PlusAchtergrond

Het wonderlijke fenomeen dat Frida Kahlo heet – ‘Veel mensen hebben geen idee wie ze precies is’

null Beeld

Telefoonhoesjes, plantenspuiten, kerstballen, badslippers. Geen kunstenares prijkt met haar gezicht op zoveel souvenirs als de Mexicaanse Frida Kahlo. Waarom is juist zij zo’n commercieel succes geworden?

Hanneke van Houwelingen

Een leven vol drama

Als iemand veel rampspoed in haar leven heeft gekend, was het Frida Kahlo (1907-1954) wel. Door polio en een zwaar busongeluk op haar achttiende, waarbij haar wervelkolom werd doorboord, lag de Mexicaanse kunstenares jarenlang in bed. Aan haar bed liet haar moeder spiegels plaatsen zodat ze zichzelf kon schilderen. Dat resulteerde in kleurrijke, rauwe zelfportretten op doek, maar ook haar medische korsetten en kunstbeen werden onder handen genomen.

“Ik zie een paar parallellen met Vincent van Gogh. Beiden zijn nooit rijk geworden van hun werk en leefden een zielig bestaan, maar het fascinerende aan Kahlo is dat ze haar persoonlijke leed verwerkte in haar schilderijen. Tel daar haar veerkracht, haar linkse, communistische gedachtegoed, het gesodemieter met haar man, alcoholgebruik en affaires met mannen én vrouwen bij op en je begrijpt waarom Frida’s verhaal zoveel mensen wereldwijd aanspreekt,” vat Jeroen Krabbé samen. De acteur en kunstschilder reisde voor de zevendelige serie Krabbé zoekt Kahlo naar Mexico, de Verenigde Staten en Frankrijk, plekken die een belangrijke rol hebben gespeeld in het leven van de excentrieke kunstenares.

Frida was woke

Op een oude zwart-witfoto is de familie Kahlo te zien, iedereen op z’n paasbest, lachend naar de fotograaf. Op een serieus kijkende tiener met kort haar in een mannenpak na – inderdaad, Frida. “Al op jonge leeftijd speelde zij met het genderthema. Later kleedde ze zich juist uitgesproken vrouwelijk, in Mexicaanse klederdracht, wijde rokken, met bloemen in het haar. Maar ze liet óók bewust haar snor en wenkbrauwen groeien,” schetst Annemiek Rens het wonderlijke fenomeen dat Frida Kahlo heet. Rens is hoofdconservator van het Drents Museum, dat vorig jaar vanwege enorme belangstelling de tentoonstelling Viva la Frida! verlengde.

Ook in de museumwinkel vloog alle Frida-merchandise – van posters tot sokken – de deur uit, herinnert ze zich. “Veel mensen voelen zich met Frida Kahlo verbonden. Ze durfde anders te zijn, een thema dat actueler is dan ooit. Al kwam de waardering pas ver na haar dood.” In haar tijd, begin twintigste eeuw, werd ze nog niet gekopieerd, weet Rens. “Als Frida door de straten van New York liep, vroegen voorbijgangers waar het circus was. Niet dat ze zich daar iets van aantrok.” Typisch Frida, weet Krabbé inmiddels. “Ik zou het geen dag met haar uithouden, maar ben tijdens mijn zoektocht waanzinnig verliefd op haar geworden.”

Smeuïge misverstanden

Iets waar kunsthistorica Karin Haanappel zich groen en geel aan ergert, is de ‘buitenproportionele aandacht’ voor Frida’s biseksualiteit. “Haar affaires, zeker die met vrouwen, worden zo groot gemaakt door de buitenwereld. Maar denk je echt dat zij, met haar getormenteerde lichaam, nog in staat was tot heel heftige vrijpartijen? Natuurlijk niet!” Haanappel doet al ruim dertig jaar onderzoek naar vrouwelijke kunstenaars, onder wie Kahlo. “Een van de grootste misvattingen is dat Frida abortus liet plegen na conflicten met haar man, kunstenaar Diego Rivera.

In werkelijkheid moest ze meerdere zwangerschappen afbreken omdat haar lijf het niet aankon na het zware busongeluk.” Haanappel las dit terug in doktersbrieven, die pas vijftig jaar na de dood van Kahlo boven water kwamen. Rivera had na de dood van zijn vrouw al haar persoonlijke bezittingen laten opsluiten in de badkamer van hun huis. Pas in 2004 werd deze geopend. Een aantal van die verborgen schatten – zoals haar versierde beenprothese: rood leer met geborduurde draken – werd vorig jaar in het Drents Museum geëxposeerd. Ook Krabbé dook in de badkamerschatten. “Wist je dat Frida haargroeimiddel op haar gezicht smeerde, zodat die wenkbrauw voller werd? Dat maakte haar een stijlicoon, wat ze ook graag wilde zijn.”

Veel meer dan een ‘tof shirtje’

Het gekste item waarop Drents Museumconservator Rens ooit Kahlo’s beeltenis zag? Een tampon. “Ik denk dat veel mensen geen idee hebben wie ze precies was, zoals ook veel mensen een shirtje kopen met de beeltenis van Che Guevara, omdat het een krachtig en cool stijlicoon is geworden. Dat geldt ook voor Frida.” Toch raadt ze aan om het werk van Kahlo aandachtiger te bekijken.

Er zit vaak een verborgen boodschap in, over haar fysieke pijn of haar grootste wens, het moederschap, die nooit in vervulling ging. Niet altijd wordt de symboliek goed uitgelegd, zegt kunsthistorica Haanappel. In het schilderij Zelfportret met aapje uit 1938 verwijst de aap naar haar toenmalige huisdier. Kahlo hield van het speelse en kinderlijke karakter van apen, die haar troost boden bij het gemis van kinderen. In de westerse symboliek is de aap een symbool van lust, waardoor dit werk vaak geïnterpreteerd wordt als een symbool van Frida’s verlangen naar seksualiteit.

Zelfportret met aapje (1945). Beeld Museo Dolores Olmedo
Zelfportret met aapje (1945).Beeld Museo Dolores Olmedo

Uithangbord van feministen

Als Frida Kahlo geen busongeluk had gehad, was ze een doktersopleiding gaan volgen. Ze was groot voorstander voor gelijke kansen in het onderwijs voor jongens en meisjes, maar het predikaat ‘feminist’ dat ze na haar dood verwierf, vindt Krabbé zwaar overtrokken. “Ik vind dat zo’n flauwekuletiket. Frida was namelijk zeer horig aan de luimen van haar man Diego.

Ze was zwaar verliefd en kwam altijd bij hem terug, hoe bont hij het ook maakte.” Zo had Rivera onder meer een affaire met Frida’s zus. “Een echt geëmancipeerde vrouw zou zeggen: donder op.” Volgens conservator Rens zou je hooguit kunnen zeggen dat Frida een ‘vroege feministe in de kunst was’. “Ze was één van de weinige vrouwelijke kunstenaars uit de twintigste eeuw die bekend werd om haar eigen werk. Zelfs in deze tijd is dat uitzonderlijk. De kunstwereld wordt nog altijd gedomineerd door mannen.”

Aflevering twee van Krabbé zoekt Kahlo is vanavond om 20.30 uur te zien op NPO2

Madonna’s geheime collectie

Ook Madonna draagt een steentje bij aan de Fridamania. De queen of pop schafte vijf werken van haar aan (ter waarde van tientallen miljoenen euro’s), die ze weigert uit te lenen aan musea. Af en toe pronkt ze ermee op haar TikTokaccount. Madonna zegt zich te identificeren met Kahlo’s pijn en verdriet.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden