PlusBoekrecensie

Hoe werd Sylvia Plath een legende? Dat is de inzet van deze bewonderenswaardige biografie

Hoe dramatisch ook, het leven van Sylvia Plath was méér dan de aanloop naar haar gruwelijke einde.Beeld Bettmann Archive

‘Je poging jezelf te doden was ­allang / even betekenisloos voor me als mijn ­eigen dood.’ Als zwarte poëzie uit de pen vloeit van iemand die zelf een eind aan haar leven maakt, willen biografen daar graag het autobiografische van inzien. Op 11 februari 1963 plakte Sylvia Plath de slaapkamer van haar twee kinderen af, stopte de kieren in de keuken dicht met handdoeken en legde haar hoofd in de gasoven.

Hoe dramatisch ook, het dertigjarige leven van Sylvia Plath was méér dan de aanloop naar dit gruwelijke einde, betoogt de Britse biograaf Heather Clark in haar vuistdikke en met veel foto’s verrijkte biografie.

Natuurlijk besteedt Clark aandacht aan de stroom van biografieën, gepubliceerde correspondenties en autobiografieën van vrienden en familie. Je zou bijna vergeten dat Sylvia Plath niet alleen een legende of een slachtoffer was. De schandalen om haar heen hebben Plath tot een speelbal gemaakt van eenieder die een agendapunt te verkopen had. Van feministen die ‘schuldigen’ zochten voor haar dood, tot zelfbenoemde experts die in haar werk menen te lezen dat suïcide onontkoombaar was.

Maar hoe Sylvia Plath zich ontwikkelde en hoe zij zich in moest vechten in de literaire wereld, is al interessant genoeg.

Heksenjacht

De ‘vermenselijking’ van de legende Sylvia Plath is het doel van deze biografie. Nauw­keurig beschrijft Clark de familiegeschiedenis. Over haar Duits-Poolse overgrootouders en haar grootmoeder die in 1919 in een psychia­trische inrichting is gestorven, zonder dat Plath daar ooit weet van heeft gehad.

Clark heeft na een eeuw de urn met haar as getraceerd, nooit opgehaald door een van haar kinderen.

Over het gezin Plath, met die eigenaardige vader die weigerde naar de dokter te gaan toen hij dacht kanker te hebben en onnodig overleed aan suikerziekte. Sylvia was acht jaar en publiceerde in datzelfde jaar haar eerste gedicht. Ook is prachtig beschreven in wat voor wereld Plath in Amerika opgroeide, hoe de Tweede Wereldoorlog werd ervaren, daarna de heksenjacht op vermeende communisten; maar ook het geloof dat haar leraren hadden in dit getalenteerde meisje.

De biograaf schrijft over de ingewikkelde verhouding met Aurelia, Plaths moeder. Die wilde ook schrijfster worden en voelde haar dochter als concurrent. Een groot deel van haar tijd zat Sylvia in de appelboom bij haar grootouders te lezen en te schrijven. Daarnaast was ze actief

in de scouting en op de dansschool, was ze redacteur van de schoolkrant en speelde ze altviool en piano.

De inzet van deze biografie is het Nachleben van Plath. Hoe werd zij een legende? Er is veel geschreven over haar echtgenoot Ted Hughes. Ze kwam hem tegen in Cambridge, nadat ze naar Engeland was verhuisd met een beurs van het Smith College in Massachusetts. Hughes was net als Plath een ambitieus schrijver, dol op geld, succes en nog het meest op vrouwen. Het stel trouwde in 1956.

Hardvochtig

Plath werd door haar oude universiteit zo briljant gevonden dat ze werd teruggevraagd als docent. Het jonge stel woonde twee jaar in de Verenigde Staten om daarna te verhuizen naar Londen, en vervolgens naar Devon. In 1960 verscheen Plaths eerste dichtbundel, The Colossus.

Toen hun eerste kind werd geboren, had ­Hughes al een verhouding met de dichter Assia Wevill. Nadat het tweede kind was geboren, verhuisde Plath – zonder Hughes, maar met dochter Frieda en zoon Nicholas – weer naar Londen, naar een appartement in een woning waar ooit de dichter Yeats had gewoond.

Hoe hardvochtig was Hughes tijdens hun huwelijk geweest, waarom had hij een deel van Plaths dagboek vernietigd en waarom heeft hij decennialang geweigerd documenten vrij te geven? Hughes werd tot aan zijn dood in 1998 opgejaagd door fans van Plath, door sommigen beschuldigd van moord.

Nadat zijn relatie met Wevill in 1968 was stukgelopen en zij op dezelfde manier zelfmoord pleegde als Plath, met dit verschil dat ze eerst hun vierjarig dochtertje van het leven beroofde, werd zijn reputatie als ‘schuldige’ verder aangescherpt. Clark doet daar overigens niet aan mee. Hughes heeft jarenlang volgehouden dat hij en Plath op het punt van een verzoening stonden toen zijn vrouw zelfmoord pleegde. Die bewering staat in schril contrast met de plaats waar hij zich bevond op het moment van sterven van Plath: in het bed van weer een andere minnares, Sue Alliston.

Plath had eerder pogingen tot zelfdoding ondernomen. Ze stond onder behandeling van psychiaters wegens depressies. Op de dag dat ze zelfmoord pleegde stond haar opname in een psychiatrische inrichting gepland. Het manuscript van Ariel, de bundel waar ze postuum wereldberoemd mee werd, lag keurig ingebonden op haar bureau.

Rode Komeet is een bewonderenswaardige biografie, met zelfs voor Plathfans veel nieuws. Clark is erin geslaagd nieuwe documentatie op te duikelen, zoals een bundeltje brieven die Plath aan haar psychiater schreef. Maar de biograaf kon niet om de rol heen die de zelfmoord in Plaths reputatie speelt. Niemand zal ooit ­Sylvia Plath lezen zonder aan haar tragische einde te denken.

Daar verandert zelfs Heather Clark niets aan.

Non-Fictie

Heather Clark
Rode Komeet, het korte ­leven en de vlammende kunst van Sylvia Plath
Vertaald door Bart Gravendaal, Aad Jansen, Marianne Palm, Nicole Seegers en Astrid Staartjes
Het Getij/De Arbeiderspers, €59,99, 1344 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden