PlusAchtergrond

Hoe Schotse arbeiders het regime van Pinochet dwarsboomden

Het jaarlijkse evenement van Human Rights Watch in De Balie opent met een inspirerende documentaire over Schotse fabrieksarbeiders die met een boycot het regime van de Chileense dictator Augusto Pinochet dwarsboomden.

Bob Fulton (rechts) met twee ex-collega’s in Nae Pasaran bij de uitreiking van een hoge Chileense onderscheiding.Beeld -

Een feelgoodfilm over de Chileense dictatuur van generaal Augusto Pinochet, die het land van 1973 tot 1990 in een ijzeren greep hield, dat klinkt als iets onmogelijks. Toch komt de Belgisch-Chileense documentairemaker Felipe Bustos Sierra – zoon van een politiek vluchteling – in de buurt. Hij reconstrueerde de bijdrage van een clubje Schotse fabrieksarbeiders aan het verzet tegen de dictatuur.

Nae Pasaran – de openingsfilm op het jaarlijkse Human Rights Weekend dat Human Rights Watch en De Balie deze week organiseren – draait om een voormalige Rolls-Roycefabriek in East Kilbride, op een halfuurtje van Glasgow. In 1974 slaat Bob Fulton er alarm als hij ontdekt dat motoren van toestellen van de Chileense luchtmacht na revisie klaarliggen om te worden terug­gezonden naar Zuid-Amerika. Daar kunnen ze dan weer worden gebruikt voor de inzet van Hawker Hunters, de jachtvliegtuigen van de Chileense luchtmacht.

Diezelfde toestellen werden op 11 september 1973 – de dag van Pinochets staatsgreep – ingezet om het presidentiële paleis te bombarderen. Daar maakte die dag Salvador Allende een einde aan zijn leven. De gewelddadige ondergang van Allendes linkse bewind maakte diepe indruk in West-Europa, waar hij grote sympathie genoot.

Op eigen gezag verklaart Bob Fulton, een rijzige boerenzoon en oorlogsveteraan, de motoren ‘besmet’: niemand mag er nog aankomen. Hij wil op geen enkele manier de militaire dictatuur een handje helpen.

In elkaar slaan

Als het Britse management tegensputtert, vreest Fulton even voor zijn ontslag. Maar vanwege de steun van andere arbeiders en de vakbond, en misschien ook wel vanwege Fultons indrukwekkende voorkomen, durft de directie hem niet tot de orde te roepen, ondanks pressie van de Chileense junta. Zo werd een Britse oud-medewerker van de Chileense ambassade in Londen onder druk gezet om de Schotse actievoerders in elkaar te slaan.

Voor de bescheiden Chileense vloot betekende de boycot een forse aderlating. Dat blijkt ook uit een interview met Fernando Rojas Vender, gepensioneerd commandant van de luchtmacht en voormalig leider van een eenheid van Hawker Hunters-piloten. Hij praat met ingehouden trots over het ‘precisiebombardement’ op de Moneda, het presidentiële paleis. De namen van de betrokken piloten zijn altijd angstvallig geheim gehouden. Rojas Vender oogt niet erg overtuigend als hij ontkent zelf een rol te hebben gespeeld. De generaal heeft geen enkel begrip voor Bob Fulton en zijn kameraden, die hij vergelijkt met extremistische moslims.

In 1978 nam het verhaal een wending, toen in het holst van de nacht vier van de motoren spoorloos verdwenen van het fabrieksterrein in Schotland. Fulton maakte zich er niet al te druk om. Door roest en verwaarlozing zijn ze in feite onbruikbaar geworden, meent hij. Dat zou ook een van de verklaringen kunnen zijn voor het ­relatief hoge aantal ongelukken van Chileense luchtmachtpiloten in de jaren tachtig.

De Schotten schateren het uit als ze kijken naar de beelden waarop de gepensioneerde ­generaal vertelt hoe de Chilenen handmatig de motoren up-to-date trachtten te houden. Kansloos, luidt het oordeel uit Schotland.

Geheime deal

Documentairemaker Bustos Sierra volgt het spoor terug van de verdwenen Rolls-Royce­motoren en treft ze, overwoekerd door onkruid, aan op een afgelegen terrein in Chili, tussen de autowrakken. Hij draagt aanwijzingen aan voor een geheime deal waarbij destijds enkele Chileense politieke gevangenen werden geruild voor de vliegtuigmotoren, maar hard bewijs weet hij niet te vinden.

Zijn soms wat uitgesponnen, maar fraaie eerbetoon aan de Schotse fabrieksarbeiders eindigt met de ontroerende uitreiking van een hoge onderscheiding door de Chileense ambassadeur in het Verenigd Koninkrijk aan Fulton en twee van diens medestanders. De oude reus weet het niet droog te houden.

Donderdag 6 februari om 19.00 uur in De BalieNae Pasaran, gevolgd door een interview met ­regisseur Felipe Bustos Sierra.

Human Rights Weekend

Vrijdag 7 februari
19.30 uur: Made in ­Bangladesh. Aansluitend debat over mensenrechtenschendingen in de kleding­industrie.

Zaterdag 8 februari
13.30 uur: European Sneak ­Preview. Een documentaire over hedendaagse politieke gevechten om de macht.
16.00 uur: No Box For Me. An Intersex Story. Aansluitend ­discussie over interseksualiteit in Nederland en elders.
18.00 uur: Paneldiscussie over Hongkong en Xinjiang, gevolgd door een documentaire over vrouwen die onder druk worden gezet om te trouwen: Leftover Women.
21.00 uur: Practice or Preach. Protest anno 2020. Een inter­actief programma met een ­dialoog tussen generaties en (ex-)activisten, experts, kunstenaars en click­tivists.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden