken, maar ik heb er beter zicht op dan een jaar geleden. Dat begrip is nodig om het publiek aan ons te binden, maar ook om het uit te blijven dagen. Hopelijk nodigt Idfa mensen uit om niet alleen op te zoeken wat ze al kennen, maar ook om iets nieuws te ontdekken.”

Die nieuwe ontdekkingen heeft Nyrabia hoog in het vaandel staan. “Nog steeds zien veel mensen de documentaire voornamelijk als discussiestuk, of onderzoek – als iets dat draait om het onderwerp en niet om artistieke expressie. Voor mij kunnen die twee niet los van elkaar gezien worden. Idfa staat voor documentairefilm als cinema. De journalistieke invalshoek is één element daarvan, maar niet het geheel.”

Om dat te benadrukken, reikt het festival in zijn hoofdcompetitie dit jaar voor het eerst ook prijzen uit voor beste regie, camerawerk en montage. En worden onder de noemer Tomorrow’s Classics in samenwerking met Cineville drie artistieke hoogstandjes vertoont in bioscoop Kriterion, een van de nieuwe festivallocaties.

Helft man, helft vrouw

Nyrabia: “Het zijn films die niet draaien om de waan van de dag, maar waarvan ik denk dat ze de tand des tijds zullen doorstaan.”

Uiteraard zijn de meer expliciet politieke films waar Idfa om bekendstaat nog altijd onderdeel van het programma, zegt Nyrabia. “We diversificeren, maar dat hoeft niet ten koste te gaan van wat er al was. We zijn het grootste documentairefestival in de wereld, dus we kunnen ruimte creëren voor verschillende perspectieven, verschillende smaken en verschillende groepen publiek. Diversiteit is de sleutel: in de films, in de organisatie, in de juryleden én in het publiek.”

Het is een onderwerp waarover Nyrabia al vanaf zijn aantreden zeer uitgesproken is geweest. Idfa was vorig jaar het eerste documentairefestival dat de gelofte ‘50/50x2020’ ondertekende, die zich inzet voor gelijkheid van man en vrouw in de filmwereld. Dit jaar bestaat het competitieprogramma van het festival voor 64 procent uit films van vrouwen, en het programma als geheel voor 47 procent.

Een ander onderwerp is geografische diversiteit van de makers. Dat in de campagne voor het festival dit jaar spiegels en het concept ‘reflectie’ centraal staan, leidt tot de vraag wie er mag reflecteren. Wiens blik op de wereld krijgen we te zien?

“Het is een moeilijk onderwerp,” verzucht Nyrabia. “Waar men ruimte probeert te maken voor stemmen of visies die ondervertegenwoordigd zijn, zie je maar al te vaak dat mensen uit oververtegenwoordigde groepen klagen dat hun iets wordt ontnomen. Terwijl ik ervan overtuigd ben dat ruimte bieden aan anderen niet hoeft te betekenen dat ons deel kleiner wordt.”

Postkoloniaal

“We werken er hard aan om een brede afspiegeling aan perspectieven te tonen. Dat betekent niet dat er een verbod is op films over Afrika gemaakt door Europese makers, maar wel dat die films kritisch worden bekeken, en dat er ook ruimte moet zijn voor Afrikaanse filmmakers. Veel van de dingen die we als progressief zien, zijn in feite verkapt postkolonialisme. We moeten de moed hebben om dat onder ogen te zien.”

Hij pauzeert even. “Het is heel complex.”

De 32ste editie van Idfa opent woensdag in Carré met de Iraanse documentaire Sunless Shadows en duurt t/m 1 december.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden