PlusFilmrecensie

Het intelligente Dune is een halffabricaat dat nog op voltooiing wacht

Het onverfilmbaar geachte scifiboek Dune blijkt een kolfje naar de hand van regisseur Denis Villeneuve. Wel jammer dat hij het verhaal in tweeën splitste, waardoor dit eerste deel aanvoelt als halffabrikaat.

Joost Broeren-Huitenga
 In Dune valt zandplaneet Arrakis in handen van de adellijke familie van Paul Atreides (r). Rivalen vallen voortdurend aan. Beeld Chia Bella James
In Dune valt zandplaneet Arrakis in handen van de adellijke familie van Paul Atreides (r). Rivalen vallen voortdurend aan.Beeld Chia Bella James

Voor een boek dat ‘onverfilmbaar’ wordt genoemd, is Dune al verrassend vaak verfilmd. Frank Herberts ruimte-epos uit 1965 staat bekend als het best verkochte sciencefictionboek aller tijden, en bleek voer voor vijf vervolgboeken. Geen wonder dat Hollywood blijft proberen er munt uit te slaan.

Toegegeven: tot nu toe is eigenlijk geen enkele verfilming ook daadwerkelijk geslaagd te noemen. De Mexicaanse cultfilmer Alejandro Jodorowsky was er in 1975 als eerste bij, maar zijn poging kwam niet verder dan imposante, hallucinatoire ontwerpschetsen (de gestrande ­productie wordt smakelijk opgerakeld in de documentaire Jodorowsky’s Dune uit 2013). Ook Ridley Scott deed er in de vroege jaren tachtig vergeefs een gooi naar.

David Lynch wist in 1984 wél een film af te leveren. Maar dat was een zwaar gemankeerd werk, vond ook de regisseur zelf, die klaagde over inmenging van de producenten en zijn naam van de credits liet halen. In 2000 volgde nog een miniserie voor tv, die weliswaar zeer succesvol was, maar waarvan de digitale effecten de tand des tijds bepaald niet hebben doorstaan.

Vervolgfilm

Nu is er dan eindelijk Denis Villeneuves nieuwste ver­filming, die al die eerdere versies overbodig moet maken. Daar moest even op worden gewacht: samen met James Bondfilm No Time to Die en de nieuwste versie van The Batman was Dune een van de meest prominente slachtoffers van corona-uitstel.

Maar ook nu de film eindelijk te zien is, is het wachten nog niet voorbij. Villeneuve heeft het boek in tweeën gesplitst, en hoewel de promotiecampagne die informatie wijselijk achterwege laat, opent de film zelf expliciet met de titel Dune: Part One. De conclusie van het verhaal komt pas in de vervolgfilm aan bod, die volgend jaar gedraaid moet worden – als dit eerste deel succesvol genoeg is.

Strijd om grondstoffen

Een merkwaardig bijeffect van die splitsing is dat Paul Atreides, op papier de hoofdpersoon van het verhaal, in deze eerste film vooral een speelbal is en maar weinig aan handelen toekomt. De door Timothée Chalamet gespeelde jongeman is de troonopvolger in het adellijke huis Atreides, een van de machtigste families in de wereld die Dune schetst.

In het jaar 10191 is het universum verdeeld onder een handvol van die families, in een feodaal stelsel met de Emperor aan het hoofd. De film begint ermee dat het huis Atreides van deze Emperor de macht toegewezen krijgt over de zandplaneet Arrakis. Een uiterst lucratieve maar ook gevaarlijke opdracht, want Arrakis is de enige bron voor het zeer kostbare ‘spice’, een grondstof die een hallucinante werking heeft en noodzakelijk is voor interstellair reizen.

De rivaliserende Harkonnenclan, die tot voor kort de touwtjes in handen had op Arrakis, staat die rijkdom niet graag af en zint op wraak. Ook krijgen de Atreides te kampen met de Fremen, de oorspronkelijke bewoners van Arrakis, die ondanks decennia onderdrukking vanuit ondergrondse steden hun onafhankelijkheid bevechten. Tussen het resulterende politieke gekonkel en wapen­gekletter door, blijkt de jonge Atreides ook nog eens over ontluikende bovennatuurlijke krachten te beschikken.

Veelbelovende opmaat

Het is, al met al, koren op de molen van Villeneuve. Die bewees eerder met films als Arrival en Blade Runner 2049 al overweg te kunnen met intelligente scifi die raakt aan de problemen van de hedendaagse realiteit. Ook in Dune zijn die te vinden – de strijd tussen twee grootmachten om een zanderig gebied omwille van grondstoffen doet onherroepelijk denken aan de situatie in Afghanistan, en de uitbuiting van de natuur is eveneens een prominent thema. Ook stilistisch sluit Villeneuves zowel overweldigende als kille aanpak naadloos aan bij Herberts verhaal.

Toch beklijft deze Dune niet. Villeneuve bouwt met verve een fantasierijke en complexe wereld op, maar hij weet je niet mee die wereld in te slepen. Het totaal blijkt minder dan de som der delen. Al komt dat misschien gewoon doordat dit het totaal nog niet is.

Uiteindelijk is de Dune die we nu voor ons hebben onmogelijk te beoordelen als zelfstandig werk – het is een halffabricaat dat nog op voltooiing wacht. Een film gevuld met een veel­belovende opmaat die geen climax krijgt.

Eindeloos universum

Zoals het een hedendaagse blockbuster betaamt, staat Dune niet op zichzelf, maar is het de zon in een klein universum van andere media, dat bij succes steeds verder zal uitdijen. Naast de vervolgfilm, waaraan al gewerkt wordt, is ook de tv-serie Dune: The Sisterhood in de maak. De eerste aflevering wordt net als de films geschre­ven door Jon Spaiths en geregisseerd door Villeneuve. Er is in ieder geval genoeg materiaal om uit te putten: Frank Herbert schreef zelf vijf vervolgboeken op zijn grootste succes, en onder regie van zijn zoon Brian verschenen nog enkele handenvol prequels, sequels en spin-offs.

null Beeld -
Beeld -

Dune

Regie Denis Villeneuve
Met Timothée Chalamet, Rebecca Ferguson, Oscar Isaac
Te zien in Arena, City, Filmhallen, FC Hyena, Kriterion, De Munt, Pathé Noord, Soho House, Studio/K, Tuschinski, De Uitkijk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden