Het hoorspel: ontspanning voor luisteraar én acteur

Isa Hoes en Antonie Kamerling tjdens de opnames van Max Havelaar. Foto GPD

De comeback van het hoorspel mag niet worden afgedaan als kortstondige hype in het kader van de retro-trend. Dat vinden althans fervente aanhangers van wat tegenwoordig radiodrama heet. Feit is dat er weer een flink aantal producties op stapel staat. En acteurs staan ervoor in de rij. Antonie Kamerling, tijdens de opnamen van Max Havelaar: ''Dit is zo'n relaxte manier van werken, niet normaal gewoon.''

Werp één blik in de studio waar het hoorspel Max Havelaar wordt opgenomen en de voordelen van een dergelijke klus voor acteurs zijn zonneklaar. Antonie Kamerling staat blootsvoets op het
Perzisch tapijt achter zijn microfoon. Echtgenote Isa Hoes heeft vandaag last van een koortslip, maar hoeft het euvel in ieder geval niet te verdoezelen onder een dikke laag pancake. Dochter Vlinder van bijna vijf, vandaag een beetje ziek, hangt tussen de bedrijven door lekker tegen haar ouders aan.

Het is een hele makkelijke manier van werken, verzucht het stel dat de rollen van Max Havelaar en Tine vertolkt. Een feestje, zegt zij. Een snoepje, vult hij aan. Kamerling: ''Ik ben vaak gestrest of ik mijn tekst wel goed genoeg ken. Dat komt door mijn start bij Goede Tijden waar we in korte tijd heel veel scènes opnamen. Toen ik daarna in films ging spelen, werd steeds benadrukt hoe kostbaar de tijd op een set is. Dus ook toen was ik doodsbang dat ik op het ultieme moment niet meer zou weten wat ik moest zeggen. Bij een hoorspel, met de tekst pal voor je neus, is die druk er helemaal niet. Dit is zo'n relaxte manier van werken, niet normaal gewoon.'' Hoes, met zonnebril op het hoofd en T-shirt aan in plaats van een zeventiende eeuws kostuum, kan dit alleen maar beamen. ''Als bij het filmen het geluid goed is, de techniek ook, dan hangt alles nog af van jou als acteur. Dan moet je ook precies op dat moment presteren.'' Nadat beiden een luisterboek inspraken ( Hij deed Komt een vrouw bij de dokter, zij Tirza), is het acteursechtpaar met onder meer Peter Faber (Multatuli) en Krijn ter Braak (De Resident) op 15 mei bij de Avro op Radio 1 te beluisteren in het hoorspel Max Havelaar. Het audiodrama, uitgezonden precies 150 jaar na de publicatie van het boek van Multatuli, is het eerste in een driedelige reeks hoorspelen met de multiculturele samenleving als thema. Schilden van Leem, over de Curaçaose samenleving, staat gepland voor het najaar, enkele maanden later volgt De Kleurling,
over de eerste generatie Surinamers die in de jaren twintig naar Nederland kwam. En voor volgend jaar mei staat een audioversie van Heerlijk Duurt het Langst van Annie M.G. Schmidt gepland.

Autorit
Zeg hoorspel en de naam van de legendarische detective-reeks Paul Vlaanderen (door de Avro uitgezonden tussen 1939 en 1969) valt. Koop Geersing, programmaleider Avro Radio, is gestuit op het originele script van de aflevering uit 1954, Paul Vlaanderen en het Gilbert-mysterie. Hij draagt voor: 'Geluid schrijfmachine. Deur gaat open. Schrijfmachine stopt.' ''Hoofdpersoon Paul Vlaanderen was een succesvolle schrijver die vaak werd ingeschakeld voor het oplossen van misdaden'', vertelt hij. ''Vlaanderen ging dan bijvoorbeeld op pad naar Geneve, wat voor veel luisteraars toen een wereldreis was. Via het hoorspel reisden zij met hem mee.''

De tijd van met zijn allen de stoelen aanschuiven rondom de radio is voorbij, beseft Geersing. Hij ziet wel legio andere manieren om een hoorspel te 'consumeren': een gemiste uitzending kan teruggeluisterd worden via 'on demand', of is te downloaden. Een audiodrama kan een saaie autorit veraangenamen. ''Probeer het maar eens, je wilt je auto niet meer uit.''

Krijn ter Braak had vijf jaar geleden de hoofdrol in de hoorspelversie van Het Bureau. De afleveringen die om kwart voor één 's nachts werden uitgezonden bleken het best beluisterd. ''Dus moeten we onze doelgroep ook onder de 'slapelozen' zoeken'', lacht hij. ''Ik snap dat wel. Het is donker buiten, er is niks anders te doen, je zoekt afleiding, dan is een hoorspel ideaal.'' En in deze onzekere tijden heeft iedereen wel eens een
slechte nacht. ''Radio is hét crisismedium bij uitstek, ja.''

Ter Braak is vandaag De Resident, hij speelde controleur Verbrugge in de film Multatuli uit 1976. ''Toen waren we twee maanden in Indonesië, en hadden we veel last van de warmte. Nu is het maar een paar dagen werk.''

Zojuist wiebelden de acteurs wat op hun tenen omdat de ingesproken conversatie tussen Havelaar en de Resident volgens het script plaatsvond in een koets. Verder moet een hoorspelacteur alles uit zijn of haar stem halen. ''Het heeft me verrast hoeveel je daarmee kan doen'', vertelt Ter Braak. ''Sta je dichter of juist verder weg van de microfoon, praat je op zachte of op hardere toon. Het maakt een heel verschil of je een zin met glimlach op je gezicht uitspreekt of met een depressieve kop.'' Wat hij ook leerde: niet iedere acteur is even geschikt voor een hoorspel. ''Net zoals de één meer fotogeniek is dan de ander, heb je ook verschillen in 'radiogeniek'.''

Klopt, aldus Marlies Cordia die vijf jaar geleden met haar bedrijf De Hoorspelfabriek het fenomeen weer nieuw leven inblies. ''Grote namen staan inmiddels in de rij voor een hoorspel, maar sommigen hebben achter de microfoon moeten constateren dat dit niet voor hen was weggelegd.'' Lachend weigert ze namen te noemen. Voor Max Havelaar heeft ze een 'droomcast', vindt ze. ''Max Havelaar wordt altijd beschouwd als een nobele man, maar ik zie hem ook als een lefgozer die zijn hand heeft overspeeld. Dat weet Antonie er steengoed in te leggen.''

Cordia bestrijdt dat comeback van het hoorspel een kortstondige hype is in het kader van de retro-trend. Haar bedrijf heeft inmiddels de rechten van de Millennium-trilogie op zak, er wordt nu met de NPS gesproken over de bewerking van het werk van Stieg Larsson. ''De eerste proefopnamen met Victor Reinier zijn al achter de rug. En BNN wil op Tweede Pinksterdag Tirza met Isa Hoes uitzenden. Dat is een omroep die dat echt niet zou doen als het hoorspel nog als stoffig en muf wordt gezien.''

Max Havelaar, zaterdag 15 mei, 19.00 uur, in de zendtijd van Avro Podium
op Radio 1. (BERNICE BREURE)


Recente hoorspelen
De Avro, die in Nederland in de jaren twintig de eerste hoorspelen uitzond, pakte vorig jaar die traditie weer op met Oeroeg als radiodrama. De Humanistische Omroep (nu Human) zond eerder hoorspelen op basis van de boeken De Gelukkige Klas (Theo Thijssen) en Dubbelspel (Frank Martinus Arion) uit. In 2005 en 2006 was de hoorspelcyclus van Voskuils 'Het Bureau' via de NPS te beluisteren. De NPS trok vanaf 2007 gemiddeld 100.000 luisteraars per keer met de hoorspelversie van Olivier B. Bommel-serie. De afgelopen maanden werd door de NPS de serie De Moker uitgezonden, een hoorspel over de Wallen in de jaren zeventig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden