Plus

Hoorspel van musical Madam: 'Op de radio komt het beter tot zijn recht'

Madam van Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink is tijdens de paasdagen twee keer op de radio te beluisteren in een moderne versie. Bijzonder, want de musical is sinds de jaren tachtig niet meer uitgevoerd.

Madam in de originele uitvoering in 1981 met Conny Stuart (linksonder) als Madam en Trudy Labij (rechtsonder)Beeld -

Als je het script van Madam wilt lezen, kan dat alleen op aanvraag in het Theater Instituut in Amsterdam. Geen wonder dat zovelen de in 1981 voor het eerst opgevoerde musical van Annie MG Schmidt en Harry Bannink haast niet of helemaal niet kennen. Het stuk is sinds 1981 niet meer te zien of te horen geweest.

Radiomaker en regisseur Stef Visjager (1968) kreeg van de erven Schmidt toestemming om met het stuk aan de slag te gaan. Ze maakte een radioversie van Madam: als hoorspel. "Het is zo talig," zegt Visjager. "Het leent zich heel goed voor een hoorspel. Zonder decor denk ik dat die taal het beste naar voren komt."

Op eerste en tweede paasdag wordt de radioversie uitgezonden op de NPO in samenwerking met AvroTros. Vorige maand was er een eenmalige opvoering in het DeLaMar Theater bij wijze van 'generale repetitie'. De hoofdrolspelers, onder anderen Pierre Bokma, Annet Malherbe en Noortje Herlaar, zongen en speelden de musical live voor publiek. In 2011 hanteerde regisseur Visjager eenzelfde aanpak met de (veel bekendere) musical van het duo Schmidt en Bannink: Heerlijk duurt het langst.

Actievoerders van het Warm Lesbies Front deelden in 1981 een pamflet uit aan bezoekers van Madam waarin zij ageerden tegen de voorstellingBeeld Het Theaterarchief

Visjager veranderde weinig aan het script van Madam, behalve dat ze sommige scènes inkortte en in een andere volgorde schikte ('Annie is fantastisch in dialoog, maar niet zo goed in plots.').

Ook werden sommige van de liedjes onder leiding van componist en arrangeur Bob Zimmerman bluesier gemaakt. Zo is een nummer als 't Huis van Madam nu trager en een stuk zwoeler dan in de originele versie, met Conny Stuart als Madam.

Een andere wijziging is dat Visjager de feministes in het stuk vriendelijker heeft gemaakt en minder karikaturaal. "In het origineel zijn ze hoekig en bonkig en totaal niet sympathiek en daardoor ook minder interessant," zegt Visjager, die dat mede wijt aan een ruzie die Schmidt rond het moment van schrijven had met haar goede vriendin én feministe Wim Hora Adema (een van de oprichters van Opzij en initiator van een vrouwenpagina in Het Parool).

Sympathie voor prostituees
Madam gaat over het conflict tussen een madam van een chic bordeel en radicale feministes die een naastgelegen pand kraken om er een blijf-van-mijn-lijfhuis van te maken. Toen de musical voor het eerst werd opgevoerd waren veel feministes woest en werd er geprotesteerd voor het theater. Schmidts sym­pathie ligt in het stuk namelijk bij de prostituees.

"In een tijd dat alles links en politiek correct moest zijn, ging Annie daar compleet tegenin," zegt Visjager. "Ik vind dat geweldig aan haar. Ze laat de prostituees de keuze om zelf te beslissen over hun beroep. Ze deed er ook nog research voor in het chique Amsterdamse bordeel Yab Yum."

Madam geldt niet als het beste werk van Schmidt en Harry Bannink en misschien is het daarom relatief onbekend. 'Het verhaal is nogal dun en gewoontjes,' schreef de recensent van Het Parool op 2 januari 1981 over de première.

Ook Visjager kreeg in eerste instantie vanuit verschillende hoeken te horen dat Madam toch Annie Schmidts 'minder leuke stuk' is. Naarmate zij en arrangeur Zimmerman langer met het materiaal aan het werk waren, kwamen ze er echter achter hoe mooi en grappig liedjes als Ik weet niet wat het is dat ik mis (''t Is zo jammer van mijn tieten, waar geen man van kan genieten') en How wonderful you are zijn.

Toevallige vondst
Visjager kwam op het spoor van de Schmidt--Banninkmusicals doordat ze Op een mooie pinksterdag, een lied uit de musical Heerlijk duurt het langst uit 1965, zo mooi vindt. "Toen ik in het Theater Instituut bezig was met het script van die musical stuitte ik daar op Madam."

Visjager deed vijf jaar over haar bewerking van Madam - het was bijvoorbeeld lastig om financiering en sponsors te vinden voor het project. "Als je, zoals ik, toevallig op het verkeerde moment bent geboren om Madam in het theater gezien te kunnen hebben, krijg je het dus nooit te zien. Nu kun je het in elk geval wel beluisteren."

Madam, met onder anderen Pierre Bokma, Annet Malherbe, Noortje Herlaar, Annick Boer, Marlijn Weerdenburg en Maarten Heijmans, eerste paasdag op NPO Radio 5 vanaf 16.00 uur en tweede paasdag nog eens vanaf 20.00 uur. De musical is daarna te beluisteren via www.avrotros.nl/radiodrama

Een opvallend stuk

'Bent u een lesbienne, bent u ooit verkracht, bent u een vrouw, bent u een hoer, komt u uit het Midden-Oosten, ga dan hier lachen om uw eigen onderdrukking, maar dan wel tegen een fikse betaling.'

Die tekst stond op het pamflet dat leden van het Warm Lesbies Front in 1981 uitdeelden aan bezoekers van Madam.

Sanne Thierens vond het pamflet voor haar promotieonderzoek naar de musicals van Annie Schmidt en Harry Bannink in het particiliere Theaterarchief in Gorinchem. De eigenaar kreeg het van een van de danseressen uit de musical destijds. Thierens vond ook nog een brief die feministes aan Schmidt schreven.

Thierens noemt Madam een opvallende musical vanwege de afwijzende houding jegens de feministes van die tijd. Schmidt schreef in de jaren daarvoor vier musicals die behoorlijk progressief zijn en pro-vrouwenrechten. Zo zit in de musical Foxtrot uit 1977 een pleidooi voor abortus.

"Ik denk dat Annie Schmidt zich graag wilde afzetten tegen de norm en tegen de groep en niet zozeer tegen feministes of lesbiennes. Dat heeft ze daar ook over gezegd. Net als dat ze het feminisme van die tijd zo antiman vond, dat het haar niet aansprak."

Op de boze brief hebben de feministes, voor zover Thierens weet, nooit een antwoord gehad.

In De Groene Amsterdammer ging Schmidt (die toen 69 was) in 1981 wel in op de uitgedeelde pamfletten.

"Tegen kritiek kan ik wel," zei ze, "maar niet tegen stommigheid en dit is stommigheid. Een pamflet uitdelen in de hal van het theater, waarin staat dat je hier kunt lachen om gastarbeiders en om vrouwen in de overgang nota bene, dat vind ik stompzinnig. Als je dit soort spot en ironie niet kan begrijpen, blijf er dan van af."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden