‘Ushering in Banality’ van Jeff Koons wordt in de nieuwe collectiepresentatie van het Stedelijk Museum omgeven door de feministische blik van vrouwelijke kunstenaars

Plus

Het Stedelijk toont werken dwars door elkaar, en geeft Jeff Koons stof tot nadenken

‘Ushering in Banality’ van Jeff Koons wordt in de nieuwe collectiepresentatie van het Stedelijk Museum omgeven door de feministische blik van vrouwelijke kunstenaarsBeeld Gert-Jan van Rooij

Het Stedelijk Museum neemt de verzameling op de schop met een nieuwe collectiepresentatie. Met meerstemmige thema’s en nieuwe dwarsverbanden, waarbij ‘het Varkentje van Jeff Koons’ eens flink gewassen wordt.

Kees Keijer

Ushering in Banality, beter bekend als ‘het Varkentje van Koons’, geldt als een publiekslieveling uit de collectie van het Stedelijk Museum en steevast van de partij in de vaste opstelling, wordt op zaal goed te grazen genomen. Ook nu, in de nieuwste collectiepresentatie van het Stedelijk, is het werk van de Amerikaanse kunstenaar Jeff Koons aanwezig.

Het kitscherige beeld wordt ditmaal echter omgeven door de feministische blik van vrouwelijke kunstenaars als Louise Lawler, Cosima von Bonin en het collectief Guerrilla Girls. Op het schilderij Big Artists van Marlene Dumas is een stel kleuters aan het spelen met hun veel te groot uitgevallen pikken, die ook wel aan verfkwasten doen denken. Een humoristisch commentaar van Dumas op machtsverhoudingen in de kunstwereld en op de manier waarop mannelijke kunstenaars over hun werk praten.

Koons, die zijn eigen seksleven onderwerp van zijn kunst maakte, wordt hier even de maat genomen. Zijn onwrikbare positie in het Stedelijk Museum is allerminst vanzelfsprekend meer.

Geëngageerd

We zijn in het tweede deel van een drietrapsraket, die samen de nieuwe collectiepresentatie van het Stedelijk Museum omvat. De collectie is door elkaar gehusseld: andere plekken, andere kunstwerken, andere thema’s en andere verhalen. Kunst is niet louter chronologisch of stilistisch ingedeeld; de nieuwe opstelling is het visitekaartje van Rein Wolfs, sinds 2019 directeur van het museum, die met een kritische en geëngageerde blik naar de collectie wil kijken.

Het Stedelijk neemt ook afscheid van de opstelling in de kelder van ‘de Badkuip’. Gelukkig maar, want daar kwamen de kunstwerken totaal niet tot hun recht. De werken werden zo op elkaar gepropt dat de presentatie vooral deed denken aan de kijkdagen van een boedelveiling.

Inhoudelijk borduurt de nieuwe collectiepresentatie van het Stedelijk wel voort op wat al eerder in gang werd gezet. De strenge scheiding tussen kunst en design is losgelaten en verschillende disciplines worden door elkaar getoond. Verder wil het museum meer werk van vrouwen en kunstenaars van kleur laten zien.

Amsterdamse burgers

De collectiepresentatie bestaat uit drie delen. Tomorrow is a Different World, met werken uit de periode 1980 tot nu, werd als eerste geopend. Daarna volgde Everyday, Someday and Other Stories, met werk van 1950 tot 1980. En nu is het derde deel geopend, Yesterday Today, dat gaat over kunst tot 1950.

Zo duidelijk als het eerste deel begon, zo stroef is het laatste deel. In de eerste zaal hangen de kunstwerken drie rijen hoog, een knipoog naar de manier waarop in de negentiende eeuw schilderijen werden tentoongesteld. Zo’n zaal zien we terug op een foto, die gemaakt werd vlak na de opening van het gebouw in 1895. Het museum werd destijds opgericht door een aantal Amsterdamse burgers die ‘de Vereeniging tot het Vormen van een openbare verzameling van Hedendaagsche Kunst’ oprichtten, die in de wandeling de VVHK of ‘de vereniging met de lange naam’ zou gaan heten.

Op de bewuste foto zie je een bank in het midden van de zaal staan; nu is daar een vitrine geplaatst waarop toegepaste kunst wordt getoond. Er wordt in teksten verteld over kunstenaarsvereniging De Onafhankelijken, die in 1912 werd opgericht naar voorbeeld van de Salon des Indépendants in Parijs. Er wordt verteld over de collectie Regnault, genoemd naar de ondernemer die een grote collectie moderne kunst bezat die uiteindelijk in het Stedelijk terechtkwam. In de zaal is aandacht voor de collectie Khardzhiev, sinds 2001 in het Stedelijk. Zaalteksten wijzen op de rol die vrouwelijke verzamelaars hebben gehad in het totstandkomen van de collectie.

Jazzplaatjes

We lezen hier dus veel, heel veel verhalen, en de kunst zelf hangt erbij als illustratie. Schilderijen en foto’s van Paul Cézanne, Gino Severini, Eva Besnyö, Leo Gestel, Jackson Pollock, Wally Moes en vele anderen hangen kriskras door elkaar, liefdeloos gerangschikt, als een postzegelverzameling zonder kop of staart. De enscenering is al even bloedeloos: op spierwitte wanden komen veel van deze kunstwerken totaal niet tot hun recht.

In het vervolg van het zalenparcours staat steeds een thema centraal. Utopieën in Europa, met het Bauhaus en De Stijl, de Tweede Wereldoorlog, de onafhankelijkheid van Indonesië en Suriname. In een enkele zaal worden jazzplaatjes gedraaid, om de bezoeker onder te dompelen in de sfeer van de naoorlogse jaren. In een zaal over ‘massa en macht’ hangen twee schilderijen van George Grosz en Max Ernst in een opvallend karige zaal met datavisualisaties en infographics van Peter Alma en Willem Sandberg.

De versnippering van het verleden in allerlei ongelijksoortige thema’s is niet altijd verhelderend, maar het levert wel verrassende combinaties op. Suikerzoete beeldjes van Susi Singer van de Wiener Werkstätte worden gecombineerd met een poppenhuis en een zelfportret van Max Beckmann.

Het Stedelijk wil graag een meerstemmig instituut zijn, maar de kleuren van de wanden zijn nog steeds voornamelijk wit. In de nieuwe collectiepresentatie is af en toe een wand in een bepaalde kleur gesausd, maar waarom, dat blijft raadselachtig. Juist voor de wat oudere kunstwerken liggen andere presentatievormen meer voor de hand.

In het tweede deel van de collectiepresentatie, ‘Everyday, Someday and Other Stories’, wordt werk van 1950 tot 1980 getoond. Beeld Peter Tijhuis
In het tweede deel van de collectiepresentatie, ‘Everyday, Someday and Other Stories’, wordt werk van 1950 tot 1980 getoond.Beeld Peter Tijhuis

10 jaar Badkuip

Het is precies tien jaar geleden dat de nieuwe vleugel van het Stedelijk in gebruik werd genomen. Het ontwerp van Benthem Crouwel Architekten werd al snel ‘de Badkuip’ genoemd.

Zaterdag 24 september is het museum voor iedereen gratis toegankelijk (reserveren verplicht). Om 15.30 uur is de eerste editie van de jaarlijks terugkerende Badkuiplezing, waarin toonaangevende denkers en makers reflecteren op grote vragen in de internationale kunstwereld. Yvette Mutumba, curator en medeoprichter van Contemporary And (C&), zal spreken over haar visie op de hedendaagse ontwikkelingen in de museumwereld.

Zondag 25 september is de toegang gratis voor families (reserveren verplicht) tijdens de RABO Familiedag, met rondleidingen, workshops en activiteiten.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden