Plus

Hoe dichtbij mag de pijn komen?

‘Pure dierenmishandeling’ of ‘groots en indrukwekkend’? In Jeroen Eisinga’s film Nightfall gaat het om (dode) schapen.

In Den Haag zijn vijf films te zien van Jeroen Eisinga, waaronder Springtime (r), waarin 250.000 bijen de kunstenaar bedekken. Beeld Nico Laan

Een kudde schapen staat op een immense ijsvlakte, witte en zwarte door elkaar; de laag sneeuw op hun dikke vachten wordt steeds dikker. Uit een enorme pijp aan de rechterkant van het beeld stroomt water in een wak, waarin twee onfortuinlijke, dode schapen drijven. Een schaap zet een stapje naar rechts en weer naar links, een andere staat te herkauwen. Het water blijft stromen, het wak wordt tergend langzaam groter – verder gebeurt er een uur lang hoegenaamd niets.

Helemaal aan het einde verandert het beeld; dan is de ijsvlakte een paar minuten vanboven gefilmd. Het sneeuwt en het waait. Daarna wordt het beeld zwart en verschijnt een summiere aftiteling in beeld, waaruit valt op te maken dat de sneeuw uit een machine komt.

Nightfall heet het op zwart-wit Kodakfilm gedraaide, minimalistische kunstwerk. Het is gemaakt door de Haagse kunstenaar Jeroen Eisinga (1966), in wiens oeuvre het steevast gaat om de vraag in hoeverre je als kunstenaar intense ervaringen kunt tonen; of het mogelijk is zaken als leven en dood en pijn en vervoering middels je werk over te brengen, en hoever je daarvoor moet gaan. Een ouder voorbeeld is Arm schaap (1997), waarin een schaap op zijn rug in de wei ligt, een positie waarin het dier zeker zal komen te overlijden.

Jeugdherinnering

Nightfall is gebaseerd op een jeugdherinnering, vertelde Eisinga onlangs in DWDD; tijdens een strenge winter zag hij door het raam van zijn ouderlijk huis in een dorp op het platteland in de verte een aantal schapen op de deels bevroren Maas staan. Een paar schapen waren in een wak gevallen, de andere schapen stonden daar maar. Doodstil. “Het onderwerp was dus zo goed als dood,” aldus Eisinga. “Als het onderwerp van een film dood is, moet je ervoor zorgen dat het beeld levend blijft.”

Of de video verder nog iets te betekenen heeft, mag iedere bezoeker voor zichzelf bepalen. Uitleg ontbreekt. Op de hand-out die bij de entree ligt, staan alleen de namen en lengtes van de tentoongestelde werken.

Dat is wel prettig; het is met Nightfall als met poëzie: de een voelt zich rechtstreeks aangesproken en vindt de betekenis klip en klaar, voor de ander is het werk volslagen onbegrijpelijk en zou elke vorm van duiding het alleen maar zinlozer maken.

Dat bleek ook in DWDD, waarin Eisinga onthulde dat álles is in scène gezet; voor de verfilming van zijn jeugdherinnering liet hij zeventig schapen met een vrachtwagen van het zuiden naar het uiterste noorden van Finland transporteren. De dode schapen leende hij bij een abattoir.

Turbinehal

De reacties op sociale media waren voorspelbaar: Nightfall was ‘pure dierenmishandeling’, Eisinga werd uitgemaakt voor ‘droeftoeter’. “Ik snap totaal niet wat hij hiermee beoogt.”

De reacties in het gastenboek bij de tentoonstelling zijn voor het grootste deel anders van toon. ‘Héél bijzonder, onvergetelijk eigenlijk,’ schrijft iemand. ‘Het raakte mij diep! Brok in mijn keel,’ noteerde een ander. Een derde schreef ‘Indrukwekkend & Groots’.

Dat laatste geldt niet alleen voor Nightfall, dat op een metershoog scherm wordt geprojecteerd, maar zeker ook voor De Elektriciteitsfabriek, die onderdak biedt aan Expeditie Eisinga: een turbinehal van de E.ON-elektriciteitscentrale in Den Haag. In de verduisterde loods zijn nog vier door Eisinga zelf gekozen (zwart-wit)videowerken te zien, eveneens op enorme schermen, wat foto’s, en enigszins weggestopt op een van de betonnen muren hangt het geschilderde, uit slechts zeven plaatjes en onderschriften bestaande storyboard van een nog niet gerealiseerde Treinenfilm (werktitel).

Op de eerste plaatjes rijdt een trein rustig het beeld in. Op het vierde plaatje knalt een tweede trein met 100 km/u boven op de eerste trein. Beide treinen vatten vlam en branden uit. Na 45 minuten liggen er twee zwartgeblakerde treinen in beeld.

Expeditie Eisinga: vr. 29/3, 16.00-20.00 uur, za. 30/3 en zo. 31/3, 12.00-17.00 uur, vr. 5 t/m zo. 7/4, 12.00-21.00 uur in De Elektriciteitsfabriek in Den Haag.

Springtime
Jeroen Eisinga maakte furore met de ijzingwekkende, 20 minuten durende, in zwart-wit gedraaide video Springtime (2010-2011), waarin zijn kaalgeschoren hoofd en ontblote bovenlijf langzaam maar zeker worden bedekt door 250.000 bijen (naar verluidt werd hij ca. dertig keer gestoken, onder meer op beide oogleden). Het werk is opgenomen in de tentoonstelling Vrijheid – De vijftig kernkunstwerken vanaf 1968, die nog t/m 12 mei te zien is in Museum De Fundatie in Zwolle.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden