Stubbs schilderde ook racepaard Whistlejacket. Het doek is een publiekslieveling in The National Gallery.

PlusTentoonstelling

Het paard van Stubbs in al zijn glorie ontleed

Stubbs schilderde ook racepaard Whistlejacket. Het doek is een publiekslieveling in The National Gallery.Beeld The National Gallery Photographi

Bijna louter paarden bepalen het oeuvre van de achttiende-eeuwse schilder George Stubbs. Zijn beroemdste werk, van racepaard alias dekhengst Eclipse én diens skelet, is nu te zien in het Mauritshuis.

Hij werd geboren op een landgoed in het Engelse Berkshire, naar zeggen op de dag van de zonsverduistering op 1 april 1764. Vandaar zijn naam, Eclipse.

 Op vijfjarige leeftijd liep het beroemde paard al zijn eerste race. Op de renbaan van Epsom versloeg hij de concurrentie met een straatlengte. Ook in daaropvolgende races liet de onstuimige Eclipse zien hoe gruwelijk snel hij was. ‘Eclipse first and the rest nowhere,’ werd een gevleugelde uitdrukking.

Voor de vierde race durfde geen enkele tegenstander het tegen Eclipse op te nemen en kreeg hij een ‘walkover’: hij kon in zijn eentje naar de finish lopen. Dat gebeurde daarna steeds vaker. Eclipse deed mee aan achttien races en die won hij oppermachtig. Eigenaren weigerden steeds vaker om tegen Eclipse uit te komen en daarmee was de lol er wel een beetje af.

Eclipse had daarna nog een uiterst lucratieve tweede carrière, als dekhengst. In zeventien jaar tijd verwekte Eclipse 930 nakomelingen, waaronder driehonderd prijswinnende renpaarden. Maar liefst 95 procent van alle volbloedpaarden van vandaag stamt direct af van Eclipse.

En nu staat het skelet van het beroemde renpaard in het Mauritshuis in Den Haag. 

Eclipse is onderdeel van een tentoonstelling over George Stubbs (1724-1806), de Engelse kunstenaar-wetenschapper die vooral bekend is geworden door zijn schilderijen van paarden. Ook Eclipse was – tijdens zijn leven – onderwerp van meerdere schilderijen van Stubbs. Een daarvan hangt bij het skelet.

Stubbs was goeddeels autodidact. Eerst was hij redelijk succesvol als portrettist, waarna hij steeds meer belangstelling voor anatomie kreeg. Daarom wordt hij ook wel de Leonardo van Liverpool genoemd: beide kunstenaars voerden zelf anatomische ontledingen uit.

In 1756 besloot hij om in een grote schuur in Lincolnshire systematisch paarden te gaan ontleden. Hij hing de paarden zodanig op aan het plafond van zijn werkplaats dat het leek of ze stonden. Vervolgens verwijderde hij stap voor stap de huid en de spierlagen, tot aan de botten. Alle fasen legde hij vast in tekeningen. Het moet een smerig, onwelriekend klusje zijn geweest maar dat deerde Stubbs niet. Alles voor de kunst.

Elk spiertje

Na tien jaar verscheen zijn geïllustreerde boek The Anatomy of the Horse. Het boek was in eerste instantie bedoeld als hulpmiddel voor collega-kunstenaars, maar werd ook in wetenschappelijke kringen enthousiast ontvangen.

Doordat hij de anatomie van het paard zo zorgvuldig bestudeerde, kende Stubbs elk spiertje en adertje in het lichaam van het dier. Dat zie je ook in zijn schilderijen terug. Het zijn levensechte portretten van paarden, die door hun eigenaren als statussymbool werden vereeuwigd.

Maar vaak ook maakte Stubbs fictieve composities met fantasiepaarden die werden aangevallen door roofdieren. In voorstellingen met Turkse schimmels en Arabische paarden voegde hij exotische elementen toe.

Het beroemdste paard van de paardenschilder is ongetwijfeld Whistlejacket. Het schilderij is sinds de aankoop in 1997 uitgegroeid tot een publiekslieveling in The National Gallery in Londen. Misschien omdat het zo vreemd is. Het is een groot schilderij waarop het paard heel krachtig weergegeven is. Het steigerende paard draait zijn hoofd naar de toeschouwer en kijkt hem indringend aan.

Vreemd is ook de monochrome, onbestemde achtergrond. Maar juist daardoor komt de viervoeter met zijn fluwelige huid zo zelfbewust over. In werkelijkheid was de staat van dienst van Whistlejacket een stuk minder imposant dan die van Eclipse. Hij won weliswaar één belangrijke wedstrijd, maar meestal bakte hij er niet veel van. Ook als dekhengst was Whistlejacket een middenmoter. De faam van het uitzonderlijke schilderij heeft hij puur aan zijn geweldige looks te danken.

Wat Whistlejacket wél met Eclipse gemeen had, was zijn onstuimige karakter. De opdrachtgever had oorspronkelijk een ruiterportret van koning George III voor ogen. Stubbs had het paard naar het leven geschilderd in Whistlejackets stal, waarna het dier een blik wierp op zijn portret. Daarop werd het paard zo agressief, dat hij zijn evenbeeld in olieverf in flarden dreigde te trappen.

De heldhaftige Stubbs verdedigde zijn doek vervolgens met zijn palet en kwasten. Toen de opdrachtgever dat verhaal hoorde, vond hij de reactie van Whistlejacket het ultieme bewijs dat het schilderij in deze staat perfect was. Niks meer aan doen, er kwam geen koning meer bij en ook de achtergrond bleef leeg.

Verhalen over schilders die mensen of dieren voor de gek houden met levensechte kunstwerken, bestaan al duizenden jaren en dit is een fraaie variant ervan. Te mooi om waar te zijn. In het verlegde daarvan is in het Mauritshuis een aardig grapje gemaakt met de vormgeving van de tentoonstelling.

De schilderijen hangen op grijze golfplaten, als knipoog naar het interieur van een stal. En voor Whistlejacket staat een laag hekje. Zodat je als kijker verleid wordt om te denken dat hij daar nét overheen springt.

George Stubbs, De man, het paard, de obsessie. Mauritshuis, Den Haag. Tot en met 1 juni.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden