Plus Voorbeschouwing

Het Nationale Ballet swingt op de songs van Gershwin

In het laatste deel van Best of Balanchine swingt Het Nationale Ballet. We horen zestien songs van Gershwin, gespeeld door Olga Khoziainova. ‘Van mij krijgen de dansers het juiste ritme.’

Het Nationale Ballet met Who Cares? van George Balanchine. Beeld ALTIN KAFTIRA / Het Nationale Ballet

Who Cares? noemde ­George Balanchine het ballet dat hij in 1970 maakte. De titel leende de choreograaf van een van de zestien songs van George Gershwin die hem inspireerden. Nu danst Het Nationale Ballet dit werk in een drieluik waarin ook zijn creaties Ballet Imperial en Symphony in Three Movements te zien zijn.

De in Jalta geboren Olga Khoziainova is dit ­seizoen twintig jaar als pianist aan het gezelschap in Amsterdam verbonden. Het klassieke repertoire presenteerde ze inmiddels in theaters over de hele wereld, maar muziek van Gershwin speelt ze met extra veel genoegen. “Ik vind het leuk om veel verschillende muziek uit te voeren,” vertelt ze na afloop van een repetitie met de dansers. “Vandaag is het Gershwin, volgende week is het Beethoven en zo gaat het het hele jaar door.”

Stijlen combineren deed Khoziainova van meet af aan. Tijdens haar opleiding tot klassiek concertpianist in Kiev en Moskou koos ze er bewust voor ook lessen jazz en improvisatie te volgen. In Moskou speelde ze niet alleen piano tijdens de lessen, repetities en voorstellingen van het Ballet, maar gaf ze ook concerten tijdens grote feesten in een nabijgelegen hotel. Zo kon ze klassiek spelen én jazz.

Dat verklaart volgens haar ook waarom het ­begeleiden van dansers, met één oog op de partituur en het andere op de dansvloer, haar goed afgaat: “Ik voel de muziek en ga mee met de beweging.”

Zonder woorden

‘Danseres gaat op pointe midden-achter,’ staat genoteerd in Khoziainova’s partituur van Em­braceable You. Op die plek checkt ze of de soliste er staat voordat ze verder speelt.

Een paar maten maar en stop: de balletmeester heeft aanwijzingen voor de dans. Hetzelfde stukje herhalen en dan door – vliegensvlug duikt Khoziainova tussen de notenbalken, meteen bij de juiste frase. ‘Geen ritenuto,’ heeft ze boven de volgende maten geschreven: niet vertragen, meteen door naar het volgende couplet.

“Je moet echt alert blijven als je voor dansers speelt. De verzoekjes van de balletmeesters kunnen variëren en de lijven van de solisten zijn allemaal anders. De één is groter en draait langzamer, de ander zit vol adrenaline en versnelt, de derde hijgt en trekt want heeft net griep ­gehad.”

Overigens bepaalt Khoziainova haar eigen koers alleen in de repetities. Tijdens de voorstellingen zit ze in de orkestbak. Dan volgt ze de dirigent, die op de dansers let.

De schoonheid van de bewegingen en de visualisering van de ritmes in de muziek, dat waren voor Balanchine de twee belangrijkste kenmerken van een goede choreografie. Daarmee stuurde hij de danskunst een andere kant op: weg van de sprookjes en de overgeleverde klassieke passen. De via Frankrijk naar Amerika uitgeweken Rus hield enorm van glitter, glamour en musicals en belandde in de boeken als uitvinder van de neo-klassieke dans.

Broadwayshows

Khoziainova: “Voor Balanchine is elke noot belangrijk, elke beweging creëerde hij in relatie tot de muziek. Timing is waar het in zijn werk om draait. Snelle, scherpe bewegingen tegenover langzame, uitgerekte passen. Verder heeft dans niets nodig, vond hij. Geen verhaallijn, geen woorden. Alles zit in de dans.”

“Het blijft heerlijke muziek. Deze songs zijn heel dansant, hoewel ze niet makkelijk zijn voor klassieke dansers vanwege de syncopische ritmes. Ze hebben jazzy swing, prachtige melodielijnen en slepen je mee in een andere wereld: die van de Broadwayshows. En dan al die romantiek en passie die George en zijn broer Ira, die de teksten schreef, erin stopten – geweldig.”

Die teksten hoort het publiek tijdens de voorstelling niet. Khoziainova heeft ze zelf ook niet in haar hoofd als ze speelt; voor haar is de combinatie muziek en dans compleet. En ook al wordt haar spel tijdens repetities regelmatig onderbroken, ze geniet. Vooral van de langzame nummers als Who Cares, maar ook van een sneller exemplaar als I Got Rhythm: daar wordt ze vrolijk van. “Ik hou van dans, dus ik hou ook nog steeds van Gershwins muziek.”

Who Cares? – Best of Balanchine, Het Nationale ­Ballet, vanaf vrijdagavond in Nationale Opera en Ballet

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden