PlusPS

Hoe technologie van ons allemaal slaven maakt

Kunt u ook niet stoppen met klikken, scrollen, appen en liken? In zijn boek Superverslavend legt Adam Alter (36) uit hoe technologie slaven maakt van ons allemaal.

'Nog altijd hebben veel mensen het idee dat verslaving gekoppeld moet zijn aan een verslavende substantie'Beeld Odilo Girod

De eerste keer dat Adam Alter zijn eenjarige zoon zag ­lachen, was toen Sam kennismaakte met de swipefunctie op zijn telefoon. Alter, auteur en universitair hoofddocent marketing en psychologie aan New York University, was er allesbehalve blij mee. Hij had namelijk net zijn boek Superverslavend afgerond, waarin hij waarschuwt voor de verslavende werking van technologie.

U begint met een interessante anekdote: toen Steve Jobs in 2010 de iPad lanceerde, liet hij zijn eigen kinderen er niet mee spelen.
"Dat verwacht je toch niet? Toen ik dat verhaal voor het eerst hoorde moest ik meteen denken aan de bekende drugsmantra 'don't get high on you own supply'. Veel ­techondernemers in Silicon Valley zijn terughoudend om hun kinderen met technologie te laten spelen."

Omdat ze goed weten hoe schadelijk het kan zijn?
"Inderdaad. Ik wil niet iedereen over één kam scheren: ik ben ook gebeld door medewerkers van grote techbedrijven die geschrokken waren van mijn boek, en er voor openstaan om dingen te veranderen. Maar anderen kan het niets schelen. Er worden zelfs regelmatig conferenties georganiseerd waar bedrijven onderling trucjes uitwisselen om de consument zo lang mogelijk vast te houden op een website of in een app."

Wat voor trucjes zijn dat zoal?
"Alles om er maar voor te zorgen dat er geen einde komt aan het gebruik van een app of website. Facebook heeft een tijdje geleden de nieuwsfeed aangepast, zodat je eindeloos kunt doorscrollen. Vroeger moest je onderin op een knop drukken om meer berichten te laden. En Netflix heeft een pre-play-functie voor als je series kijkt: meteen nadat een aflevering is afgelopen, begint de nieuwe al af te tellen. Je moet bijna je best doen om 'm niet te kijken."

Maar is dat een probleem? Ik heb er ook wel­eens een ­seizoen House of Cards doorheen gejast in een weekend en vond dat prima.
"Het hangt af van de persoon en situatie. Misschien had je dat weekend niets anders te doen, regende het buiten, en was House of Cards kijken fijn en ontspannend. Dan is er niks mis mee. Maar er zijn ook mensen die zeggen: ik breng door mijn binge-kijken minder tijd met mijn kinderen door dan ik zou willen. Of: ik voel me minder verbonden met mijn partner. Dan wordt het problematisch."

U stelt dat we een ruimere definitie van verslaving nodig hebben. Waarom?
"Omdat nog altijd veel mensen het idee hebben dat verslaving gekoppeld moet zijn aan een verslavende substantie - nicotine, alcohol, heroïne - terwijl gedrag evengoed verslavend kan zijn. Neem gokken, op veel manieren vergelijkbaar met een verslaving aan technologie."

"Een van de redenen dat gokken verslavend is, heeft te maken met de onzekerheid: wat gebeurt er als ik aan die hendel trek? Het internet werkt ook zo. Elke keer als het icoon voor een nieuwe sms of e-mail verschijnt, of dat je naar beneden scrollt op Facebook, is het toch weer spannend wat je zult aantreffen. Dus ga je kijken."

Maar daar kies je toch ook zelf voor?
"Deels wel. Maar het uitgangspunt 'dan moet je maar gewoon niet op je telefoon kijken' is hier te simplistisch. Dit is geen individueel probleem: we kampen met een cultuur die ziek is. Bij steeds meer bedrijven wordt van werknemers verwacht dat ze zo snel mogelijk reageren op
e-mails - ook 's avonds en in het weekend. En vraag je aan de baas wie de beste werknemer is, dan kiest hij voor degene die altijd zo snel terugmailt; dat beschouwen we als proactief en ijverig. Die cultuur, daar moeten we vanaf."

Hoe doen we dat?
"Een Franse wet schrijft nu voor dat een bedrijf met meer dan vijftig werknemers contractueel moet vastleggen wanneer werknemers onbereikbaar mogen zijn. Dat vind ik een goede stap."

Zou ook de productie van technologie aan banden moeten worden gelegd?
"Om te beginnen lijkt het me goed als productdesigners een soort hippocratische eed moeten afleggen: de belofte dat ze mensen niet zullen schaden met hun werk. Tristan Harris, een voormalig medewerker van Google, pleit hier ook voor."

"Hij heeft een actiegroep, Time Well Spent, en hoopt meer techbedrijven ervan te overtuigen ethischer te werk te gaan. Dat is een mooi streven, maar ik vrees dat het niet genoeg is. Uiteindelijk zijn het de aandeelhouders die bepalen, en die willen toch vooral geld verdienen. Dus ik denk dat we óók wetgeving nodig hebben om consumenten te beschermen."

Is dat niet wat betuttelend?
"Ik denk dat het een kwestie van wennen is. Veel Amerikanen zijn terughoudend met wat ze een 'nanny state' noemen, die willen zulke bemoeienis niet. Maar dat zeiden ze ooit ook toen het dragen van een autogordel verplicht werd gesteld."

U maakt zich ook zorgen over het effect van technologie op sociale interactie. Verleren we het communiceren?
"Er is een onderzoek gedaan met twee groepen basisschoolkinderen. De ene groep ging een week op kamp en mocht geen telefoons en tablets meenemen. De andere groep bleef thuis en had wel toegang tot technologie."

"Van tevoren moesten ze een testje maken: ze kregen verschillende foto's van gezichten te zien en moesten interpreteren hoe de mensen zich voelden. Niet alle uitdrukkingen waren gemakkelijk, ik had er ook een paar fout. De kampkinderen kregen de test twee keer: voor en na kamp. De tweede keer scoorden ze 33 procent beter. De kinderen die thuisbleven, maakten de tweede test maar twintig procent beter."

Toch heeft technologie onze manier van communiceren ook verrijkt op veel manieren.
"Zeker. Mijn ouders wonen in Australië, maar dankzij ­Facetime kunnen ze toch mijn zoontje leren kennen. Dat is geweldig. Daarnaast denk ik niet dat alle online activiteiten gelijkwaardig zijn. Sommige mensen lezen boeken via hun tablet of telefoon, daar is - behalve dat je misschien minder goed slaapt door het licht - niets mis mee. Het probleem zit 'm in de verdeling van die activiteiten."

"Er is onderzocht hoe mensen hun schermtijd spenderen en hoe gelukkig ze daarvan worden. De conclusie: mensen halen de meeste voldoening uit het gebruik van educatieve apps, apps en websites gericht op meditatie, en het checken van het weerbericht."

"Het minst gelukkig worden ze van het gebruik van datingapps, sociale media en het checken van nieuws. Toch zijn ze gemiddeld maar negen minuten per dag bezig met mediteren, leren en het weerbericht, en spenderen ze dagelijks 27 minuten aan nieuws, sociale media en datingapps."

"Dat is hét toonbeeld van verslaving: weten dat iets je op lange termijn niet gelukkig maakt, maar het toch doen omdat het op korte termijn een behoefte vervult."

Bent u zelf verslaafd aan technologie?
"Aan sommige dingen. Ik heb mezelf de regel gesteld: geen schermen als ik met mijn zoontje ben. Dat lukt goed. Maar ik krijg het nog steeds niet voor elkaar om minder te e-mailen; ik ben zo'n type dat altijd na vijf minuten ­reageert. Heb ik een mailbox vol ongelezen berichten, dan kan ik niet rustig slapen."

Adam Alter: 'Het is een goede stap om vast te leggen wanneer personeel onbereikbaar mag zijn'Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden