Plus

Hoofdconservator: 'Tentoonstelling Hockney was even een puzzeltje'

Voor het eerst in bijna 25 jaar heeft Nederland weer een grote Hockneytentoonstelling. Edwin Becker, hoofdconservator van het Van Gogh Museum vertelt hoe die tot stand is gekomen.

David Hockney, The Arrival of Spring in Woldgate, East Yorkshire in 2011 (twenty eleven). Beeld Jonathan Wilkinson

"Ja, een blikvanger hè?" glundert Edwin Becker bij binnenkomst van de tentoonstelling Hockney - Van Gogh: The Joy of Nature. Pontificaal hangt daar het pièce de résistance: The Arrival of Spring in Woldgate, East Yorkshire in 2011 (twenty eleven). David Hockney schilderde het landschap op 32 doeken die bij elkaar een kunstwerk opleveren van 3,65 meter hoog bij 9,75 meter breed. Het hangt laag op de wand, alsof je zo op het bospad kan stappen.

"Als je dicht op het doek staat, zie je pas echt goed de schwung en de durf van de verf," zegt Becker, hoofdconservator tentoonstellingen in het Van Gogh Museum en conservator van deze tentoonstelling. "Net als bij Vincent van Gogh."

Wishlist
Het museum heeft een wishlist met kunstenaars die zich door Van Gogh laten inspireren: John Chamberlain, Zeng Fanzhi, Francis Bacon. Hockney stond ook op dat lijstje voor een kleine tentoonstelling in het kabinet op de derde verdieping.

"Maar de werken waarin je de invloed van Van Gogh het duidelijkst ziet, de schilderijen vanaf de jaren negentig, zijn grote, panoramische landschappen. We hadden voor het kabinet natuurlijk wat kleinere werken of alleen tekeningen kunnen kiezen, maar om Hockney recht te kunnen doen wilden we toch wel erg graag zijn monumentale schilderijen erbij. We realiseerden ons dat er sinds 1995 in Museum Boijmans Van Beuningen geen grote tentoonstelling met zijn werk in Nederland is geweest, dus wilden we nu uitpakken."

Daarvoor moest natuurlijk eerst Hockney akkoord gaan. De Britse schilder had net een trits retrospectieve tentoonstellingen achter de rug, onder andere in Londen, Parijs en New York, en was toe aan een rustmoment. Alleen deze tentoonstelling wilde hij absoluut nog doen.

"Voor hem was het interessant dat deze combinatie voor een nieuwe invalshoek op zijn werk zorgt."

Onmiskenbare link
De link tussen Hockney en Van Gogh blijkt onmiskenbaar. Hockney heeft letterlijk verwijzingen gemaakt naar de Hollandse meester, door bijvoorbeeld zijn eigen versie van Van Goghs stoel te schilderen, of door Van Goghs portret van Camille Roulin te laten opduiken in een collage. Die werken hangen echter niet in deze tentoonstelling, omdat Hockney de nadruk wilde leggen op de landschappen - en de tentoonstelling anders 'te divers en te diffuus' zou worden.

Becker: "De invloed van Van Gogh op Hockney bewijst zich vooral indirect heel goed. Kijk naar de opbouw van de compositie in verschillende banen van lange en liggende streepjes, kijk naar de strakke contourlijnen en natuurlijk naar de kleurcontrasten. Onder invloed van Japanse prentkunst werd Van Goghs werk steeds platter, drong hij de illusie van driedimensionaliteit steeds verder terug."

"Ook in Hockneys werk zie je een nieuwe kijk door een 'opengeklapt' perspectief. Van Gogh was in zijn tijd zeer vooruitstrevend, en Hockney zet in deze tijd nog een paar stappen meer, bijvoorbeeld door het lineair perspectief volledig los te laten en nieuwe technieken als camera's en iPads te omarmen."

Hij vervolgt: "Ik zie het avant-gardistische karakter van Van Goghs werk nog duidelijker na het zien van het werk van Hockney."

In een video lopen
Becker loopt naar Van Goghs schilderij Kreupelhout uit 1889. "Een andere link met Van Gogh is de aandacht voor de eenvoudige natuur. Geen heroïsch of pittoresk landschap, maar 'gewone' bospaadjes en velden. Ze hebben bijvoorbeeld allebei een schilderij gemaakt waarin ze zich concentreren op het kreupelhout, in plaats van de majestueuze boomtoppen."

"Dat zorgt er toch voor dat je anders naar de natuur gaat kijken. Claude Lorrain, de zeventiende-eeuwse landschapsschilder, veroorzaakte ook zo'n nieuwe blik; mensen vonden het landschap op een schilderij van Lorrain lijken. Ze zagen dus hun eigen landschap door de ogen van de kunstenaar. Als ik nu een bospaadje bewandel, voelt het soms alsof ik in een Hockneyvideo loop. Ik hoop dat als bezoekers na hun museumbezoek door het Vondelpark slenteren ze bewuster naar de schoonheid van gewone natuur kijken."

Geel op paars
Er zijn zeven schilderijen van Van Gogh in deze tentoonstelling opgenomen, dus er zijn zeven mogelijkheden om de twee kunstenaars direct te vergelijken. "Maar er zijn ook zalen voor alleen Hockney, want we willen de parallellen niet te veel opdringen." De schilderijen hangen daarom ook niet zij aan zij, het moet niet gaan om 'zoek
de verschillen' of overeenkomsten.

Twee schilderijen van Van Gogh hangen op panelen schuin voor de schilderijen van Hockney, alsof het coulissen zijn. Becker noemt het een 'theatrale' opstelling. Hock­ney heeft ook opera- en theaterdecors ontworpen.

De kleuren van de wanden zijn ook gewaagd: felgeel, roestbruin, lila. Moest Hockney daarvan slikken?

"De kleurstellingen zijn juist helemaal in de lijn van zowel Hockney als Van Gogh, die graag met complementaire kleuren werken en werkten: Hockney schildert een geel boomblad op een paarse stam. In zijn atelier in Los Angeles zag ik ook veel kleur: gele luiken, blauwe planken, en in zijn atelier in Londen een knalrode muur. Hij reageerde dan ook heel positief op onze schetsen en op de kleurstalen die we hem hadden opgestuurd."

Edwin Becker. Beeld Michael Floor

Volgens Becker is dit weliswaar een tentoonstelling van het museum, maar ook heel erg van Hockney. Dit was de eerste keer dat het museum samenwerkte met een kunstenaar die zo'n stempel op de tentoonstelling drukte. Het uitgangspunt van de tentoonstelling, de bruikleenlijsten, de schetsen voor inrichting, alles ging langs Hockney. "Maar ik had het gevoel dat hij veel vertrouwen in ons had."

Puzzeltje
De meeste werken komen uit Hockneys eigen collectie of uit die van zijn stichting. Boven ligt nog een tekening uit Denver en het enorme schilderij komt uit het Centre Pompidou, dat bereid was het uit te lenen.

"Dat was even een puzzeltje, maar het is gelukt. En vergeet ook de verzekeringswaarde van een Hockney niet." In november vorig jaar werd een schilderij van Hockney bij Christie's geveild voor ruim 90 miljoen dollar, een wereldrecordprijs waarmee Jeff Koons van de troon van de duurste levende kunstenaar werd gestoten. "Daardoor word je je wel even bewust van de letterlijke waarde van zo'n schilderij als je het eenmaal in huis hebt."

Financieel gezien kan een werk van Hockney zich tegenwoordig met een Van Gogh meten, maar is het ook een visuele krachtmeting geworden?

Becker: "Hockney zei: 'wie ben ik om samen met Van Gogh te mogen exposeren?' Ik denk dat je hier vooral eerbied voor de meester Van Gogh ziet."

Hockney in het Van Gogh Museum

Hockney - Van Gogh: The Joy of Nature in het Van Gogh Museum laat de invloed van Vincent van Gogh op het werk van de Britse kunstenaar David Hockney zien. De tentoonstelling is geopend van 1 maart t/m 26 mei.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden