PlusInterview

Hoe Anna van Praags moeder bepalend was voor haar jeugdroman Noorderlicht

In Noorderlicht, de nieuwe jeugdroman van Anna van Praag, staat een gezin op uiteenvallen. Ze werd geïnspireerd door het ‘oersprookje’ De sneeuwkoningin van Andersen. Maar het levensverhaal van haar moeder bepaalde de loop van het boek.

Anna van Praag: ‘Ik probeer na mijn scheiding toch een soort nest te houden, wat mijn moeder niet meer is gelukt.’  Beeld Susanne Stange
Anna van Praag: ‘Ik probeer na mijn scheiding toch een soort nest te houden, wat mijn moeder niet meer is gelukt.’Beeld Susanne Stange

Ze heeft het opnieuw laten inbinden, het gekoesterde, rijkgeïllustreerde exemplaar van De sneeuwkoningin van Hans Christian Andersen dat haar grootvader aan haar grootmoeder schonk toen die zwanger was van hun eerste kind – haar vader. “Ze heeft het hem voorgelezen, hij heeft het mij voorgelezen, ik heb het mijn drie dochters voorgelezen. Er is nu al ruzie om wie het straks mag erven.”

De sneeuwkoningin, voor het eerst verschenen in 1844, is een ‘oersprookje’, zegt jeugdboekenschrijver Anna van Praag (54), verre van de Disneyvariant. Ze opent haar nieuwe boek Noorderlicht met het citaat uit De sneeuwkoningin waarin de spiegel van de trol in ‘honderden miljoenen, biljoenen en nog meer’ scherven valt en nog meer ongeluk brengt dan vroeger.

In Noorderlicht is er een pendant van deze spiegel, de voorruit die in duizenden stukjes uiteenspat bij het auto-ongeluk waarbij de veertienjarige Ive en haar vader betrokken raken als ze op weg zijn naar de boot die hen naar ‘het Waddeneiland’ zal brengen. Ive loopt een hersenschudding op en blijkt een glasscherfje in haar oog te hebben – zoals in De sneeuwkoningin het jongetje Kay.

Yogaretraite

Ive en haar vader reizen toch naar het Waddeneiland, haar moeder volgt de dag erop en met andere intenties dan de tijd met haar gezin door te brengen. Ze ziet een andere toekomst voor zich, op dat eiland – en zonder hen. Van Praag scheidde zelf een paar jaar geleden van de vader van haar kinderen met wie ze vanaf haar vijftiende samen was geweest. Maar toen ze aan Noorderlicht begon, was ze absoluut niet van plan een boek over een scheiding te schrijven.

“Het moest gaan over een vader-dochterrelatie en hoe die verandert als kleine meisjes groot worden. Ik zag voor me hoe er in Ives ontregelde brein een evil twin sister zou opduiken, een modern sprookje geïnspireerd op De sneeuwkoningin. Nergens een scheiding, sterker, die moeder was helemaal niet aanwezig in mijn eerste versie, die had ik op een yogaretraite gestuurd.”

Dat heeft ze lang volgehouden, het boek heeft vele versies gekend – tot duidelijk werd dat die moeder wél aanwezig moest zijn. “Mijn eigen moeder ging dood, vorig jaar juni. Ze woonde in de Flesseman, we moesten binnen een week haar kamer leegruimen. Zij was een brievenschrijver, een dagboekenschrijver. Ik had mij tot taak gesteld die stapels brieven en dagboeken door mijn handen te laten gaan. Ik moest daarbij veel denken aan wat ze voor me betekende en betekend had.”

Open huis

Haar moeder was ook gescheiden, haar zusje en broertje woonden destijds nog thuis en Van Praag was net het huis uit. “Zij heeft daar haar hele leven in golven, meer of minder, mee lopen worstelen. Ze was verscheurd. Ze had heel graag ons gezinsleven intact gehouden, maar had ook de drang uit te breken. Met één klap was dat ouderlijk huis weg en dat heeft ze niet meer kunnen fiksen.”

De grote fruitschalen en bloemen die altijd op tafel stonden, de grote kerstdiners, paas­brunches, sinterklaasvieringen – dat kwam nooit meer terug en een veilige plek verdween. Van Praag gebaart naar de tafel waaraan we zitten: een grote cake, paaseitjes, een goed gevulde fruitschaal en ja, bloemen.

“Toen ik kinderen kreeg ben ík dit gaan doen. En ik heb het na mijn scheiding volgehouden. Voor corona hield ik elke dinsdag open huis voor mijn kinderen en hun vrienden. Een van mijn eigen drives daarbij was: ik wil me niet zolang schuldig voelen dat je een gezin uit elkaar trekt. Ik probeer toch een soort nest te houden, wat mijn moeder niet meer is gelukt.”

Zo werd Noorderlicht ook het boek over die moeder die een mooi gezin met mooie tradities achter wil laten om zelf uit te vliegen. Over een dochter die de mails van haar moeder door heeft gesnuffeld en haar vader bij de les probeert te houden. Over een vader die zich dermate heeft gestort op het redden van het milieu dat hij niet doorheeft wat voor krachten er allemaal woeden in en om dat kleine huisje op het Wadden­eiland.

Een spagaat

“Mijn moeder was te ontheemd, te rusteloos. Ik wist dat allemaal wel, maar ik kon het met terugwerkende kracht meer invoelen. Nu denk ik: o mam, niet dat je wegging was zo pijnlijk, maar dat je er niet genoeg van kon genieten. Het bleef een spagaat. Eigenlijk laat ik, als je het per se een-op-een wil zien, de moeder in het boek doen wat ik mijn moeder had gegund.”

Die klap tegen het raam fuckt met mijn hersenen, denkt Ive, die dingen hoort die niet gezegd worden en zich in een woest spel stort met het mysterieuze meisje Evi, een daredevil die Van Praag in haar hart sloot maar met een apert destructieve kant. Van Praag draait haar theekopje, toont de afbeelding van Roodkapje erop. “In elk sprookje zit ook een wolf. En boeken zonder wolf, daar ben ik niet zo van.”

Niet voor haar de doctrine dat kinderboeken warm en knus moeten zijn. “Want het leven is dat niet. En literatuur is dat niet. Ik heb nogal de naam dat ik over taboes schrijf. Dat heeft ermee te maken dat ik vind dat alle erge dingen in het leven ook in kinderboeken kunnen, nee moeten gebeuren. Bij mij geen doekjes voor het bloeden.”

Anna van Praag, Noorderlicht, 13+, Lemniscaat, €15,99, 216 blz

Anna van Praag - Noorderlicht  Beeld
Anna van Praag - Noorderlicht
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden