Plus

Hier schreef Jan Wolkers al zijn grote romans

Biograaf Onno Blom treedt weer in de voetsporen van Jan Wolkers. Letterlijk. Een roadtrip langs drie belangrijke plaatsen uit het leven van de schrijver.

Atelierwoning Zomerdijkstraat 22, waar Wolkers al zijn grote romans schreef Beeld Carly Wollaert

In 1957 kocht Jan Wolkers in de Utrechtsestraat een draagbare Olivetti. Met die schrijfmachine toog hij naar Parijs om bij de beroemde beeldhouwer Zadkine in de leer te gaan.

Wolkers was een talentrijke beeldhouwer die nog niets had geschreven. "Maar hij vermoedde dat er een schrijver in hem schuilging," zegt Onno Blom. "Met die Olivetti is het begonnen. Hij is bekender geworden als schrijver dan als beeldend kunstenaar."

We zitten in de auto van de biograaf. Het Litteken van de Dood, de 1120 bladzijden dikke biografie van Jan Wolkers (1925-2007), verscheen vorig jaar.

Nu is Memoires van een Biograaf verschenen, in de fraaie Privé-domeinreeks van De Arbeiderspers. In de voetsporen van Jan Wolkers luidt de ondertitel. En dat doen we deze dag: Blom (48) laat drie Amsterdamse plekken zien die belangrijk zijn geweest voor Jan Wolkers.

Groot drama
Onderweg naar de Zomerdijkstraat, waar Wolkers tussen 1950 en 1980 een atelier met woning had, vertelt hij dat Wolkers daar, in de Rivierenbuurt, 'het belangrijkste en succesvolste deel van zijn leven heeft doorgebracht'.

"Hij betrok het oude atelier van de beeldhouwer en verzetsheld Gerrit van der Veen. Een mythische plek... Hij was er straatarm, gelukkig, beroemd. Maar het is ook de plek van een groot drama."

We zijn gestopt voor de grote, hoge deuren aan de achterkant van de atelierwoning Zomerdijkstraat 22. Blom zwijgt even. "Hier is ook zijn dochtertje van twee gestorven, dat hij kreeg met zijn eerste vrouw, Maria."

Daar schrijft hij over in Een Roos van Vlees: hoe Eva in de wastafel van de badkamer zat, met de kraan aan, toen Maria even wegliep. Beneden kreeg ze ruzie met Wolkers, waardoor ze Eva vergat. "De wasbak, waarin ze in dat hete water is verbrand, is er nog. Het was heel spooky om naar die wastafel te kijken."

De dood van Eva leidde tot een breuk met Maria de Roo, en ook de relatie met Annemarie Nauta, met wie hij daarna trouwde, hield geen stand. "Maar zij heeft de schrijver in hem losgemaakt. Ze stond model voor Olga in Turks Fruit."

Wolkers schreef in de Zomerdijkstraat al zijn grote romans, waaronder Kort Amerikaans (1962), Terug naar Oegstgeest (1965), Turks Fruit (1969), en De Perzik van Onsterfelijkheid (1980). In 1980 verhuisde Wolkers met Karina Gnirrep, die hij in 1961 leerde kennen (hij was toen 36, zij 16), naar Texel.

Wolkers' huisje, dat wordt nagebouwd op volkstuinpark Amstelglorie Beeld Carly Wollaert

"Hij vond het moeilijk om het huis in de Zomerdijkstraat te verlaten, omdat het bijna voelde alsof hij daarmee zijn gestorven dochtertje verraadde. De handjes van haar die nog in verf op de muur stonden..."

We rijden verder, naar het volkstuincomplex Amstelglorie. Blom moet hard lachen als we langs het clubhuis van roeivereniging Willem III komen. "Wolkers is kort 'werkend lid' geweest, maar hij is geroyeerd omdat bij het roeien zijn 'klok en hamerspel' te zien zou zijn geweest. 'Zeker angst voor het werkend lid,' zei Wolkers."

Op Amstelglorie wordt het tuinhuisje van Jan Wolkers, dat hij in 1972 kreeg toegewezen, nagebouwd op hetzelfde perceel, nummer 294. Het wordt een schrijvershuisje. "Hier heeft hij zich tot 1980 helemaal uitgeleefd met het vervolmaken van de tuin. Het was een metershoog groen blok tussen de afrikaantjes van de buren."

"Zijn vitaliteit en liefde voor de natuur kwamen hier tot leven. Als je leest hoe hij geniet van het groente verbouwen, het planten, de beestjes... Zo aanstekelijk. Hier schreef hij ook De Perzik van Onsterfelijkheid. Hij maakte er echt iets van, nam lekkere dingen mee: champagne, kaviaar, hij ging ook rustig een tong staan bakken."

Blom legt even zijn vinger op zijn lippen. We horen het geruis van de A2. "Dat geluid van die auto's kon Jan niets schelen. Het is net of je aan zee bent, zei hij, je hoort de branding..."

Inktzwarte Volkswagen
Dan rijden we naar de kruising Diepenbrockstraat-Bernard Zweerskade, waar Wolkers en Karina op 25 juli 1977 een ongeluk kregen. "Jan kwam hier aanrijden toen een zwarte Volkswagen zich over de haaientanden in zijn auto boorde. Karina had een gebroken neus - na te lezen in De Doodshoofdvlinder. Hij schreef die roman met brokjes versplinterde voorruit op zijn bureau."

Blom ging tijdens het schrijven van Het Litteken van de Dood naar die plek. "Ik was om me heen aan het kijken en werd toen bijna zelf overhoop gereden. Door een inktzwarte Volkswagen... Nee, dat verzin ik niet."

"Zijn leven raakte wel verweven met dat van mij. Mijn dochter Julia was twee toen ik mijn teksten over Een Roos van Vlees aan het intikken was. Ik kon dat bijna niet omdat het zo verschrikkelijk dichtbij kwam. Dat verdriet van Jan, die brieven die hij schreef aan Maria over de dood."

"Hij schrijft dat hij zijn handen onder het kokende water heeft gehouden om te voelen wat hun dochtertje moet hebben gevoeld. Ik kon het bijna niet aan. Maar ik heb van het schrijven genoten, het was een groot avontuur."

Onno Blom: Memoires van een Biograaf. In de Voetsporen van Jan Wolkers. De Arbeiderspers, €19,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden