PlusAchtergrond

Hoe techbedrijven nepnieuws over coronavirus censureren

Eindelijk grijpen techbedrijven rigoureus in op hun sociale media. Zo verwijderen Facebook en Twitter nu nepnieuws over het coronavirus. Helemaal zonder risico’s is dat niet.

Wat begint als strijd tegen desinformatie kan stap voor stap leiden tot regelrechte censuur.

Dat grappige kattenfilmpje dat u in het ene whatsappgroepje ontving, kunt u niet langer met al uw andere appgroepjes delen. Die beperking is het gevolg van de coronacrisis.

Dat zit zo: om de verspreiding van nepnieuws over Covid-19 tegen te gaan, heeft WhatsApp deze week besloten dat populaire berichten nog maar één keer doorgestuurd kunnen worden. Dit is een aanscherping van het beleid van vorig jaar. Toen kwam er een maximum van vijf aan het aantal gebruikers aan wie een vaak gedeelde foto, filmpje of GIF-bericht, voorzien van twee pijltjes, doorgestuurd kon worden.

In een verklaring over de nog striktere regels legt de berichtendienst uit: ‘Nu miljarden mensen vanwege Covid-19 hun vrienden en familie niet persoonlijk kunnen zien, vertrouwen ze meer dan ooit op WhatsApp om in contact te blijven. (…) We hebben een aanzienlijke toename gezien in de hoeveelheid doorgestuurde berichten die gebruikers kunnen overrompelen en die bijdragen aan het verspreiden van desinformatie. We vinden het belangrijk de verspreiding van dit soort berichten te verminderen, zodat WhatsApp gebruikt wordt voor persoonlijke communicatie.’

Vrijheid van meningsuiting

WhatsApp is niet het enige techbedrijf dat in de coronacrisis aanleiding ziet om in te grijpen in de verspreiding van nepnieuws. Ook Twitter en Facebook, die al jaren worstelen met de vraag hoe om te gaan met desinformatie, verscherpten de afgelopen weken hun beleid.

Ooit, in een ver verleden pre-Trump, wierpen ze alle verantwoordelijkheid van zich af. Ze waren immers slechts een platform en geen verspreiders van informatie, en er was toch vrijheid van meningsuiting. Zij konden toch moeilijk factchecks doen op alles wat werd beweerd? Daar kwamen ze de afgelopen jaren op terug, nadat was gebleken dat Russische trollenfabrieken op grote schaal nepnieuws verspreidden. Van harte ging dat niet.

Door de coronacrisis hebben de techreuzen die schroom van zich afgeworpen.

Twitter begon vorige maand met het verwijderen van tweets die ‘schadelijk zijn voor de volksgezondheid’. Zo mag niet meer beweerd worden dat je kunt genezen van Covid-19 door het drinken van bleekmiddel. Ook mag niet worden opgeroepen om massaal eten of geneesmiddelen in te slaan omdat er schaarste zou dreigen. Het verspreiden van onjuiste medische informatie of tweets over het in de wind slaan van adviezen van autoriteiten ‘met de intentie’ om anderen aan te zetten hetzelfde te doen, zijn eveneens verboden.

Mensenlevens

Ook Facebook kondigde aan het verspreiden van onjuiste informatie over het coronavirus actief te gaan bestrijden.

De motieven achter deze maatregelen lijken nobel – er staan immers mensenlevens op het spel. Toch betekent het nogal wat dat Mark Zuckerberg bepaalt wat u wel en niet mag zien. Volgens de baas van Facebook, tevens eigenaar van WhatsApp, is het filteren van informatie over het coronavirus echter niet te vergelijken met beperkingen aan politieke berichtgeving. “In het geval van een pandemie is meer grensoverschrijdend,” zei hij in een gesprek met The New York Times. “Het is dus eenvoudiger om beleid te maken dat zwart-wit is en een harde lijn te trekken.”

Dat klinkt overzichtelijk: in het geval van een ziekte is er juiste en onjuiste informatie. Toch valt daar ook wel wat op af te dingen: wetenschappelijke inzichten over dit virus veranderen en ook het beleid van overheden wordt voortdurend aangepast. Dat het drinken van bleekmiddel onverstandig is, is evident, maar op Twitter zijn ook claims over het bestrijden van de ziekte door aromatherapie niet toegestaan, terwijl dat eerder in de hoek van de kruidengeneeskunde zit. Hier begint het bestrijden van nepnieuws tegen censuur aan te schurken.

Hoe klein de stap is naar het verdacht maken van alle informatie die niet afkomstig is van de overheid, bewees de gemeente Haarlem deze week. Die waarschuwde voor valse informatie over het coronavirus die de ronde zou doen op sociale media. “Om onduidelijkheid te voorkomen wordt Haarlemmers gevraagd om informatie enkel op (sic) de websites van de Rijksoverheid en het RIVM te halen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden