PlusTentoonstellingsrecensie

Hypnotische totaalervaring Deep See Blue Surrounding You: kunst als harnas tegen klimaatdreiging

Met Deep See Blue Surrounding You/Vois ce bleu profond te fondre pleit de Franse kunstenaar Laure Prouvost in tijden van klimaatverandering voor een magische omgang met mens, dier en omgeving.

Dagmar Dirkx
Deep See Blue Surrounding You van Laure Prouvost. De tentoonstelling lijkt een Griekse mythe te vertalen naar een hedendaagse context van klimaatverandering. Beeld Cristiano Corte
Deep See Blue Surrounding You van Laure Prouvost. De tentoonstelling lijkt een Griekse mythe te vertalen naar een hedendaagse context van klimaatverandering.Beeld Cristiano Corte

Zondagnamiddag verzamelt zich op het plein voor het Bonnefantenmuseum een groepje nieuwsgierige kunstliefhebbers. Een trompettist zet een melancholisch deuntje in en een rookmachine omhult de menigte in een sfeer van verwachting. Plots draven twee paarden, elk bereden door een statige ruiter, de hoek van het museum om. De ruiters zijn performers die deel uitmaken van de entourage van Laure Prouvost. “Ze komen helemaal uit Venetië!” meldt de kunstenaar vrolijk vanuit het publiek.

De happening symboliseert de reis van de tentoonstelling Deep See Blue Surrounding You/Vois ce bleu profond te fondre, helemaal van de Biënnale van Venetië in 2019 naar Maastricht vandaag. De tocht verliep via de smalle kanaaltjes in Venetië, over de helblauwe lagunes in Zuid-Frankrijk naar de oevers van de Maas in het noorden. Waterstromen vormen volgens Prouvost zowel een bron van leven als van vernietiging, en uit die tegenstrijdigheid put ze blijvend inspiratie. Als in een vloedgolf sleurt ook zij haar kunstwerken met zich mee. Sommige werken in Bonnefanten waren al eerder op andere plekken te zien, andere zijn splinternieuw en verwerven zich een plek in Prouvosts universum.

Pijnlijk zichtbaar

Dat universum doet denken aan de Griekse mythe van Jason en de Argonauten. In zijn zoektocht naar het Gulden Vlies verzamelde de held Jason een vijftigtal vrijwilligers rondom zich. Op het schip ‘De Argo’ – vandaar de Argonauten – trotseerden ze samen het ene waanzinnige avontuur na het andere. De tentoonstelling lijkt hun zeetocht te vertalen naar een hedendaagse context van klimaatverandering, waarin bezoekers een mix van ongeloof, vervreemding en escapisme wacht.

Op de tweede verdieping schuifelen bezoekers voorzichtig over een lichtblauwe, glanzende vloer waarin items als een plastieken kwal, een raaf met een sigaret in zijn bek of allerlei kapotte smartphones zijn vastgelijmd. In de overtocht door de plasticsoep, die als een olievlek uitdijt naar de volgende ruimte, koppelt Prouvost een behaaglijke esthetiek aan de verontrustende klimaatdreiging.

Die strategie verweeft ze als een rode draad door de expositie. Neem bijvoorbeeld de stenen fontein waaruit drie paarsgroene vissen water spuwen. Het kabbelende water trekt de bezoekers aan alsof we een pittoresk dorpje in Zuid-Frankrijk bezoeken. Totdat een fel stroboscopisch licht die idylle abrupt beëindigt en de in de steen gebeitelde woorden ‘The End is Near’ pijnlijk zichtbaar maakt.

Geborgenheid

Daarna gaat het steeds meer crescendo met de tentoonstelling. Roestige ijzeren hekken zijn behangen met gebruikte theezakjes, algen en sculpturen. Scheepsnetten overwoekeren een videoscherm dat klotsende onderwaterbeelden toont. Een gigantisch tapijt met surrealistische voorstellingen en sloganeske zinnen doorklieft twee exporuimtes.

In contrast met al die bombast staan drie zwart-witfoto’s van de Franse regisseur Agnès Varda. Ze fotografeerde het Palais Idéal du Facteur Cheval dichtbij Lyon. Het feeërieke paleis, opgebouwd door de postbode Fernand Cheval van 1879 tot 1912, lijkt wel een bovengrondse replica van de verzonken stad Atlantis.

Net wanneer je in de draaikolk aan referenties dreigt kopje onder te gaan, maakt het spektakel plaats voor een donkere ruimte waarin je je als toeschouwer een weg moet banen tussen wirwar aan grijze doeken. Wie – met hulp van een medebezoeker of smartphonezaklamp – erin slaagt de andere kant te bereiken, ontdekt in de ronde zaal een sfeer van geborgenheid. Op kussentjes en stenen bankjes bekijk je They Parlaient Idéale, een fictiefilm uit 2019 en het centrale werk in Bonnefanten.

Kinderlijke verwondering

De film projecteert een snelle opeenvolging van beelden, die dankzij de montage veel weg heeft van een trailer voor een horrorfilm. We worden ingepalmd door de reis van een bont gezelschap performers van verschillende leeftijden en achtergronden, twee daarvan zagen we net nog te paard Maastricht binnenrijden. Ook de kunstwerken uit de vorige zalen duiken in de film op, als props.

Prouvosts fluisterende stem loodst je haast hypnotiserend door een serie absurde en magische taferelen. Een octopus glibbert over de trappen van het Franse paviljoen in Venetië. Een cafébaas doet een tafel zweven en tovert zijn gasten weg. Een performer prevelt in het ‘Palais Idéal’ van Cheval een bezwerende spreuk. Kinderen spelen. De grenzen tussen deze geborgen ruimte, het museum en de film vervagen. Hoe langer je kijkt, hoe moeilijker je je uit de trance van de film kunt loswrikken. ‘Trapped like a fly,’ dreigt de stem van de kunstenaar bij een shot van een vleesetende plant.

Laure Prouvost. Beeld Alexandre Guirkinger
Laure Prouvost.Beeld Alexandre Guirkinger

Bezit Prouvost dan echt magische krachten? Deep See Bleu Surrounding You is eerder een soort illusionistische goochelshow, opgebouwd uit alledaagse elementen en natuurkrachten onzichtbaar voor het blote oog. De toverkunsten van Medea, die in de mythe stapelverliefd was op Jason, hielpen hem en zijn Argonauten het Gulden Vlies te bemachtigen.

De queeste van Laure Prouvost zoekt geen Gulden Vlies, maar een herwonnen magische, kinderlijke verwondering over onze medemens, dieren en omgeving. Ver voorbij een gepolariseerd optimisme of pessimisme, zal die verwondering ons helpen om te gaan met de dreigende klimaatcrisis. Kunst werkt daarbij als een warm, beschermend harnas voor ons, Argonauten van de 21ste eeuw.

Laure Prouvost: Deep See Blue Surrounding You/Vois ce bleu profond te fondre: t/m 15/5 in Bonnefanten, Maastricht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden