PlusInterview

Hoop op volle zalen gloort ook in de wereld van de klassieke muziek

De coronatijd bracht voor Boudewijn Berendsen van het Muziekgebouw en Kees Vlaardingerbroek van de NTR ZaterdagMatinee veel frustratie, maar ook nieuwe initiatieven en onverwachte schoonheid. ‘De Johannespassie van Pärt was iets geweldigs.’

De NTR ZaterdagMatinee kende een enorm gat in de begroting, maar werd ruimhartig gesteund door de publieke omroep. Beeld Hans van der Woerd
De NTR ZaterdagMatinee kende een enorm gat in de begroting, maar werd ruimhartig gesteund door de publieke omroep.Beeld Hans van der Woerd

Zowel Boudewijn Berentsen, zakelijk directeur van het Muziekgebouw, als Kees Vlaardingerbroek, artistiek leider van de NTR ZaterdagMatinee, zijn vastbesloten: vanaf september, bij het begin van het nieuwe muziekseizoen, worden de concerten als het aan hen ligt weer op maximale zaalcapaciteit bezocht.

Berentsen: “Ik vind dat heel realistisch. Als in augustus iedereen gevaccineerd is, althans de mensen die dat willen, waarom zou je dan nog aanvullende maatregelen willen hebben, zoals de 1,5 meter? Die trouwens op veel plekken ook nu al niet meer wordt gehandhaafd. Kijk naar de supermarkten, naar de Ikea op Tweede Pinksterdag.”

Geen rode cijfers

Ook voor het Muziekgebouw was de coronaperiode, zoals bij elke culturele instelling, rampzalig. Toch vind Berentsen dat ze ‘er redelijk voor staan’. “We krijgen noodsteun vanuit de gemeente Amsterdam, er is rijkssteun, de NOW en niet te vergeten de donaties die we hebben ontvangen, die voor 75 procent naar de musici zijn gegaan. Over 2020 schrijven we geen rode cijfers. Ik verwacht dat de grote financiële klap nog moet komen, zeker als we in september nog niet volledig open kunnen. Je weet ook niet wat het publiek op de langere termijn gaat doen. Blijft de zaalbezetting op niveau? En vergeet ook niet dat onze inkomsten voor 20 procent bestaan uit zakelijke evenementen. Trekt die markt weer aan? Ik verwacht dat we het kleine beetje aan reserve dat we hebben kunnen opbouwen hard nodig gaan hebben de komende tijd.”

Het afgelopen anderhalve jaar heeft Berentsen als een woeste rit vol haarspeldbochten ervaren. “Van het ene op het andere moment konden we niets meer. Op 12 maart om 15.00 uur kregen we het bericht dat het uitverkochte concert van het Nederlands Blazers Ensemble op die avond moest worden geannuleerd. We dachten aanvankelijk dat het twee, drie weken zou duren. Daarna hebben we snel geschakeld vanuit de gedachte wat er dan nog wél kon. We bedachten drie initiatieven. In juni, juli en augustus terrasconcerten, elk weekeinde drie concerten buiten. In het najaar twee concerten op een avond, binnen, met alle bijbehorende protocollen. En in het najaar begonnen we met de serie Up Close en hebben we met streaming grote stappen gezet. We zijn nu aan het nadenken hoe we straks in het reguliere seizoen streaming kunnen blijven handhaven, misschien als een tweede platform. Die livestreamfaciliteiten hadden we zonder corona niet ontwikkeld.”

Grootste frustratie

Gevraagd naar de grootste woede en frustratie van de afgelopen tijd noemt hij ‘het constante gevoel dat cultuur vanuit Den Haag stiefmoederlijk wordt behandeld’. “We moeten voortdurend achteraan sluiten, terwijl we in september en oktober hebben laten zien dat we hier heel veilig op 1,5 meter mensen konden ontvangen. Dat geldt voor alle theaters en concertzalen. Maar toch gaan nu eerst de dierentuinen open, de Keukenhof en noem maar op.”

Tot slot. Welk woord kwam bij Berentsen op toen hij Hugo de Jonge hoorde zeggen dat ‘cultuur niet essentieel is’? “Onbenulligheid. Dat woord kwam bij me op. Onbenullig om drie redenen. Je zet een sector weg, maar ook een publiek dat het wel essentieel vindt en je bevestigt het vooroordeel dat er in de politiek rechts van het midden toch al over kunst bestaat. Ik heb begrepen dat hij inmiddels spijt heeft van de uitspraak. Hopelijk is er in het volgende kabinet wat meer besef.”

Ook Kees Vlaardingerbroek, sinds 2006 de bedenker van internationaal geroemde programma’s in de NTR ZaterdagMatinee, kan meepraten over frustratie en moedig voorwaarts gaan. “Ik heb uit nood sommige concerten wel drie of vier keer moeten omprogrammeren. Maar soms komen daar unieke dingen uit voort, zoals Pärts Johannespassie, die door Cappella Amsterdam in allerijl moest worden ingestudeerd ter vervanging van een opera van Rameau die op het allerlaatste moment niet door kon gaan, omdat twee leden van het koor corona hadden. De uitvoering was van wereldniveau, juist ook door de kerkakoestiek van de lege Grote Zaal.”

Vlaardingerbroek heeft zijn programma’s aan de omstandigheden aangepast. “Al te snelle en energieke stukken moet je in een lege zaal vermijden. Steve Reich moet je nu niet doen.”

De NTR ZaterdagMatinee heeft ‘enorm veel geld aan de kassa verloren’. Dat de overheid de serie schadeloos heeft gesteld voor de gemiste inkomsten die ze ook niet kónden genereren, vindt Vlaardingerbroek zeer te prijzen. “Het gat in de begroting was enorm. Denk aan een miljoen verlies aan entreegelden. Dat is de helft van onze begroting. Die achterstand is niet in te lopen, want ons laagdrempelige prijsbeleid is de ziel van de serie. We komen voort uit een sociaaldemocratische traditie. Toegangsprijzen verdubbelen is ondenkbaar. Gelukkig zijn we ruimhartig gesteund door de publieke omroep, door NPO Radio 4, omdat ze vonden dat we nuttiger waren dan ooit, met mensen die thuis zitten en meer behoefte hebben aan livemuziek. We hebben de luistercijfers omhoog zien schieten. We zijn ook meer gaan webcasten, podcasts gaan maken, waardoor we veel nieuwe mensen hebben bereikt.”

Niet de eerste keer

Wat vond Vlaardingerbroek van De Jonges uitspraak? “We hebben in Hilversum al veel meegemaakt op dat punt. Denk aan de moedwillige opheffing van die schitterende Radio Kamer Filharmonie ten tijde van Rutte I. De laatste uitspraak is een bevestiging van wat we allang wisten. De wallen mogen open, maar de cultuurwereld kan nog wel even wachten. Ik blijf me erover verbazen, want welke cultuur ziet zichzelf uiteindelijk nou niet gedefinieerd in zijn erfgoed? En wat voor signaal geef je als je je componisten zo weinig serieus neemt, terwijl Nederland zo rijk is aan groot talent? Zo spijtig allemaal.”

Intussen gaan zowel Muziekgebouw als Matinee onvermoeibaar voort met fraaie concertprogramma’s. Het Muziekgebouw komt in oktober met een Sweelinck Festival, met dertien wereldpremières (Jennifer Walshe, Kate Moore), Eva-Maria Westbroek en Matthias Goerne komen, net als Ensemble Modern en meesterpianisten Hamelin en Andsnes spelen Stravinsky’s Sacre. De Matinee brengt zowaar een gloednieuw stuk van de nu 83-jarige Steve Reich (Traveler’s Prayer) voor stemmen en ensemble, als ook Ligeti’s Le Grand Macabre, The Snow Queen van Abrahamsen en nieuw werk van Rijnvos, Wagemans en Karin Rehnqvist.

Hopelijk voor volle zalen.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden