PlusRecensie

Het Stedelijk heeft eindelijk weer eens ouderwets spektakel in huis: Youth van superster Anne Imhof

Youth van Anne Imhof is tot en met 29 januari in het Stedelijk. Beeld Exhibition Architecture and Supervision
Youth van Anne Imhof is tot en met 29 januari in het Stedelijk.Beeld Exhibition Architecture and Supervision

Met de eerste Nederlandse solo van kunstsuperster Anne Imhof heeft het Stedelijk weer eens een ouderwetse spektakeltentoonstelling in huis. Youth laat zich echter makkelijker ervaren dan begrijpen en duiden.

Edo Dijksterhuis

Paarden galopperen in slow motion door kniediepe sneeuw terwijl op de geluidsband een operadiva ‘Erbarme dich’ zingt en om de paar minuten komt het woord ‘youth’ in giftig rode letters in beeld. Dat klinkt als een geheid recept voor kitsch. En toch wordt het dat niet. Misschien heeft het iets te maken met de afgebladderde woonkazernes die in beeld komen als de camera uitzoomt, en de film zich niet blijkt af te spelen in de ongerepte wildernis. Misschien komt het door de bouwmaterialen op de grond voor het scherm en de lockers rondom het bankje voor toeschouwers. Die dingen zijn zo ongelijksoortig dat de optelsom telkens tot cognitieve kortsluiting leidt, maar ergens passen ze ook weer wel bij elkaar.

Dat gevoel van onbestemdheid is typerend voor Youth. De tentoonstelling van Anne Imhof staat bol van de referenties en associaties maar bekent zich nergens tot een specifieke betekenis, context of zelfs sfeer. Youth gaat over de romantiek, de teloorgang van ambachtelijkheid, digitalisering, genderidentiteit op drift, eenzaamheid en nog veel, veel meer. Maar als er een rode draad moet worden gedestilleerd dan is het wel nihilisme. Imhof presenteert een tot de nok gevulde leegte.

Labyrint van lockers

Dat is ook letterlijk zo. Imhof heeft de volledige kelder van het Stedelijk, 1100 vierkante meter in totaal, volgestouwd met spullen die vaak een opbergfunctie hebben maar niets bevatten. Het begint met een claustrofobisch labyrint van metalen lockers. Het hogere deel van de kelder oogt als een opslagloods. Er staan opgestapelde watertanks, staalconstructies, matrassen, motorhelmen en plastic opbergkisten. Uit een tros luidsprekers klinken afwisselend beats en strijkers. Stapels autobanden verspreiden een indringende rubbergeur en het licht is gedempt.

Imhof heeft eerder dit soort reusachtige sets gebouwd, onder andere in Londen, Parijs en Venetië. Die eerdere werken waren – kort door de bocht – uitstallingen van rekwisieten, die aan het einde van de tentoonstellingslooptijd werden ‘geactiveerd’ in een performance van dansers en acteurs. Youth is anders. In het Stedelijk vormt de installatie, die ook tekeningen, foto’s en andere, meer traditionele kunstwerken bevat, echt een tentoonstelling. Het publiek neemt als vanzelf de rol aan van performers die door hun aanwezigheid leven in het geheel blazen.

Voor de meeste bezoekers zal het een eerste kennismaking zijn met Imhofs werk. De Duitse kunstenaar geldt als internationale superster en belandde vorig jaar op plek 5 in de prestigieuze Power 100 van tijdschrift Art Review, maar heeft in Nederland nog nooit een solo gehad. Het debuut in het Stedelijk hebben we eigenlijk ‘te danken’ aan de oorlog in Oekraïne. Die brak uit terwijl Imhof een grote expositie voorbereidde in het Garage Museum of Contemporary Art in Moskou. Beatrix Ruf, de voormalig Stedelijkdirecteur die in 2017 moest vertrekken vanwege aantijgingen van belangenverstrengeling, trad daarbij op als curator. Na afgelasting van de tentoonstelling in Moskou bracht zij Youth naar Amsterdam, waar ze inmiddels verbonden is aan de Hartwig Art Foundation, in de ogen van sommigen een toekomstige concurrent van het Stedelijk.

Beeldtaal van de digital natives

Gelukkig denkt de huidige Stedelijkdirectie liever in termen van samenwerking, waardoor in de museumkelder eindelijk weer een ouderwetse spektakeltentoonstelling te zien is. Na vijf jaar zouteloze collectiepresentatie doet Youth denken aan voormalige hoogtepunten zoals de presentaties van Aernout Mik, Mike Kelley en Ed Atkins. En niet alleen vanwege omvang en impact. Met Mik heeft Imhof een voorliefde voor architectonisch stapelwerk gemeen. Net als bij Kelley gaat haar werk over jeugdcultuur. En vergelijkbaar met Atkins gebruikt ze daarbij de beeldtaal van de digital natives.

Hoewel ze 44 is, geldt Imhof als ‘de artistieke stem van een jonge generatie’. De belichaming van die stem is haar alter ego Eliza Douglas, die op verschillende plekken in Youth opduikt: een spichtig, androgyn type gekleed in werkmanschoenen, jeans en verder niks. In de nieuwe film AI Winter, geschoten op een verlaten fabrieksterrein vlak bij Moskou, loopt ze rechte lijnen door de sneeuw, die telkens eindigen bij een muur. Ontsnappen lijkt onmogelijk, een spiegeling van het dwalen door de tentoonstelling.

Rituele reiniging

Tijdens die tocht worden bezoekers her en der verrast door tekstvellen, die de symboliek uitleggen van wat er te zien is. De watervaten refereren aan rituele reiniging, de transparante gevelplaten doen denken aan onzichtbare, maatschappelijke barrières. Maar wie dat wil kan ook Imhofs schilderkunstige roots terugzien in de installatie. Vanaf een verhoogde uitkijkpost ziet die eruit als een verzameling cirkels, vierkanten en rechthoeken.

Ondanks het superconcrete voorkomen, heeft Youth iets ongrijpbaars. Zoals de lockers, die duiden op een overgang – van kindertijd naar volwassenheid, van kleedruimte naar sportveld –, voelt de tentoonstelling als een tussenruimte. Ze roept geen uitgesproken oordeel of emotie op. En het is zelfs onduidelijk of dat een goede of slechte eigenschap is. Net als de kelder zelf blijven de betekenis en impact van Youth hangen in schemering.

Anne Imhof: Youth. T/m 29 januari in Stedelijk Museum Amsterdam

In de film AI Winter, geschoten op een verlaten fabrieksterrein vlak bij Moskou, loopt Imhofs alter ego Eliza Douglas rechte lijnen door de sneeuw, die telkens eindigen bij een muur.  Beeld Stedelijk Museum Amsterdam
In de film AI Winter, geschoten op een verlaten fabrieksterrein vlak bij Moskou, loopt Imhofs alter ego Eliza Douglas rechte lijnen door de sneeuw, die telkens eindigen bij een muur.Beeld Stedelijk Museum Amsterdam

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden