Het geheim achter de opmars van NPO Radio 4

Muziekzender NPO Radio 4 is aan een opmars bezig. Het marktaandeel stijgt en steeds meer jongeren luisteren naar de zender. Het geheim? Rust en ‘authentiek, menselijk en persoonlijk zijn’. 

Het Rotterdams Philharmonisch Orkest in 2008. Het orkest bestaat meer dan honderd jaar. Beeld ANP - Robert Vos

NPO Radio 4, dat was toch die stoffige klassieke muziekzender voor grijze koppen die neerkijken op alles wat hip en modern is? Een gedateerde gedachte, zeggen de drijvende krachten achter het station dat al jaren aan de weg timmert om drempels te verlagen.

Hoe het níet moet? “Tijd voor de heetste track van Bach. Dat die gast swagger had, ga je nú horen!” Sander Zwiep, met 30 jaar de op een na jongste presentator van NPO Radio 4 kan het niet uitspreken zonder in de lach te schieten. “Lijkt me duidelijk toch? Maar wat je anno 2019 óók niet moet doen? ‘In het Pruisen van die tijd was het gangbaar dat de elite…’ Enfin, je begrijpt wel wat ik bedoel.”

Pubquiz

Dat Zwiep in zijn middagprogramma De Muziekfabriek het voor elkaar krijgt om qua presentatie ergens mooi in het midden van die twee extremen uit te komen, werd onlangs duidelijk toen hij in het Utrechtse TivoliVredenburg de eerste NPO Radio 4 Filmmuziekquiz voorzat. Zowel aanwezige 60-plussers als twintigers schudden hem voor- en achteraf met grote ogen de hand. ‘Dat is ‘m dan, Sander van Radio 4!’

“Best bizar. Het is het grootst denkbare compliment. Ik presenteer het programma soms in mijn eentje. Dan doe je zo’n pubquiz en merk je dat het niet voor niets is.”

Met meer jonge presentatoren, initiatieven als de Week van de Filmmuziek, en het thuis meezingen en -spelen van de aria Erbarme Dich uit de Matthaüs Passion (alle uitvoeringen tezamen zouden het ‘grootste orkest van Nederland’ vormen, de partituren werden al bijna 15.000 keer gedownload) kruipt de klassiekemuziekzender langzaam uit de nichehoek. 

Popiejopie doen

In 2018 was het marktaandeel 2,4 procent, het hoogste sinds 1994. En het aantal jonge luisteraars groeit gestaag. In sommige maanden zijn de cijfers zelfs iets hoger dan die van het (ooit populaire) jongerenstation NPO 3FM. Maar van cruciaal belang is vooral de tone of voice, bezweert Sander Zwiep. “Als ik naar de hitzender Slam! luister en het gaat over bepaalde technieken in het trancegenre, denk ik ook: shit, ik hoor blijkbaar niet bij deze club. Dat willen wij ook niet.”

Wat is dan de truc? “Niet meer minutenlang praten over de geschiedenis van een politieke ontwikkeling in de tijd van Händel of zo. Het gaat maar om één ding: wat doet de muziek met je? Als ik dat meegeef, voelt het publiek daar iets bij. Of ze het nu met je eens zijn of niet. In het begin kreeg ik nog weleens appjes: ‘Moeten jullie weer popiejopie doen met een Beatles-liedje op de akoestische gitaar?!’ We zijn nu zo’n drie jaar bezig met een nieuwe generatie presentatoren en de luisteraar groeit met die nieuwe sound mee. Het verbaast me hoe tolerant de luisteraar tegenwoordig is.”

Tante Truus

Klassiekemuziekgoeroe Hans Haffmans, presentator van Podium en ZaterdagMatinee, werkt al sinds 1991 voor NPO Radio 4. Hij zegt met zijn tijd te zijn meegegaan door bijvoorbeeld vlotter te praten en meer rekening te houden met ‘tante Truus die hopelijk vindt dat ik zó aanstekelijk over klassiek praat, dat ze het eens een kans geeft’.

“Maar ik was in het begin ook al die enthousiaste gek die rode oortjes kreeg van Brahms en Stravinsky. Over de juiste toon denk ik nog steeds constant na. Daarbij ben ik altijd voor populair, maar niet populistisch. Je hoort mij na de Matthaüs Passion niet roepen: ‘Zo, die hangt weer!’ Dat is totaal respectloos en ongepast. Je moet ook niet per se mensen iets bijbrengen. Het gaat om authentiek, menselijk en persoonlijk zijn. Daar is die jonge garde goed in en daar kan ik nog altijd van leren.”

Luwte

Haffmans vervolgt: “Het succes van de zender moet ook zijn dat mensen de luwte opzoeken in deze overprikkelde samenleving. Toen ik laatst moest tanken bij een benzinestation schalde er harde muziek uit buiten opgehangen speakers. Laat me nou érgens met rust, denk ik dan. Wij zijn de zender van de schoonheid en de troost, waar je even kan ademhalen en auditief kan detoxen.”

Aan Simone Meijer, sinds januari de nieuwe zendermanager van NPO Radio 4, de taak om alle soorten luisteraars tevreden te houden. “Er zijn nog steeds veel mensen die van klassiek houden, maar er nooit echt bewust naar hebben geluisterd. Die wil ik er warm voor maken.”

Vooral de recente Week van de Filmmuziek was een succes. “Ik heb een kleine van 11 die eerst altijd vroeg of de radio alsjeblieft uit mocht. Nu is hij helemaal in de ban van John Williams’ muziek voor Star Wars. En hij had laatst een vriendinnetje te spelen die riep: ‘Wow, ik hoor Harry Potter!’ Tegenwoordig smeekt hij bijna of de radio aan mag! Mijn zwager is ook dol op filmmuziek. Ik weet dat de stap van John Williams naar Mahler niet heel groot is. Ik zei: ‘Ga lekker op de bank liggen, luister naar Mahler, je weet niet wat je overkomt.’ En jawel, na de eerste symfonie wilde hij de tweede luisteren, et cetera. De bevestiging dat het werkt.”

Flauw

Volgens klassiekemuziekpuristen wint de zender terrein door meer op een popstation te lijken. “Flauw vind ik dat,” zegt Sander Zwiep. “Als we de dynamiek van die stations overnemen, vind ik dat een compliment. De oude garde zegt ook vaak dat klassiek toch nooit populair zal worden. Ze zijn geneigd het voor zichzelf te houden. Dat begrijp ik niet. Als je iets mooi vindt, wil je dat toch van de daken schreeuwen?!”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden