PlusAchtergrond

Hoe leg je oorlog uit aan een kind? Met een prentenboek vol slechtgehumeurde meneren

Slecht wereldnieuws: hoe vertel je kinderen erover zonder ze in een diepe depressie te storten? Deze twee nieuwe kinderboektitels kunnen helpen.

Joukje Akveld

Bijna vijftig jaar geleden schudde pedagoog Lea Dasberg de opvoedingsdialoog stevig op met haar spraakmakende boek Grootbrengen door kleinhouden. Daarin pleitte ze voor de afschaffing van een beschermd ‘Jeugdland’ waarin kinderen kunstmatig op afstand worden geplaatst van de echte wereld.

Dasbergs ideeën vonden weerklank in het kinderboekendebat: hoeveel werkelijkheid verdraagt een kinderboek eigenlijk? Veel, was destijds de heersende gedachte. Door kinderen in slaap te sussen met veilige verhaaltjes nam je ze niet serieus. Hoe meer maatschappelijke issues in een boek, hoe bewuster kinderen opgroeiden.

Het leidde tot een hausse aan probleemboeken waarin de goed bedoelde boodschap de literaire kwaliteit vaak oversteeg.

Aanknopingspunt

Nu Oekraïne in brand staat en democratie in veel landen in de verdrukking is, is de vraag opnieuw relevant. Mag je (jonge) kinderen wel lastigvallen met zulke volwassen problemen of is dat juist onze plicht? En in dat laatste geval: welke boeken vormen een aanknopingspunt om de spanningen in de wereld met hen te bespreken? Twee titels die komende week verschijnen bieden uitkomst voor opvoeders op zoek naar houvast.

Het indringende prentenboek De dag dat Oorlog naar Rondo kwam van het Oekraïense echtpaar Andriy Lesiv en Romana Romanyshyn sluit dicht aan bij de huidige situatie in Oekraïne. Griezelig dicht.

Oorlog (zonder voorzetsel) wordt hier voorgesteld als een gezichtsloze vijand die vernieling en duisternis brengt. Het is een raak beeld. Voor kinderen is oorlog immers geen politiek conflict, maar een abstracte kracht die families uiteenrijt, huizen verwoest en honger zaait.

Dreigende tanks en helikopters

Het verhaal opent lieflijk. In het fictieve stadje Rondo houden de bewoners van zingen, tekenen en gedichten schrijven. De drie vrienden Danko, Zirka en Fabian wonen er graag. Maar dan komt Oorlog en prompt verschieten de collage-illustraties van kleur. Pasteltinten maken plaats voor dreigende paarsgrijze tanks en gevechtshelikopters.

De vrienden proberen met Oorlog te praten, ze proberen het in Oorlogs eigen taal (door stenen en spijkers te gooien), maar niets werkt. Uiteindelijk blijkt Oorlog alleen gevoelig voor licht – bij Lesiv en Romanyshyn symbool voor de veerkracht van de bewoners van Rondo.

Tekst gaat door onder illustratie:

Oorlog wordt verjaagd en hoewel het leven in het stadje zich herneemt, dragen de drie vrienden voorgoed littekens met zich mee. Met die bitterzoete boodschap wordt de doelgroep enigszins gerustgesteld zonder dat de werkelijkheid wordt verdoezeld.

Vermorzeld onder een pilaar

Luchtiger is het oorspronkelijk Spaanse non-fictieprentenboek Dit is een dictatuur. Equipo Plantel schreef het kort na de beëindiging van het repressieve Francobewind.

Vanwege de actuele lading is het weer uitgebracht met nieuwe illustraties van Mikel Casal. Op het zwarte omslag prijkt een dictator die onder een pilaar mensen probeert te vermorzelen. Daarna volgt een cartooneske portrettengalerij van Pol Pot, Idi Amin, Hitler, Poetin.

Tekst gaat door onder illustratie:

‘Een dictatuur is als een dictee,’ schrijft Plantel. ‘Een meneer zegt wat er gedaan moet worden en de anderen doen het. Gewoon, daarom.’

Een dictator wordt door de makers voorgesteld als een man met een slecht humeur die een kukelende haan de keel dichtknijpt. De grafische illustraties ogen opgewekt, maar de kraakheldere tekst draait er niet omheen en geeft kinderen een duidelijk beeld van de gevaarlijke staatsvorm.

In dictaturen mag je alleen denken wat de dictator wil. Een dictator is de wet. In een dictatuur is iedereen bang. Met als uitsmijter in het nawoord een verontrustende mededeling: toen het boek in 1977 verscheen, waren er veertig landen die als dictatuur werden beschouwd. Nu zijn dat er tien meer.

De dag dat Oorlog naar Rondo kwam

Door Andriy Lesiv en Romana Romanyshyn
Vertaling Sylvia Vanden Heede
Uitgever Lannoo, € 16,99
Verschijnt op 28 april

Dit is een dictatuur

Door Equipo Plantel en Mikel Casal
Vertaling Helena Overkleeft
Uitgever Boycott, € 16,95
Verschijnt op 25 april

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden