PlusBoekrecensie

Het verre veld is een aangrijpende en meeslepende debuutroman

Het verre veld, de debuutroman van de in het Indiase Bangalore geboren Madhuri Vijay, is een aangrijpend en meeslepend verhaal over verlies en schuldgevoel, en over brandhaard Kashmir en zijn inwoners.

Vredig landschap in Kashmir, waar echter altijd geweld op uitbarsten staat. Beeld Getty Images

Het boek begint met een bekentenis van de verteller: zes jaar geleden verdween een man die zij kende uit zijn huis in de bergen. ‘Hij verdween deels vanwege mij, vanwege dingen die ik had gezegd, maar ook vanwege dingen die ik, tot nu toe, niet heb durven zeggen (…) Wat ik ben, wat ik was, en wat ik heb gedaan, dat wordt allemaal snel genoeg duidelijk.’

Snel genoeg, dat lijkt in tegenspraak met de omvang van Het verre veld, de debuutroman van de in het Indiase Bangalore geboren Madhuri Vijay. Maar in de 480 pagina’s wervelen de gebeur­tenissen voorbij in een verhaal dat een jonge geprivilegieerde vrouw uit Bangalore naar het betwiste Kashmir voert waar hindoes en moslims elkaar sinds de jaren tachtig in wisselende facties en met buitenlandse allianties bevechten.

Ze heeft daarvan nauwelijks notie, de 24-jarige Shalini, die in de jaren na de dood van haar even sprankelende als grillige en manipulatieve moeder op een dood spoor is geraakt. Als ze wegens opzichtig vegeteren ontslagen wordt bij de non-profitorganisatie waar haar vader een baantje voor haar heeft geregeld via een zakenrelatie, besluit ze het roer om te gooien.

Ze reist naar Kashmir om te gaan zoeken naar de man die ooit het hart van haar moeder – en het hare – beroerde. Ze was zes toen hij voor de eerste keer langs kwam: Bashir Ahmed, die zijn kledij uit Kashmir aan de deur verkocht en hun trouwe verhalenverteller werd tot hij weer uit hun leven verdween. Ze vermoedt dat het verlies van haar moeder met zijn vertrek verband houdt – want hij was de enige die haar moeder écht had gekend, en haar aan het lachen had kunnen maken. ‘Ik zag dat hij tegen haar sprak zoals niemand tegen haar sprak, dat ze op hem reageerde zoals ze op niemand reageerde.’

Gebrandschatte moskee

Vijay schakelt tussen de tijd, tussen de jaren dat Bashir Ahmed een steeds grotere rol in het leven van moeder en dochter gaat spelen – en in het onstuimige huwelijk van Shalini’s ouders – en de zoektocht, waarbij een van de verhalen die hij vertelde over een plaats met een legende het enige aanknopingspunt vormt. In het afgelegen Himalayadorp Kishtar komt ze daardoor terecht, met de gebrandschatte moskee waarvan zij de portee dan nog niet begrijpt.

Het was haar eigen houding ten opzichte van Kashmir die haar aanzette tot het schrijven van deze roman, vertelde Vijay vorig jaar in een interview. Zijzelf een kind van de jaren tachtig, drie jaar jonger dan haar hoofdpersoon. Tamil-achtergrond, Zuid-India, hoogopgeleide ouders die hun dochter aanmoedigden en stimuleerden. Ze groeide op met het Kashmir­conflict op de achtergrond, het was er altijd – maar het raakte haar niet.

Pas toen ze begin twintig was kwam het besef dat er Kashmiri van haar leeftijd waren die nooit iets anders dan oorlog hadden gekend. Ze waren opgegroeid in het zelfde land, maar ze wist niets van hen. Kashmir was geen gespreksonderwerp geweest in hun kringen, op school werd het niet aan de orde gesteld, op het nieuws werd het zakelijk afgedaan. “Met terugwerkende kracht voelde ik verbijstering. En die verbijstering, gepaard aan een acuut gevoel van woede, was de drijfveer om Het verre veld te gaan schrijven.”

Moord op hindoemannen

Vijay beschrijft hoe de haast argeloze toerist Shalini, die onderdak vindt bij een ouder moslimechtpaar, voor het eerst de schellen van de ogen vallen als blijkt dat hun zoon op zijn zestiende op weg van school naar huis is opgepakt en verdwenen. En als ze dan uiteindelijk met hun hulp het dorpje hoog in de bergen bereikt waar Bashir Ahmed vandaan kwam, ontdekt ze hoe zijn echtgenote, zoon en diens vrouw onder druk leven.

Van de soldaten die de streek bevolken en telkens langskomen in een door militairen gecontroleerde samenleving. Maar vooral van de dorpsgenoten in het gemengde gebied, waar een paar jaar eerder een groep van vijftien jonge hindoemannen is vermoord. De onuitgesproken verdenking is dat Bashir Ahmed, over wie ze te horen heeft gekregen dat hij is overleden, de buitenlandse moslimstrijders die verantwoordelijk worden gehouden het gebied heeft helpen binnensmokkelen.

Hoewel Shalini’s politieke bewustzijn groeit, vindt haar dolende ziel juist daar een nieuw toekomstperspectief. Ze gaat houden van dat bestaan in de bergen en van het gezin van Bashir Ahmed. Ze leert de koeien melken en wordt deel van het huishouden; er ligt een baan als onderwijzeres in het verschiet bij de plaatselijke school, op voorspraak van de opvallend aimabele, vreedzame dorpsoudste wiens dochter ze Engelse les geeft.

Maar dit is Kashmir, het geweld sluimert en laait op en niets is wat het lijkt in een verhaal waarin Vijay als bij een ui de schillen een voor een afpelt. Ze heeft zelf het geluk gehad een ­periode in die kleine uithoek van Kashmir gewoond te hebben, vertelt Vijay in het interview – en je voelt haar liefde daarvoor in de beschrijvingen in Het verre veld.

Maar, stelt ze ook, als outsider in Kashmir zal je altijd een outsider blijven. En dat is een les die Shalini op een wel heel bittere manier zal leren. Haar spontane besluit om naar Kashmir te reizen en de keuzes die ze vervolgens maakt, hebben de dramatische consequenties waar ze in het begin van het boek op vooruit wijst.

Vijay is er dit grote debuut in geslaagd om in een aangrijpend en meeslepend verhaal over verlies en schuldgevoel ook zeer inzichtelijk te schrijven over brandhaard Kashmir en zijn inwoners – die het juk van oude en steeds weer opnieuw oplaaiende conflicten altijd zullen meedragen.

Medelijden

Maar vooral ook maakt ze de liefde voelbaar van de dochter voor die ongrijpbare moeder, naar wier aandacht en goedkeuring ze lang hongert tot ze haar verliest aan middagen van lethargie en slaap – en het voetstuk waarop ze haar plaatste verandert in medelijden.

Die moeder die in de middagen van de bezoeken van Bashir Ahmed zo opleefde, middagen die ze als meisje verzweeg voor haar vader die behoorde tot de stabiele wereld van de avonden. ‘En ik begon het idee te krijgen dat zolang ik die twee in mijn hoofd maar uit elkaar hield, ik mijn beloning wel zou ontvangen, die bestond uit het eeuwig zo doorgaan.’

­Vertaald door Ronald Vlek, Meulenhoff, €22,99, 480 blz.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden