PlusExpositie

Het vliegtuig als metafoor voor fatalisme

De rijen vliegtuigen die tijdens de corona-uitbraak op Schiphol geparkeerd stonden, inspireerden Orna Wertman tot de expositie Monument voor het vliegtuig.

Jan Pieter Ekker
 Een zilverkleurige hangar waar vliegtuigen in en op zijn gepropt blijkt uit drie gekantelde grachtenpanden te bestaan. Beeld Orna Wertman
Een zilverkleurige hangar waar vliegtuigen in en op zijn gepropt blijkt uit drie gekantelde grachtenpanden te bestaan.Beeld Orna Wertman

De deuren van Museum Perron Oost zijn gesloten, maar dat heeft niks te maken met corona. Dat de kunst in het voormalige opzichtershuisje op een voormalig perron in het Oostelijk Havengebied alleen kan worden ­bekeken door de ramen, is het vaste concept van het kleine, maar fijne museum, dat samen met een perron, spoorrails en een wagon deel uitmaakt van een monument van Joep van Lieshout.

Er worden wisselende voorstellingen en tentoonstellingen georganiseerd, door kunstenaars uit uiteenlopende disciplines. Tot en met 25 september is het museumpje door Orna Wertman (Ramat-Gan, Israël 1957) omgetoverd tot een soort vliegtuighanger; door welk raam je ook kijkt, overal zijn vliegtuigen te zien.

Lang gekoesterde wens

Sinds de Bijlmerramp, in oktober 1992, gebruikt Wertman het vliegtuig al als metafoor voor reizen en fatalisme. Beide komen nu ook weer aan bod. In een van de etalages ligt haar nieuwe kunstenaarsboek I was in

Japan, een verslag van haar laatste reis ‘vóór de coronatoestand’. Het boek bevat twee leporello’s (in Japanse vouwtechniek) met documentairefotografie en twintig fotomontages: doormidden gesneden foto’s die zo gecombineerd zijn dat één nieuw beeld ontstaat – maar dan met perspectiefbreuken en met wegen die nergens naartoe lijken te gaan.

Opvallend: de foto van Japanners die in Kyoto aan de oever van de Kamo-rivier keurig op twee meter van elkaar zitten, is ook eind vorig jaar gemaakt. Anders dan hier is social distancing in Japan een vanzelfsprekend onderdeel van de alledaagse cultuur.

“Japan was een lang gekoesterde wens van mij,” aldus Wertman kort voor de opening. “Ik was er eind vorig jaar, toen je nog zonder mondkapje in een vliegtuig kon stappen.” Corona zette haar vervolgens aan het denken. “Wat doen we met het vliegverkeer? De rust en schone lucht, niets hoeven en niks moeten zijn best prettig voor een tijd. Maar willen we onze vrijheid beperken? We willen reizen, vrij kunnen bewegen naar andere landen voor werk of plezier. Oplossingen zijn er nog niet, we weten niet hoelang ­deze situatie voortduurt, en of en hoe de luchtvaartindustrie zich zal herpakken.”

Confetti

De rijen vliegtuigen die tijdens de ­corona-uitbraak op Schiphol en andere vliegvelden geparkeerd stonden, staan voor Wertman symbool voor de huidige periode. Het inspireerde haar tot de werken die verder te zien zijn in de expositie Monument voor het vliegtuig. Er hangen foto’s van bommenwerpers, waarop de bommen met ­witte verf zijn weggeretoucheerd. Er staat een met confetti beplakt vliegtuig dat steunt op twee bokalen.

Er is een vliegtuig waar een dekentje overheen is gedrapeerd. Een ander vliegtuig heeft zich in een gebouw geboord. En er staat een zilverkleurige hangar waar vliegtuigen in en op zijn gepropt – bij nadere beschouwing blijkt de hangar uit drie gekantelde grachtenpanden te bestaan.

“Het zou, denk ik, goed zijn om, wanneer we uit deze crisis komen, het vliegverkeer enige beperkingen op te leggen. Zodat we ons bewuster ­worden van ons vlieggedrag,” zegt Wertman. En toch is haar tentoonstelling geen statement tegen vliegen, zo benadrukt ze. “Ik ben gek op vliegen en ik ben dol op reizen. En vliegtuigen vind ik prachtige beesten. Ze schenken ons heel veel vrijheid, maar het gaat ook weleens mis. Dat zit altijd in mijn achterhoofd. En niet ­alleen bij mij – het is een soort fatalisme.”

Monument voor het Vliegtuig van Orna Wertman, t/m 25/9 in Museum Perron Oost, Cruquiusweg 11. Het kunstenaarsboek I was in Japan is voor 31 euro te ­bestellen via ornawertman.info.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden