Plus Interview

‘Het werk van Tolkien gaat over de strijd tussen goed en slecht’

De Finse regisseur Dome Karukoski maakte een film over de jeugd­jaren van J.R.R. Tolkien, de schrijver van In de ban van de ring. ‘Films steunen op verbeelding, niet op encyclopedische feitjes.’

Dome Karukoski (1976) wist dat hij met zijn biopic Tolkien, over de jeugdjaren van de schrijver van De Hobbit en In de ban van de ring, met grofweg drie soorten publiek te maken zou krijgen. De cultureel geïnteresseerden die Tolkien wellicht alleen van naam kennen, de liefhebbers van Tolkiens boeken en de derde groep van volgelingen en fanatieke fans. “Ik heb al meteen geaccepteerd dat ik problemen zou krijgen met die laatste groep, die in fora op internet haar geloof belijdt en bloedfanatiek is in het bestrijden van elke interpretatie van Tolkiens leven. Voor hen is mijn film minder geschikt.”

Karukoski wil maar zeggen: natuurlijk heeft hij zich voor de verfilming van Tolkiens volwassenwording vrijheden gepermitteerd. “Ik laat hem tijdens de Slag aan de Somme, in de Eerste Wereldoorlog, op zoek gaan naar zijn grote vriend Geoffrey Smith. Die scène, met duidelijke referenties naar zijn latere literaire werk, is een herinnering, een soort koortsdroom. Daar moet de bioscoopbezoeker voor open staan. Films steunen op verbeelding, niet op encyclopedische feitjes.”

Vaderfiguur

Het was voor Karukoski even slikken dat hij kort na het maken van Tom of Finland (2017) opnieuw werd gevraagd voor een biografische film. Maar toen hij zich verdiepte in de schrijver J.R.R. Tolkien (1892-1972), ontdekte hij al snel dat hij veel minder van hem wist dan hij dacht. Karukoski zag in het verhaal over diens jonge jaren allerlei onderstromen. 

“De film laat zien hoe Tolkien, die op zijn twaalfde wees werd, een alternatieve familie moest vormen met vrienden op scholen, maar zijn geschiedenis is er ook een van een sociale strijd, van kameraadschap, oorlog, liefde en van een zoon zonder vader.”

In dat laatste element herkende Karukoski veel. Hij leefde alleen met zijn moeder op Cyprus, waar zij correspondent was. “Mijn ouders gingen uit elkaar voordat ik was geboren. Ik zag mijn vader voor het eerst op mijn veertiende, nog later heb ik hem pas echt leren kennen. Dat is anders dan een wees zijn, maar toch werd ik door die jonge Tolkien, zo gretig zoekend naar een vaderfiguur, opmerkelijk geroerd. Het is mede daardoor dat ik het scenario primair las als een zucht naar geborgenheid, een zoektocht naar vriendschap.”

Tolkien gaat over een outsider die dankzij zijn fantasie en zijn drift zijn leven bij elkaar weet te krijgen. “Ik word er vaak op gewezen dat al mijn films over buitenstaanders gaan. Ook nu weer. En het is waar. Je maakt en kiest verhalen die je raken, die iets bij je losmaken, waardoor je gelooft dat je er een bijzondere film van kunt maken. Ik ben blijkbaar gevoelig voor personages die moeten vechten om erbij te kunnen horen. Dat heeft zeker te maken met mijn eigen jeugd. Met jezelf een vreemdeling voelen, een ander kind dan die met wie je in de klas zit.”

Hoewel de schaduw van de Eerste Wereldoorlog voort­durend over de scènes in de film hangt, behoudt Tolkien een opgewekte, zachte toon. De vrienden rondom de schrijver – studenten in Oxford – vinden elkaar in poëzie, dadendrang en de wens de wereld beter te maken. 

“Het werk van Tolkien gaat natuurlijk over de strijd tussen goed en slecht. In mijn film zijn op het slagveld ridders op een wit paard en op een zwart paard te zien. Deze naïeve symbolen staan voor de keuzes die iedereen elke dag moet maken. Kies ik voor mezelf of voor het algemeen belang? Gooi ik die fles weg of scheid ik mijn afval? En ook: kies ik voor kunst of kies ik voor agressie?”

“In Tolkiens tijd moesten de mannen naar het slagveld. De oorlog werd gezien als een serieuze oplossing van ­problemen. Ook nu nog – we zijn inmiddels miljoenen slachtoffers verder – behoren oorlogen tot de opties van de machthebbers. Ik vind het belangrijk te laten zien dat de jonge mannen aan het front in hun hart dichters, ­muzikanten en schilders zijn. In de hoop dat iedereen ­beseft dat ze als dichter of als stratenmaker of als wat dan ook veel beter af zijn dan als officier of soldaat aan het front.”

Karukoski lacht. “Nu klink ik als een pacifist, geloof ik. Dat is dan maar zo. Tolkien, die al op jonge leeftijd zijn eigen taal en woorden creëerde, heeft bewezen dat verbeelding het belangrijkste wapen is van de mens.”

Benieuwd naar de biopic Tolkien? Lees het oordeel van onze recensent vast hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden