PlusBoekrecensie

Hoe de komiek van de Oekraïense televisie de nieuwe Churchill werd

Het is niet verwonderlijk dat er nu al een paar biografieën op de markt zijn van Volodimir Zelenski, de komiek die president in oorlogstijd werd. Serhi Roedenko doet niet mee aan de bijna-heiligverklaring.

Hans Renders
21 april 2019: Volodimir Zelenski heeft in Kiev zijn stem uitgebracht tijdens de laatste ronde van de verkiezingen. Beeld Jaap Arriens/NurPhoto via Getty Images
21 april 2019: Volodimir Zelenski heeft in Kiev zijn stem uitgebracht tijdens de laatste ronde van de verkiezingen.Beeld Jaap Arriens/NurPhoto via Getty Images

Sinds 20 april 2019 is Volodimir Zelenski president van Oekraïne. De Nederlandse kranten bespraken zijn verkiezing niet alleen omdat de MH17 op 17 juli 2014 boven de Donetsk in het oosten van Oekraïne uit de lucht was geschoten en Zelenski nieuw aanspreekpunt werd, maar ook en vooral omdat hij als acteur eerder de rol van president had gespeeld.

Op 24 februari 2022 sprak Zelenski, anderhalf uur nadat het Russische leger Oekraïne binnenviel, zijn volk toe. Dat, en zijn vlogs, gelardeerd met foto’s van wat de Russen zijn land aandeden, maakten grote indruk. Al gauw werd hij, de man die niet voor Poetin wilde wijken, de nieuwe Churchill genoemd.

Het is niet verwonderlijk dat er nu al een paar biografieën van Zelenski op de markt zijn, zoals Don Croonenbergs amper tachtig bladzijden tellende boekje Zelensky. De clown tegen de tsaar. Een meer serieuze biografie is die van de Oekraïense tv-presentator Serhi Roedenko, die ook boeken over eerdere presidenten van zijn land schreef. Zijn vorig jaar verschenen biografie van Zelenski is nu geactualiseerd en in het Nederlands vertaald. Roedenko doet niet mee aan de bijna-heiligverklaring van Zelenski, maar vertelt rustig zijn verhaal.

Kvartal 95

Zelenski werd in 1978 geboren in een Russisch-sprekende Joodse familie in Kryvy Rih, in het zuid-oosten van Oekraïne. Als rechtenstudent meldde hij zich voor het Studentenkleinkunsttheater en rolde zo de showbusiness in. Nog voor zijn twintigste begon hij de cabaretgroep Kvartal 95. Hij woonde vijf jaar lang in Moskou. Van daaruit liet hij zich toejuichen in alle grote theaters van de voormalige Sovjet-Unie. Hij runde zijn eigen productiebedrijf voor televisieprogramma’s en speelde in komedies, films en televisieseries.

Op oudejaarsavond 2018 stelde hij zich om vijf minuten voor middernacht kandidaat voor het presidentschap. Aanvankelijk werd zijn mededeling opgevat als een grap. Toen zijn tegenstanders, vooral de zittende president Petro Porosjenko, in de gaten kregen dat het serieus was, begon het beschimpen van Zelenski, de clown die president wilde worden.

Zelenski’s campagne viel op doordat hij weinig op televisie was. Hij reisde ook niet door het land om toespraken te houden. Hij nam videoclips op: Zelenski, gezellig babbelend in de sportschool. Zelenski, die zich uitspreekt tegen corruptie. Maar tot een verkiezingsdebat kwam het niet, tot de dag dat Porosjenko de uitnodiging aannam om met zijn opponent te debatteren in het Olympisch Stadion in Kiev. De show werd door maar liefst 150 tv-zenders uitgezonden.

En een show was het, met aanhangers als supporters op de tribune van een boksgala. Zelenski, de ervaren entertainer, won natuurlijk glansrijk. “Ik ben niet uw rivaal,” wierp hij Porosjenko voor de voeten, “ik ben uw straf.” Hij won de verkiezingen met 73 procent van de stemmen.

Legertje vijanden

Alles was er aan gedaan om vanuit zijn partij Dienaar van het Volk een nieuwe politiek te propageren. Nog voordat Zelenski gekozen werd ging hij op bezoek bij Emmanuel Macron, ongeveer net zo oud als hijzelf en ook zomaar uit het niets president van zijn land geworden. Twee maanden na zijn klinkende overwinning schreef Zelenski parlementsverkiezingen uit en ook die won zijn partij met glans.

Dienaar van het Volk kreeg als eerste partij ooit in de geschiedenis van het onafhankelijke Oekraïne een meerderheid in het parlement. Roedenko beschrijft hoe vanaf dat moment de problemen begonnen. Ondanks zijn toezegging dat hij de corruptie ging bestrijden, zette Zelenski vrienden en oud-collega’s op allerlei posten. Roedenko noemt dertien figuren uit de stal van Kvartal 95 die in het parlement, de regering of in een hoge overheidsfunctie terecht kwamen. Maar niet alle vrienden en oud-collega’s kregen een post, zodat Zelenski er ook een legertje vijanden bij kreeg.

Politieke Titanic

Daarnaast bleef de oude politieke kliek actief propaganda maken. Zelenski zou een verhouding hebben met een medewerkster, zelfs een kind met haar hebben, en hij zou verslaafd zijn aan drugs – een roddel die onlangs ook door Poetin nieuw leven werd ingeblazen. Eén verhaal, breed op sociale media verspreid, was wel waar: Zelenski’s naam komt voor in de Pandora-Papers, het in 2021 gelekte bestand van machtshebbers die via ingewikkelde constructies belasting ontdoken. Roedenko: “Drie jaar lang zagen wij hoe de partij Dienaar van het Volk afstevende op een politieke Titanic, en alleen de Russisch-Oekraïense oorlog van 2022 voorkwam dat zij naar de boden zonk.”

Nu is alles anders. De Hugh Grant van de Oekraïense televisie is uitgegroeid tot een waardig staatsman, bij wie Poetin afsteekt als een sinistere KGB-agent. Bij zijn inauguratie zei Zelenski: “Heel mijn leven heb ik alles gedaan om de Oekraïeners aan het lachen te maken. Nu ga ik er alles aan doen om te zorgen dat de Oekraïeners op zijn minst niet hoeven te huilen.”

Zijn missie is nog niet voltooid.

null Beeld

Zelensky. De biografie

Serhi Roedenko
vertaald door Roel Schuyt, Henky de Vries & Tobias Wals
Atlas Contact, €20
221 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden