PlusKlassieker

Het stilistisch begaafde, experimentele ‘School voor zotten’ is een feest voor de avontuurlijk ingestelde lezer

Welke moderne klassiekers moet je als literatuurminnend wereldburger gelezen hebben? Dieuwertje Mertens maakt een selectie. Deze week: School voor zotten (1976) van de Russische Sasja Sokolov (1943).

Dieuwertje Mertens
null Beeld

Waar gaat de roman over?

Een jonge verstandelijk beperkte jongen met een gespleten persoonlijkheid zit op de ‘school der zotten’ en woont in een psychiatrische inrichting. Hij deelt zijn herinneringen en zijn totaal eigenzinnige blik op de werkelijkheid met de lezer. Daarbij maakt hij geen onderscheid tussen de levenden en de doden (de doden leven ook na de dood gewoon voort).

Hij probeert zich te verzoenen met de dood van zijn geliefde blootsvoetse aardrijkskundeleraar Pavel Petrovitsj en zijn onbeantwoorde liefde voor zijn biologielerares Weta Arkadjevna en hij denkt aan voorgaande zomers.

Waarom zou je School voor zotten lezen?

Onlangs verscheen een prachtige vertaling door Gerard Cruys bij Van Oorschot. Volgens de Oekraïense succesauteur Maxim Osipov, die het nawoord verzorgde, is Sokolovs talent verwant aan dat van Gogol, maar de stream of consiousness, waarin de verteller zich uitlaat, in zinnen die soms pas na pagina’s eindigen, doet denken aan James Joyces Ulysses.

De lezer moet bereid zijn de vaste orde der dingen, tijd en ruimte los te laten. Niet alleen de persoonlijkheid van de verteller is gespleten, ook zijn personages vallen uiteen of veranderen soms van naam en voorkomen. Zo veranderen de spoorwegambtenaren Nikolajev en Moeromtsev in de Japanners Nakamuru en Muromatsu. Deze stilistisch begaafde, experimentele roman is een feest voor de avontuurlijk ingestelde lezer.

Wie is het opmerkelijkste personage?

De onbetrouwbare verteller voor wie niets vaststaat, worstelt met zichzelf, zijn alter ego’s en de wereld. Voor de deur van zijn beminde Weta, wordt hij bijvoorbeeld verscheurd door innerlijke strijd: ‘(..) jij hebt niets bij die vrouw te zoeken, jij bent een zot, jij bent ziek, ik wil jou niet kennen, bel dokter Zauze om te vragen of hij jou daar weer naar toe wil brengen (..) Doe nou maar niet of je niet weet wie ik ben, als jij mij een zot noemt, dan ben je zelf net zo’n zot, want ik – dat ben jij zelf, maar dat wil er tot nu toe bij jou niet in (..)’

Wie liet zich door de roman inspireren?

Vladimir Nabokov, die niet te boek stond als een auteur die met complimenten strooide, noemde School voor zotten een ‘betoverende, tragische en ontroerende roman’.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden