Plus Idfa

Honderd jaar oude beelden van de Russische revolutie

Twee projecten op het Idfa halen het Russische revolutiejaar 1917 naar het heden: Anniversary of the Revolution brengt het in beeld, en Future History maakt er een sociale-medianetwerk van.

Anniversary of the Revolution werd volledig opnieuw samengesteld. Beeld webupload

De film Anniversary of the Revolution van Dziga Vertov is dit jaar exact honderd jaar oud. En toch beleeft de film pas dinsdagavond zijn internationale première op het Internationale Documentairefestival Amsterdam (Idfa).

Het is de eerste lange documentaire van de legendarische Russische filmmaker Vertov, en daarmee waarschijnlijk ook de eerste lange documentaire ooit - tot nu toe stond die titel op naam van Robert Flaherty's Nanook of the North uit 1922.

Vertovs film vertelt het verhaal van revolutiejaar 1917: van het afzetten van de tsaar in de Februarirevolutie, via de schermutseling rond een tijdelijke regering, tot aan de machtsgreep van de bolsjewieken in de Oktoberrevolutie en het begin van de daaropvolgende burgeroorlog. Vertov was erbij met zijn camera en compileerde uit de beelden een chronologisch verslag van de revolutie.

Die beelden zijn honderd jaar later de grote trekker. Vertov brengt gebeurtenissen en personen in beeld die van groot historisch belang zijn gebleken, van een intiem onderonsje met Lenin tot vurige speeches van Trotski, die door Vertov duidelijk sterk wordt bewonderd.

Propagandistische vertoningen
Van een afgewogen weergave is geen sprake: in de tussen de beelden geplaatste tekstkaarten betoont de filmmaker zich een fervent voorstander van de bolsjewieken. Niet voor niets reisde Anniversary of the Revolution vele jaren door de kersverse Sovjet-Unie voor propagandistische vertoningen aan het volk.

Na 1921 is de film door onduidelijke oorzaak verdwenen. Pas onlangs vond de Russische filmwetenschapper Svetlana Ishevskaia bij toeval een complete lijst van de scènes waaruit de film bestond.

Op basis daarvan ondernam filmgeschiedkundige Nikolai Izvolov een uitgebreide zoektocht door diverse filmarchieven, en hij slaagde erin een nagenoeg complete restauratie samen te stellen.

De film wordt morgen ter ere van zijn honderdste verjaardag voor het eerst buiten de voormalige Sovjet-Unie vertoond. De zwijgende beelden zijn voor de gelegenheid voorzien van nieuwe muzikale begeleiding door een eclectische groep Russische muzikanten.

Project 1917
Een vergelijkbare stap zet het project Future History van Mikhail Zygar, dat wordt vertoond in het kader van Idfa's nieuwe-mediaprogramma DocLab (zie kader). Voor Project 1917 van Future History wordt het chaotische revolutiejaar 1917 tot leven gewekt alsof het nu plaatsvindt, in een schier eindeloze stroom sociale-mediaberichten van direct betrokken historische figuren - onder wie velen die ook in Vertovs film centraal staan.

Ook Vertov zelf komt erin voor: 'Started working in the newsreel department of the Moscow Committee for Cinema', meldt hij trots op 26 november 1917. Overigens stortten de makers van Future History zich met 1968. Digital op eenzelfde wijze op de Amerikaanse burgerrechtenstrijd van vijftig jaar geleden.

Om hun web aan tweets op te bouwen, doken ook de makers van Future History in de archieven. Elk berichtje van 144 tekens of minder op Project 1917 komt direct en ongewijzigd uit een contemporaine bron, van boeken en artikelen tot brieven en dagboeken. Door ze te presenteren in de hedendaagse vorm van sociale media, komen de gebeurtenissen van 1917 op een unieke manier tot leven.

Project 1917 omvat een veelheid aan stemmen, van de tsarenfamilie Romanoff tot de nieuwe leiders van de bolsjewieken. Dankzij de kruisverbanden die het project constant tussen al deze mensen legt, wordt de onderlinge verdeeldheid en de chaos van de periode scherp duidelijk.

En toch bieden de groezelige zwart-witbeelden van Vertovs film een directere ingang, hoe eenzijdig zijn verbeelding ook is. Je zou bijna willen dat er tijdens de vertoning van Anniversary of the Revolution dinsdagavond naast het scherm een Twitter-tijdlijn van Future History meeloopt.

Idfa t/m 25 november op diverse locaties. Volg alle nieuws over Idfa 2018 in ons liveblog.

Digitale docu’s

Future History is één van de ruim dertig projecten die zijn te zien in het kader van Idfa DocLab, het nieuwe-mediaprogramma van Idfa dat ruimte biedt voor allerlei vormen van digitale documentaire – van webdocs tot virtual reality en van games tot interactieve performances.
De projecten worden gepresenteerd in een uitgebreide en gratis te bezoeken expositie in de Brakke Grond. Rode draad daarin is dit jaar het thema ‘The Humanoid Cookbook’, met de expo als restaurant voor digitale kunst.

Beeld uit Project 1917 Beeld webupload
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden