Plus

Hopen op een Elfstedentocht: het draaiboek van de NOS ligt altijd klaar

Of de Elfstedentocht er deze winter nou komt of niet: de NOS heeft een draaiboek klaarliggen, zodat de redacteuren onmiddellijk kunnen uitrukken. De beelden van de laatste keer, in 1997, worden woensdag integraal uitgezonden.

Pim Marks (rechts) in overleg met Christian Vos, die de productie-leiding van de Elfstedentocht op zich neemt Beeld Dingena Mol

Bijna vijf jaar geleden, op woensdag 6 februari 2012, vond de persconferentie plaats waarin de tocht der tochten definitief werd afgeblazen. Hoewel het voor de mensen bij NOS Studio Sport geen complete verrassing was, baalden ze er toch van. Want de militaire tv-operatie was bijna tot in de details afgerond.

Vanaf de zondag daarvoor hield de leiding er rekening mee dat er, na de laatste tocht in 1997, weer eentje zou gaan plaatsvinden. Die dag kwamen regisseur (en adjunct-hoofdredacteur) Pim Marks, chef regie Arjan Hanekamp, oud-regisseur Martijn Lindenberg (officieus 'chef Elfsteden' bij de NOS) en hoofdredacteur Maarten Nooter bij elkaar rond het bureau van Marks.

Stapje voor stapje werd de versie van 9 of 10 februari doorgenomen. Basis van deze gesprekken vormde het zeer gedetailleerde draaiboek van 1997, opgesteld door Lindenberg. Maar natuurlijk werden er ook allerlei nieuwe elementen toegevoegd, zo legt Marks uit aan datzelfde ­bureau.

"Heel belangrijk is dat er ­iemand naar Friesland moet rijden om de route volledig in kaart te brengen. Je moet alle bruggen checken, zodat de quads met camera's er onderdoor kunnen. Dat soort dingen verandert altijd, want de waterstanden wisselen en de bruggen zelf wijzigen nog weleens. In tweeënhalve dag wisten we zo precies waar de problemen zaten." Waren die onoverkomelijk? "Er was bij Harlingen een open stuk van 100 meter, daar ben ik zelf gaan kijken. Dan maak je een plan voor de manier waarop de quads van en weer op het ijs kunnen."

Obstakels
Dat is wat een regisseur doet in de aanloop naar zo'n dag die niet te oefenen is; weten waar problemen kunnen ontstaan, zo legt Lindenberg telefonisch uit. Hij regisseerde de versies van het heldenepos in 1985, 1986 en 1997.

"Wij introduceerden in 1985 de bewegende beelden, en het gaat er altijd om waar de motor ­obstakels kan tegenkomen. Weet je wat belangrijk is? Dat de motorrijders altijd een touw bij zich hebben, want dan kan het publiek hen op de kant trekken als ze van het ijs af moeten."

Lindenberg en Marks zijn het erover eens dat de wereld compleet veranderd is tussen 1997 en nu. Zo was het destijds goed zoeken naar een werkende mobiele telefoon. Marks: "Je werkt steeds meer draadloos en moet ervan uitgaan dat het frequentiebereik zwaar overbelast is. Elk jaar spreken we een 'hufterproof' frequentie af met het Agentschap Telecom." Ook de voertuigen waarmee de NOS de schaatsers vastlegt, zijn anders. "Quads maken wat meer herrie dan zijspannen. Daar moet je dus geluidskappen voor maken, want anders is er niet naar te kijken."

Online
Ook nieuw in vergelijking met 1997 is dat er tegenwoordig veel meer media verslag doen vanuit Friesland, dus kan de NOS niet zomaar alle satellietwagens claimen. Uiteindelijk werden er in 2012 uit verschillende Europese landen wagens geregeld, die allemaal op tijd zouden aanrijden.

Redactioneel stond alles ook vast in 2012, zegt hoofdredacteur Maarten Nooter. Henry Schut zou de dag aan ­elkaar praten en Herman van der Zandt - inmiddels werkzaam bij Studio Sport - was de man van het Journaal aan de presentatietafel. In de versie van 2016 zal de rol van ­online een enorme boost krijgen. "Er moet echt een volledige redactie zijn die alles wat er online gebeurt, direct ­oppikt. Van schaatsers tot familieleden, alles."

Het blauwe tasje
In 1997 stond er in elke stad een verslaggever die het verhaal van de dag vertelde. Ze deden verslag van de gekte bij de bruggen en interviewden schaatsers van de toerwedstrijd. Voldoende liefhebbers te vinden.

"Er zijn verslaggevers die in januari en februari op vakantie gaan, maar altijd zeggen: 'Bel me als het gaat gebeuren.' In 1997 deed Lindenberg een deel van de voorbereiding vanuit de VS, zijn tasje met aantekeningen lag nog bij hem thuis."

Het woord 'tasje' is gevallen. In de hoek van de grote kamer van Marks staat inderdaad een blauwe linnen tas met het logo van Euro 2010. De tas is niet meer hetzelfde als in 1997, maar de inhoud gedeeltelijk wel. Die paperassen vormen de blauwdruk voor een eventuele legendarische versie van de Elfstedentocht in 2017 of 2018. Het jaarlijkse draaiboek van de Elfstedentochtorganisatie zit erin, maar ook een blauwe kaart met de ijswegen, die nogal zeldzaam schijnt te zijn.

Anderhalf uur op zwart
"Martijn heeft het in 1997 gevonden bij een benzinepomp. Ik zie de ijsmeester nog jaloers kijken, toen hebben wij hem er ook eentje gegeven natuurlijk." In een rood mapje zit het draaiboek van de uitzending van 1997 met bijvoorbeeld de fameuze checklists van Lindenberg. Marks bladert er even doorheen. "Hier... de verrekijkers: altijd handig voor de verslaggevers zodat ze kunnen kijken wie er aan komt rijden. Daar zou ik niet aan gedacht hebben."

In datzelfde rode mapje staat dus van minuut tot minuut wat er tijdens de uitzending van twintig jaar geleden ­gebeurde. Toen was er trouwens iets bijzonders aan de hand: van vijf tot zes uur 'sochtends werd de start uitgezonden, maar daarna ging het beeld - zo wil de overlevering - anderhalf uur op zwart. Anchorman Mart Smeets werd in die periode van de start naar een andere plek gereden.

Oude routekaart op de kamer van Pim Marks Beeld Dingena Mol

Marks: "We zullen niet meer op zwart gaan. Destijds had je niet zo veel informatie, maar nu is de nieuwsstroom eindeloos. Ideaal gezien zou je in het donker meerijden met een infraroodcamera, maar dat zou de wedstrijd beïnvloeden doordat ze alleen de helikopter horen." Het bijzondere is dat Lindenberg ontkent dat de uitzending op zwart ging.

"Dat is mijn eer te na; we hebben wel de start even moeten herhalen, maar verder zijn we gewoon doorgegaan. Infrarood was inderdaad een optie, maar dat hebben we bewust niet ingezet om de wedstrijd niet te beïnvloeden. Nu zouden er meer mogelijkheden zijn, denk ik."

Fotografisch geheugen
Over beïnvloeden gesproken: er kan veel misgaan, zegt Marks. Het allergrootste gevaar is dat je een ongeluk veroorzaakt met de quads. "Er worden twee keer zoveel mensen als de miljoen in 1997 verwacht. En dan loop je de kans dat mensen op het ijs gaan. Over dat risico hebben er het vaak gehad met de organisatie, maar het blijft een openbare weg. Wij gaan in elk geval niet als kamikazepiloten te werk."

Lindenberg heeft - ook zonder handig kaartje - nog steeds de volledige route in zijn hoofd zitten. Altijd wist hij direct waar de knelpunten zaten. Hij legt uit hoe hij de lokale ­regisseurs aanstuurde die in de verschillende steden zaten. "Ik heb gelukkig een vrij fotografisch ­geheugen. In 1997 zat er een heel stuk klunen bij Sneek in, en dan moet je mensen goed informeren."

Marks zou het geweldig vinden als hij er nog eentje zou meemaken ­tijdens zijn loopbaan. "Het was een heel bijzondere week in 2012: al je zintuigen staan op scherp en iedereen is met iets bijzonders bezig. Ik hoop dat we de spullen van ­Martijn snel weer eens op tafel kunnen leggen."

Elfstedentocht 1997, morgen, www.nos.nl, 05.15 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden