Plus

Hoe bereiden oorlogsverslaggevers zich voor?

Journalisten, fotografen en cameramensen kunnen een training voor oorlogsverslaggeving volgen. De expertise komt van Defensie en ervaren journalisten die in oorlogsgebieden hebben gewerkt. Twee (oud-)deelnemers vertellen over de intensieve training.

Videojournalist Bud Wichers (tweede van links) met Koerdische Peshmergastrijders Beeld -

De ervaren oorlogsverslaggever Bud Wichers staat op het punt naar Mosul te vertrekken. Hij wil erbij zijn als het offensief begint om de Irakese stad van IS te bevrijden. Zijn koffer staat klaar en zijn kogelvrije vest is gereserveerd bij de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ).

Het rijtje gebieden waar Wichers als camera-journalist het nieuws versloeg, is indrukwekkend: Afghanistan, Irak, Syrië, Libië, Libanon, Koerdistan, Jordanië, Oekraïne, Gaza, Egypte, Indonesië en Colombia.

Beelden van bombardementen
Hij rolde zestien jaar geleden het vak in van oorlogsverslaggever toen hij in de Palestijnse gebieden mediakunde gaf aan de Birzeit Universiteit op de Westelijke Jordaanoever. Toen in 2000 de Tweede Intifada uitbrak, ging het gebied op slot, vertelt Wichers.

"Geen journalist kon er meer in. Ik had inmiddels goede contacten en kende een bodyguard van Yasser Arafat. Ik werd gebeld door Sky News, Channel 4 en CNN of ik de situatie ter plekke wilde beschrijven. Met een kleine camera stuurde ik beelden door van de bombardementen."

Hij zocht Conny Mus, toenmalig RTL-correspondent voor het Midden-Oosten, op om te vragen naar zijn expertise. "Ik kwam als groentje Israël binnen en wilde meer weten over de gevaren van ontvoeringen. Ik vroeg hem om tips, bijvoorbeeld over de checkpoints. Hij leende me een kogelvrij vest."

Uitlevering
De kring van werkgevers breidde zich uit. Hij werkte onder meer voor het Ramadan Journaal (NTR), EenVandaag, BNR Nieuwsradio, Pauw & Witteman en RTL LateNight. Ook buitenlandse media gebruiken zijn beelden: AFP (Agence France Presse), BBC en CBC News.

In 2012 besloot hij de training verslaggeving conflictgebieden te volgen, om meer te weten te komen over ontvoeringen.

"Je merkt dat je tegenwoordig doelwit bent. Vroeger wilde de mensen hun verhaal vertellen aan journalisten. Nu willen ze aan journalisten verdienen. Als je een tolk hebt die een deal heeft gesloten met IS, ben je de sigaar."

10.000 dollar van Al Qaida
Er waren momenten geweest dat hij dacht dat het mis zou gaan. In 2006 zou een 'fixer' in Irak voor zijn uitlevering 10.000 dollar van Al Qaida krijgen. De man ging niet op het aanbod in. "Voor zijn eigen eer en die van zijn land."

Op de cursus leerde hij hoe te handelen als je ontvoerd bent. "Je leert hoe je je moet gedragen en je niet te verzetten. Je leert vriendelijk en rustig te blijven als je onder schot wordt genomen door nerveuze tieners. Na de training voelde ik me zelfverzekerder."

Vroeger nam hij meer risico's en ging meer onbevangen te werk. "Ik filmde vanaf een dak invallen in een vluchtelingenkamp op Palestijns gebied op twintig meter afstand. Dat zou ik nooit meer doen."

"Nu maak ik van elke situatie een risicoanalyse, vaak in twee tot drie seconden: kan ik mijn camera te voorschijn halen, waar sta ik veilig en waar zijn mijn vluchtroutes? Dat soort dingen deed ik eerder niet zo bewust."

Modderveld
In 2013 werd Wichers opgepakt bij de Turks Syrische grens. Hij had samen met een collega een documentaire in Syrië gemaakt en moest via een smokkelroute terug naar Turkije omdat de grenzen met Syrië dicht zaten.

Het tweetal liep door een modderveld met mijnen achter een gids aan en werd omsingeld door het Turkse leger dat hem in een cel zette. Zijn gevangenschap kwam uitgebreid in het nieuws. Met de hulp van Buitenlandse Zaken en de NVJ kwam hij weer vrij.

Het hol van de leeuw
Eind 2015 verscheen zijn documentaire In De Greep Van IS, waarvan volgende maand een Engelse versie uitkomt. Hij begaf zich ervoor in het hol van de leeuw en sliep tussen de strijders in oorlogsgebied.

De dood van zijn collega Jeroen Oerlemans grijpt hem zeer aan. De roep van familie en vrienden om 'ermee te stoppen' nam toe. Maar hij gaat door met zijn werk en geeft toe dat het verslavend is "Het maakt me juist sterker om door te gaan. Elke oorlog is het waard om het te verslaan. Anders doe je mensen te kort. Dat is een stuk idealisme van me."

Routine is je vijand

Zestig journalisten hebben de training 'Verslaggeving conflictgebieden' sinds 2011 gevolgd. De driedaagse intensieve NVJ-training leert cameramensen, verslaggevers en fotografen hoe ze zich gedegen kunnen voorbereiden op hun werk in oorlogsgebieden.

Ze worden getraind in het herkennen van wapens, het behandelen van schotwonden en het voorkomen van ontvoeringen. Aan de hand van videobeelden leren ze over de risico's van het werk.

Peter ter Velde, die vijftien jaar oorlogsverslaggever voor de NOS is geweest, laat beelden zien van bijvoorbeeld een Syrische journalist van Al Jazeera die een straat oversteekt en wordt doodgeschoten door een sluipschutter.

"Kijk, hij loopt daar zonder helm en kogelvrij vest en steekt als tweede over. Nooit als tweede of derde over te steken." De cursus geeft praktische adviezen hoe de journalisten het veiligst zijn.

"Tachtig procent gaat over voorbereiding. Met welke fixer werk je, welk hotel neem je, hoe zijn de wegen? Praat met collega's ter plekke en bestudeer de wegen die je neemt. We hebben veel aandacht voor ontvoeringen, je ergste nachtmerrie. Routine is een andere vijand. Let op je route. Neem steeds een andere."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden