Plus Unseen Amsterdam 2019

Het fotoboek als hoogst denkbare kunstvorm

De fotoboekenmarkt van Unseen Amsterdam geldt als het neusje van de zalm, met tientallen lanceringen en signeersessies. Er staan vooral onafhankelijke, kleine uitgevers, met boeken die je bijna nergens anders ziet. 

Monika, The Europeans (2019). Beeld © Rob Hornstra / The Europeans

Een fotoboek is meer dan een verzameling foto’s met een kaft eromheen. Voor sommige fotografen is het zelfs de hoogst denkbare kunstvorm, veel waardevoller dan individuele prints aan de wand. Rob Hornstra is zo ­iemand. Met journalist Arnold van Bruggen maakte hij An Atlas of War and Tourism in the Caucasus (2013). Deze weerslag van jarenlang reizen en onderzoek in de ­regio waar de Olympische Winterspelen van Sotsji ­werden gehouden, geldt als een monument binnen de documentairefoto­grafie.

Tijdens de fotoboekenmarkt van Unseen lichten Hornstra en Van Bruggen hun nieuwe project toe: The Europeans. Ze zijn er net aan begonnen en gaan er waarschijnlijk weer jaren over doen, maar het resultaat zal ongetwijfeld kunnen wedijveren met het klassieke The Americans, waarin Robert Frank in 1958 een portret schetste van het naoorlogse Amerika.

Hoog rodelopergehalte

Presentaties als die van Hornstra en Van Bruggen geven de fotoboekenmarkt iets extra’s, een kijkje achter de schermen bij een werk in uitvoering. Maar ook net af­geronde projecten zijn goed vertegenwoordigd. Tijdens Unseen worden maar liefst 32 nieuwe fotoboeken gelanceerd en 41 fotografen signeren hun laatste werk, onder wie Elspeth Diederix, Ad van Denderen, Zhen Shi en Ina Jang. Zou je de boekenmarkt vergelijken met een filmevenement, dan was het een internationaal premièrefestival met hoog rodelopergehalte, het Cannes onder de fotoboekenmarkten.

When Red Disappears van Elspeth Diederix.

Vanaf zijn eerste editie heeft Unseen het fotoboek ­erkend als apart en volwaardig medium en verzamel­object. Met de verhuizing naar het Transformatorhuis is de boekenmarkt dit jaar groter dan ooit. Er staan 85 uit­gevers, waarvan ongeveer twintig uit Nederland.

Liefhebbers

“Iedereen is hier op uitnodiging,” vertelt Daria Tuminas, coördinator van de boekenmarkt. “In acht jaar tijd hebben we een database opgebouwd met zo’n 260 kwalitatief hoogstaande uitgevers. Daar hebben we een tweede selectieronde op losgelaten: wie heeft nieuwe publicaties of iets wat nog niet elders te zien is geweest? Bijzonder is bijvoorbeeld Plethora uit Kopenhagen, dat een losbladig tijdschrift uitbrengt op hoogwaardig papier – je zou zo de pagina’s kunnen inlijsten en aan de muur hangen. En ­Rodovid Press uit Kiev is een van de weinige uitgevers die fotografie uit de Oekraïne brengt.”

Met haar scherpe selectie onderscheidt de Unseenboekenmarkt zich van het groeiende aantal concurrenten. De nadruk ligt op kleine, onafhankelijke uitgevers – uitzonderingen als Lecturis en Mack daargelaten. “En de nadruk ligt duidelijk op fotografie,” stelt Tuminas, “waarmee we een ander aanbod hebben dan bijvoorbeeld Offprint in Parijs of de New York Art Book Fair.”

Plethora Magazine #8, Aetherica.

Voor de exposanten is de Amsterdamse boekenmarkt interessant omdat hij gekoppeld is aan een beurs. Van de 25.000 bezoekers die daar op afkomen, belandt ook een deel bij de boeken, liefhebbers over het algemeen. “Je hoeft er geen diepe studie van te maken, maar fotoboeken moet je leren lezen,” stelt Tuminas, die zelf een achtergrond heeft in literatuurtheorie en antropologie, maar aan fotoboeken verslingerd raakte door veel te praten met fotografen en uitgevers. “Het aanbod is divers: meer ­journalistieke projecten zijn soms half tekst, half beeld, terwijl andere boeken enkel foto’s bevatten en het moeten hebben van de volgorde en vormgeving. Daar is een ­getraind oog voor nodig.”

Kleinschalige productie

Een ander kenmerk van fotoboeken is hun prijs. Die is in lekenogen hoog, maar valt mee als je bedenkt dat de productiekosten voor een fotoboek al snel tien tot twintig keer hoger liggen dan bij een tekstboek. Er worden ­strengere eisen gesteld aan papier en drukkwaliteit, de bindwijze is vaak bijzonder en er wordt flink geëxperimenteerd met afwijkende formaten en technieken.

De markt voor fotoboeken is de afgelopen dertig jaar stevig gegroeid, zeker nadat Martin Parr in drie dikke pillen een canon van twee eeuwen fotoboeken heeft neergezet. Maar een oplage van drie- of vierduizend exemplaren, ­zoals rond de eeuwwisseling nog gebruikelijk was, wordt tegenwoordig niet meer gehaald. Het gaat eerder om honderdtallen. Aan het koperspubliek ligt het niet, dat is min of meer gelijk gebleven. Maar er zijn veel uitgevers bij gekomen, vooral doordat moderne technieken het steeds makkelijker maken kleinschalig boeken te produceren en distribueren.

Met die sterk toegenomen concurrentie is een mooi boek maken alleen niet meer voldoende. Een boek moet ook relevant zijn. “Uitgevers en kunstenaars moeten ­duidelijke keuzes maken,” stelt Tuminas. “Het onderwerp moet van belang zijn of worden belicht vanuit een bijzondere invalshoek. Makers moeten beter dan ooit ­weten waarom en voor wie ze zo’n boek willen maken.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden