Plus

Het leven van Jan Akkerman in vijf gitaren

Jan Akkerman, ons grootste gitaartalent, toert door Nederland om zijn 70ste verjaardag luister bij te zetten. Hij blikt terug aan de hand van zijn favoriete instrumenten. 'Het leven bestond uit gitaar spelen en slapen. Dus reken maar uit.'

Jan Akkerman: 'De hals is van mahonie. En dat kun je horen' Beeld Eva Plevier

"Zeventig. Ik ben er totaal niet mee bezig, weet je dat? Ik voel me gewoon nog even oud of even jong als ik nooit was, of zoiets, weet je wel, en ik volg nog steeds mijn passie: muziek maken, op welke manier dan ook."

Dit zijn vintage zinnen van Jan Akkerman, het grootste gitaartalent van Nederland en heel ver daarbuiten, maar ook een orakel, een associatieve absurdist en vooral een passionele muziekman, altijd op zoek naar iets nieuws, of het nou een expressievorm is of een gitaar. Akkerman ís muziek.

De hele dag speelt hij op een van zijn instrumenten, zit hij boven op zolder in zijn huis in Volendam, waar hij nu al bijna twintig jaar woont, te componeren, of, zoals nu, met zijn voeten op tafel en een laptop op schoot en een draadloze koptelefoon op het hoofd YouTube af te speuren naar musici en klanken die hem verbazen. "Dat internet is te gek, joh. Ik stuit dagelijks op de mooiste dingen."

Om het interview structuur te geven, leek het handig het eens over gitaren te hebben. Wat zijn nou tot nu toe de vijf belangrijkste instrumenten in zijn leven geweest?

Prachtige accordeon
"Nou, dan moeten we bij het begin beginnen," zegt Akkerman. "Ik kreeg op mijn zesde mijn eerste gitaar, maar daarvoor speelde ik accor­deon. Het nationale ruk- en trekwonder. Ik woonde op de Raamgracht. Op de bovenste verdieping keek ik uit op de toren van de Zuiderkerk. Daar werd ik elke ochtend wakker gebeierd door het carillon dat Vader Jacob speelde."

"Toen ik twee was kreeg ik een piepklein babypianootje, waarop ik binnen de kortste keren die melodie speelde. Dat vond mijn vader leuk, want die heette ook Jacob. Toen zijn we verhuisd naar de Indische Buurt. Daar had je veel Indische jongens die gitaar speelden. En toen wilde ik er ook een."

"Mijn eerste gitaar was iets van Italiaanse makelij. Die kreeg ik van mijn ouders, maar met lede ogen, want ze hadden me het jaar ervoor net een prachtige nieuwe accordeon gegeven, met 120 bassen. Het ergste is nog dat mijn broer die gitaar later een keer als tennisracket heeft gebruikt. Niets meer van over."

Gitaarsolo
"Mijn vader, die een handel in lompen en metalen had, deed veel zaken met het zigeunerkamp in Zwanenburg en als ik dan meeging, hoorde ik daar de muziek van Django Reinhardt. Ain't misbehavin'. O, en Guitar boogie van Arthur Smith. En Fats Domino niet te vergeten. Let me walk you home. Dat maakte me verliefd op de gitaar."

"Zo leerde ik mijn eerste blueslick. Wat ik ook verschrikkelijk goed vond, was Lipstick on your collar van Connie Francis. Daar zat een gitaarsolo in van George Barnes. Nou, daar kunnen de meeste gitaristen nu nog niet aan tippen. Hier, ik zal het je laten horen."

Akkerman loopt naar z'n laptop en laat het nummer horen. Snijdende toon. Geen noot te veel. Indrukwekkend. "Dit is nou de schoonheid van de echte rock-'n-roll. Keith Richards en consorten hebben dat later enorm plat gemaakt."

Blueszangeres in een bontjas
En van het een komt het ander. Via Connie Francis belanden we bij Fats Domino en Sister Rosetta Tharpe, een zwarte gospel-/blueszangeres in een bontjas. Nogal verbijsterende aanblik: ze speelt met een duimplectrum een gitaarsolo op een witte Gibson SG. "Dit is uit 1964. Toen zat ik zelf al in The Hunters."

Gretsch White Falcon Beeld Eva Plevier

Bij The Hunters speelde Akkerman op een Gretsch White Falcon Double Cutaway. "Ik kreeg hem van mijn vader. Rib uit z'n lijf. Een oom van me had een muziekwinkel in de Huidenstraat en hij importeerde Gretschgitaren."

"Er kwamen er twee naar Nederland. Een bruine Country Gentleman en een White Falcon. Eddy Christiani had een oogje op die witte, maar mijn vader en mijn oom zorgden ervoor dat ik die kreeg. In 1963 was dat. Ik was dus de eerste in Europa die op een Gretsch speelde en niet Eddy."

Snelle riedel
De White Falcon, waarop Akkerman de beroemde snelle riedel in Russian spy and I speelt, en waarop hij de geweldige solo's op Summer­time en Sea of delight van Brainbox laat horen, is de gitaar waarop hij verreweg de meeste uren heeft gemaakt.

"In die tijd bestond het leven uit gitaar spelen en slapen. Dus reken maar uit. Die Gretsch is echt een rock-'n-rollinstrument. Nachtclubs, hoerententen. Je kan het ook ruiken."

Gibson Les Paul Beeld Eva Plevier

En inderdaad, de gitaar ruikt naar sigarettenrook en verschaald bier. "Er zit vijfhonderd jaar leed in dat ding."

Eddy Christiani
Een andere gitaar die met Akkerman vereenzelvigd wordt: de zwarte Gibson Les Paul, die hem diende in zijn jaren bij Focus en waar hij Hocus Pocus, Sylvia en al die andere nummers op speelde.

"Bij Focus werd de muziek zo hard dat de Gretsch begon te feedbacken. Ik had een andere gitaar nodig. Die Les Paul kwam bij muziekhandel Saris vandaan. Hij was van Eelco Gelling geweest, maar die vond hem niet goed genoeg. Geen idee waarom, want ik heb er aardig op kunnen spelen."

Hij lacht om zijn eigen understatement. "Hij was wel loodzwaar. En hij had een hele mooie sustain."

Gehoorapparaat
"Door mijn gitaarspel bij Focus hebben ze in de States meer dan een miljoen van die dingen verkocht. Door die Les Paul zit ik hier nu bijna met een gehoorapparaat, maar ik klaag niet hoor. Dat ding heeft me wereldberoemd gemaakt. Ik heb hem in Los Angeles van nieuwe frets op de hals laten voorzien, want de oude waren afgesleten."

Klassieke gitaar Beeld Eva Plevier

"Een ramp. Ze hadden de hele toets naar de kloten geholpen. Toen heb ik die Les Paul op een hotelkamer achtergelaten. Wel eerst de elementen (die het geluid versterken) eraf gehaald natuurlijk, want die kwamen nog van de Gretsch. Ik heb allang weer een andere, uit 1958."

Akkermans eerste studiegitaar, toen hij op het conservatorium werd aangenomen, was een klassieke uit Valencia, gebouwd door Vicente Tatay Tomas.

"De kogelgaten zitten erin. Hij is een tijd van mijn broer geweest en die ging alle gevangenissen af. Hij gaf cipiers les. Maar hij klinkt nog steeds te gek. Alle solo­dingen heb ik hier op gespeeld, ook Le clochard bij Focus. Zestig jaar oud."

"Aan deze gitaar hecht ik meer waarde dan aan al die Les Pauls, weet je dat? Hij koste 143 gulden. Mijn gitaarleraar, Gerard Gest, heeft 'm voor me itgezocht."

Bachsuites
Dan de luit. Jan Akkerman is vermoedelijk de enige rockgitarist ter wereld die ook de kwetsbare luit speelt. "Ik hoorde in de Focustijd op de radio Julian Bream op luit iets van John Dowland spelen en dat was alsof de bliksem insloeg. Maximale herkenning."

"Ik ben gek op oude schilders, Vermeer, Rembrandt, Rafaël, Constable, noem maar op, en in het Rijksmuseum zie je op zeven van de tien schilderijen een luit. Daardoor ging er een belletje bij me rinkelen. Ik heb toen een luit gekocht en ben als een dolle gaan studeren."

"Ik bedacht zelfs een systeem om achter in vliegtuigen te kunnen spelen. Daar verveelde ik me toch dood. Ik was er bezeten van. Inmiddels speel ik geen luit meer. Na twee herseninfarctjes, vijf jaar geleden, heb ik de coördinatie in de rechterhand niet meer. Maar ik heb het snode plan toch weer Bachsuites te gaan oefenen, puur voor mezelf."

Stapelmesjokke
Akkerman heeft naar eigen zeggen ongeveer tachtig gitaren gehad in z'n leven. Als je hem vraagt wat nou de mooiste is, pakt hij zijn allerlaatste aanschaf, een Gibson L4 uit 1964.

"Hij heeft een Floating Charlie Christian pick­up, waardoor hij klinkt als een akoestische gitaar. En de hals is van mahonie. En dat kun je horen. Ik zag hem in de winkel staan en ik dacht meteen: die is voor mij. Ik heb hem nu twee weken in huis."

"Op je zeventigste nog steeds stapelmesjokke worden van een nieuwe gitaar - doe het maar na."

Op het Red Light Festival (2-4 juni) speelt Akkerman op 3 juni in de Sint Olofskapel, Zeedijk, om 19.30 uur: redlightjazz.com/concerten/jan-akkerman/

Luit Beeld Eva Plevier
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden