PlusBeeldspraak

Hoe de venijnige satire Britannia Hospital precies past bij deze tijd

In de overbelaste ziekenhuizen is het alweer dweilen met de covidkraan open. Als we niet oppassen, worden we straks in Britannia Hospital opgenomen.

Bijtende spot in Britannia Hospital.  Beeld Alamy Stock Photo
Bijtende spot in Britannia Hospital.Beeld Alamy Stock Photo

De exacte datum van de eerste menselijke besmetting is onbekend, maar het staat vast dat de pandemie deze maand twee jaar geleden in Wuhan begon. Die twee gruwelijke jaren duurden gevoelsmatig langer dan de jaren die eraan vooraf gingen omdat ze slopend waren. Er raakten wereldwijd meer dan 255 miljoen mensen besmet. Er vielen meer dan vijf miljoen doden. Daar zal het niet bij blijven: Covid-19 woekert in het derde jaar gestaag door. Een virus dat massale verspreiding geniet, kan door mutaties sterker worden. Het is daarom niet ondenkbaar dat we nog jaren met de gevolgen kampen. Dat is een ontnuchterend idee.

Je zou denken dat de gemeenschappelijke vijand mensen over de hele wereld verenigt in het streven om er snel mee af te rekenen. Dat is het hoopvolle scenario in sciencefictionfilms over buitenaardse invasies, reuzenmonsters, virale en parasitaire uitbraken, en andere catastrofen met een wereldomvattend karakter. Het plaatst de kijker op een emotionele achtbaan vol spanning en sensatie, en na afloop kan iedereen opgewekt naar huis. Wat ons ook overkomt, met vereende krachten komen we er altijd uit. Daar zijn we mensen voor.

Die eendracht is momenteel ver te zoeken. De een zegt: bescherm de kwetsbaren, denk aan je oma. De ander zegt: laat dat virus gewoon even uitrazen. Kom op met die booster. Stop met dat giftige vaccin. Besmet me, ik wil mijn toegangscode! Gooi de tent dicht! Alles moet open!

Het zijn allemaal leugens! Welles! Nietes! Pats! En boem!

Vriendelijk knikje

In de eerste stille maanden van de pandemie ging er een applaus voor de zorg door de buurten. Nu wordt overwogen om ziekenhuizen zwaar te beveiligen. Weet iemand nog hoe het voelde om elkaar op straat met een vriendelijk knikje de ruimte te geven? Hoe het was om bij een nieuwsreportage een huilbui te krijgen? Het ging over een Italiaanse arts aan het front in Bergamo. Ze kon haar gezin niet meer zien, haar patiënten gingen dood en de beschermingsmiddelen raakten op. Maar zij wist van geen wijken: “Ik ben arts.”

In het gekrakeel van de vierde besmettingsgolf aan het begin van het derde jaar legt Britannia Hospital (1982) de vinger op de zere plek. De film van de Engelse onruststoker Lindsay Anderson is een venijnige satire waarin een Brits ziekenhuis model staat voor een koninkrijk in verval.

Anderson stak zijn thermometer eerder in het kwakkelende koninkrijk met if .... (1968), waarin een opstand van leerlingen in een kostschool tot een gewelddadige revolutie leidt. De film weerspiegelde de tijdgeest haarscherp en werd in Cannes met de Gouden Palm bekroond. Andersons ziekenhuissatire verscheen in Britse bioscopen toen het Verenigd Koninkrijk in de Falklandoorlog tegen Argentijnse troepen streed. Andersons provocaties riepen enorme weerstand op.

Anderson haalt in de film ferm uit naar de Britse klassenmaatschappij, de monarchie, het koloniale verleden, de vakbonden en de privatiseringsgolf, die begin jaren tachtig onder het conservatieve bewind van Margaret Thatcher een hoge vlucht nam. De zorg werd door Thatcher nadrukkelijk ontzien, maar daar ging Anderson niet in mee. Zijn door stakingen en onlusten geplaagde hospitaal krijgt een nieuwe onderzoeksvleugel van een Japanse multinational, die de experimentele ontwikkeling van kunstmatige intelligentie financiert. Met een gekweekt superbrein maakt de film een plastische karikatuur van het ongeremde vooruitgangsdenken, waarin de mens rustig puinhopen kan aanrichten omdat er in de toekomst superieure technologische oplossingen zullen komen.

Moderne Frankenstein

Veertig jaar later is het in ziekenhuizen over de hele planeet echter alle hens aan dek, terwijl de superieure algoritmen van de technologiegiganten de verspreiding van medische desinformatie bevorderen en tweespalt aanwakkeren. We zijn slim genoeg om vaccins te maken, maar blijven roekeloos in het vooruitgangsdenken. Voor elk probleem ontwikkelen we toch gewoon weer een nieuwe app? Komt goed!

De geniaal gestoorde professor in de film wordt door Anderson letterlijk tot een moderne Frankenstein gemaakt. Naast dat superbrein naait hij met de nieuwste technieken ook nog een mens in elkaar. Die drang om een nieuwe versie van de mens te ontwikkelen is van alle tijden. Mary Shelley’s Frankenstein; or, The Modern Prometheus verscheen twee eeuwen geleden.

De nieuwe mens van Mark Zuckerberg is het vlees voorbij en zal in virtual reality zijn metaverse bewonen. Daar zouden we met de bijtende spot van Lindsay Anderson vrolijk gehakt van kunnen maken. Maar als ieder mens in een eigen vr-cabine blijft en het sociale verkeer volledig uit data en pixels bestaat, zal de besmettingscurve bij virusuitbraken zo plat als de hartmonitor in Bergamo zijn.

Het is voorwaar een afgrijselijk vooruitzicht.

Britannia Hospital verscheen in Engeland op blu-ray (Powerhouse Films/Indicator)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden