Plus

Het was net CSI: de zoektocht naar nieuwe dirigent Viotti

De jonge Franstalige Zwitser Lorenzo Viotti (29) wordt de nieuwe chef-dirigent van het Nederlands Philharmonisch Orkest en van De Nationale Opera. Hoe wisten de directeuren hem te strikken?

Beeld De Nationale Opera

Viotti begint bij het NedPhO (twee concertproducties) en bij DNO in 2021/22. Eerst met opera's van Verdi en Puccini, daarna met Duitse romantische opera's. Hij heeft een contract voor drie jaar, met een mogelijke eerste verlenging naar vijf jaar.

Rob Streevelaar, directeur van het NedPhO, en Sophie de Lint, directeur van DNO, zijn opgetogen over de benoeming. Viotti geldt als een bijzonder talent en ze moesten slagvaardig optreden om hem binnen te halen. Er waren kapers op de kust - het operahuis van Zürich bijvoorbeeld, waar ze nu ongetwijfeld tandenknarsend toezien hoe Viotti de komende jaren in Amsterdam aan de slag gaat.

Met Streevelaar en De Lint nemen we de route naar de benoeming door, die op de valreep nog in groot gevaar leek te komen.

Rob Streevelaar: "Je bent als directeur van het orkest eigenlijk permanent aan het kijken wie de volgende chef-dirigent zou kunnen zijn, al doe je dat natuurlijk met een grotere urgentie als er overgangsmomenten in zicht komen, zoals het einde van een contractuele periode. Dat vertaalt zich dan in uitnodigingen het orkest te komen dirigeren."

"Bij Marc [Albrecht] hoopte ik dat zo'n moment nog even zou duren, want ik had graag gezien dat hij was gebleven. Ook Sophie heeft nog pogingen gedaan hem tot een verlenging te verleiden, maar vergeefs. Hij heeft een rationeel besluit genomen. Hij wil op een andere manier verder met zijn carrière en dat respecteer ik."

"Dan ga je verder denken. Lorenzo Viotti stond al sinds 2015/16 op mijn netvlies. Ik hoorde van hem via mijn collega bij de Wiener Symphoniker. Hij gold als een interessante en veelbelovende jongen. Ik was dus aangenaam verrast dat hij in voorjaar 2016 bij het Concertgebouworkest Franz Welser Möst kwam vervangen. Dat concert heb ik met Jesús Iglesias Noriega, het toenmalige hoofd artistieke zaken van DNO bezocht. Wat we zagen en hoorden, beviel ons zeer."

"Vanaf dat moment ben ik hem gaan volgen. Concerten en opera's bezoeken, na afloop even spreken. En toen Sophie in mei 2017 werd benoemd als opvolger van Pierre Audi, zat ik elke week wel een keer met haar aan de telefoon."

Uitgekiende gelegenheid
De Lint: "Toen ik hier benoemd werd, zat het er al dik in dat Marc niet zou aanblijven. Ik ken hem goed. Zodra we wisten dat Marc niet verder zou gaan, was dat een uitgekiende gelegenheid voor Rob en mij elkaar beter te leren kennen en uit te vinden waar hij en ik naar op zoek waren in een nieuwe chef. We begonnen met lijsten, met verschillende profielen. Daar kwam vanzelfsprekend uit dat we een dirigent zochten die zowel opera- als orkestrepertoire in de vingers had."

En toen waren er meteen de eerste voetangels en klemmen.

Streevelaar: "Er is schaarste op de markt momenteel."

De Lint: "En het is niet zonder risico iemand te benoemen die nog aan het begin van zijn carrière staat. Maar omdat ik impresario en agent ben geweest, heb ik in de loop der jaren een instinct ontwikkeld voor 'het juiste moment'. We zochten iemand die wilde groeien, en dat heeft niets met leeftijd te maken."

Streevelaar: "Verschillende interessante dirigenten meldden zich zelf en we hadden ook oudere dirigenten op de lijst staan."

Namen willen ze om redenen van 'elegantie' niet noemen.

De Lint: "We moesten het gevoel hebben dat onze dirigent over drie tot vijf jaar in zijn ontwikkeling belangrijke stappen voorwaarts zou kunnen zetten. Geloofden we daar niet in, dan was de kandidaat not exciting enough. We hielden meerdere mensen in de gaten."

Streevelaar: "Het had iets van Crime Scene Investigation, want we horen natuurlijk welke andere operahuizen en orkesten belangstelling hebben. Dan weet je dat je snel moet zijn. Maar het belangrijkste blijft hem aan het werk te zien en te praten met musici uit de orkesten waarmee hij heeft gewerkt. En dan wil je iemand hebben die mét ons samen wil groeien. Iemand die zichzelf al geweldig vindt, nee, die wordt het niet."

Lorenzo Viotti was iemand die met het orkest wilde groeien. Daar kwamen ze achter toen hij vorig seizoen bij het NedPho Stravinsky's Petroesjka dirigeerde.

Streevelaar: "Op dat moment voelden de musici dat hij de juist man op de juiste plaats op het juiste moment was."

23 jaar oud
De Lint: "Lorenzo was me getipt door een zeer gerenommeerde agent. Hij was 23 en had nog amper operaervaring. Ik heb hem uitgenodigd voor een reprise van Massenets Werther in Zürich, waar ik toen nog artistiek directeur was. Daarna heb ik, en ook Rob, veel concerten van hem bijgewoond. En ik merkte dat hij veel aanbiedingen kreeg."

Streevelaar: "Dat was een interessant proces. Lorenzo is een zeer intelligente jongen, die weet wat hij wil. Hij kreeg prachtige aanbiedingen, van serieuze orkesten en operahuizen, maar hij sloeg alles af. Hij wilde zijn eerste Wagner niet in Bayreuth dirigeren."

De Lint: "En hij zei nee tegen de Salzburger Festspiele, de Wiener Philharmoniker en de Wiener Staatsoper, om maar eens iets te noemen. Hij was als Akademie-lid slagwerker in de Wiener Philharmoniker. Hij wil gewoon meer tijd om bij dat orkest terug te keren als dirigent."

Streevelaar: "Hij wordt daarin gesteund en geadviseerd door zijn moeder. Zijn vader was Marcello Viotti, ook een dirigent, die stierf toen Lorenzo veertien was. Je moet ook niet te vroeg overal debuteren, want je krijgt niet altijd een tweede kans."

Het was ondenkbaar dat Streevelaar Viotti zou benoemen zonder dat hij met het NedPhO had gewerkt. Maar wanneer kon dat? En er stonden nog meer dirigenten op zijn lijstje, terwijl het aantal beschikbare weken zeer beperkt was.

Streevelaar: "En Lorenzo's agenda was al voor de komende drie jaar vol! In vertrouwen heb ik toen gepraat met orkestleden en de artistieke commissie. En toen in februari 2018 Mark Wigglesworth annuleerde, hebben we meteen Lorenzo gebeld, die zich vervolgens heeft vrijgemaakt."

De Lint: "Dat was een krachtig signaal dat hij graag hier wilde komen."

Streevelaar: "Die Petroesjka was om meerdere redenen interessant. Hij kreeg namelijk een andere versie, die uit 1911, voor zijn neus dan de versie die hij dácht te zullen dirigeren. Dat hoorde hij pas een week van te voren. Maar het was een fantastische ervaring, omdat hij merkte dat het orkest veel respect had voor het feit dat hij dit risico durfde te nemen en dat ze graag wilde wérken. Het werd wederzijds een heel mooie week. Het orkest was enthousiast. Toen heb ik in iets bredere kring openheid gegeven en vervolgens zijn verschillende van onze musici concerten van hem gaan bezoeken."

Maar na de Petroesjka ontstond er ruis op de lijn.

Streevelaar: "Toen werd het even heel spannend."

Viotti dacht dat het orkest na de concerten meteen zijn jawoord zou geven.

Eerst overleggen
De Lint: "Maar ja, we zijn hier in Nederland. Zo gaan die dingen hier niet. Hier moet eerst overlegd worden met andere gremia."

Streevelaar: "Sophie zette me echt onder druk, maar voor mij was de mening van het orkest echt heel belangrijk."

De Lint: "Ik was even heel Zwitsers aan het doen, want ik wilde hem niet verliezen."

Een maand later, bij de Werther in Zürich, was duidelijk dat ook daar iets bijzonders aan het gebeuren was. Hij had een klik met het orkest en met de zangers. Bovendien werd duidelijk dat Fabio Luisi zijn contract als chef in Zürich niet zou verlengen en dat Andreas Homoki, de intentdant in Zürich, in het restaurant Conti met Lorenzo zou gaan eten!

Hier moest doortastend worden gehandeld. De Lint noemt het haar 'Ferrari-moment'. Ze moest razendsnel schakelen.

De Lint: "Lorenzo was overstuur toen ik hem daar sprak. Hij dacht dat we hem niet vertrouwden. Ik belde Rob. We hadden geen tijd te verliezen. En Rob kwam meteen met drie orkestleden naar Zürich. Na de Werther hebben we gepraat. Eerst met en vervolgens zonder Lorenzo. We wisten dat we snel moesten zijn."

Grote instituten

Streevelaar: "Ja, want er was behalve uit Zürich ook nog elders belangstelling."

De Lint: "Van grote instituten; orkesten en operahuizen."

Streevelaar: "Wat kunnen we doen? vroeg ik de musici. Die wilden niet ter plekke een knoop doorhakken. Dat vonden ze eng - begrijpelijk. Toen is er 's nachts ge-sms't naar musici en naar de artistieke commissie. Die gaf groen licht. Ik belde met de concertmeester en wilde ook Willem de Bordes nog aan boord halen, onze net benoemde artistiek leider. Die zei, en vanuit zijn optiek ook weer heel begrijpelijk: wie is dat dan, die Viotti? Waarom zo'n haast?"

Wat uiteindelijk de doorslag gaf, waren in Zürich aanwezige orkestleden, die de volgende ochtend op eigen initiatief heel informeel met Viotti in de ontbijtzaal van het hotel recht uit het hart namens de collega's hebben gezegd dat ze graag wilden dat hij zou komen. En dat Streevelaar en De Lint het verder wel zouden regelen.

Streevelaar: "Het is natuurlijk ook wel iets, chef worden in Amsterdam. DNO is een van de belangrijkste operahuizen in Europa. Ons orkest speelt in het Concertgebouw, een van de mooiste zalen ter wereld. En repertoiretheaters, hoe fameus ook, zijn voor een dirigent artistiek gezien toch minder interessant dan het stagione-systeem hier. Daar krijg je per opera twee repetities; hier kun je een hele maand schaven."

De Lint: "En dankzij het symfonische werk met het NedPhO kan hij ook in de opera veel verder gaan, omdat hij met hetzelfde orkest kan werken. En vice versa."

Streevelaar: "Natuurlijk waren er vragen bij het orkest. Hoe zou hij een Mahler dirigeren? Hoe een Strauss-opera? Moeten we hem nog niet wat langer uitproberen? Mijn antwoord: het kan niet. Zijn eerste beschikbare week is pas in 2023. En dan is het te laat. We moesten de sprong wagen."

De Lint: "Het was al tricky om op die Werther te wachten."

Streevelaar: "Ik zie hem als een grote belofte, die bovendien past bij ons gezamelijk streven een nieuw en jong publiek te vinden, omdat hij zelf ook nog zo jong is. Dat is voor hemzelf ook een persoonlijke missie."

De Lint: "Voor onze kunstvorm is hij de gedroomde man."

Wie is de jonge, nieuwe chef-dirigent?
Lorenzo Viotti (28), geboren in Lausanne, kreeg thuis klassieke muziek met de Zwitserse paplepel ingegoten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.