PlusBoekrecensie

Het fictiedebuut van Ewoud Kieft is buitengewoon intelligent en prikkelend

Ewoud Kieft schreef een genuanceerde sciencefictionroman over kunstmatige intelligentie en de grenzen tussen mens en machine. Een buitengewoon intelligent, prikkelend debuut.

Beeld Getty Images/Andriy Onufriyenko

Eerder schreef Ewoud Kieft (1977) lovend ontvangen non-fictie, onder meer over het Europa van 1900 tot 1918 en het collectieve verlangen naar oorlog. Of over Mein Kampf en de aantrekkingskracht van het nazisme. Twee van zijn boeken werden genomineerd voor de Libris Geschiedenisprijs. Het Historisch Nieuwsblad noemde hem ‘de belangrijkste Nederlandse jonge historicus van dit moment.’ De volgende stap in zijn schrijfcarrière lag, kortom, nogal voor de hand: een genuanceerde sciencefictionroman over kunstmatige intelligentie en de grenzen tussen mens en machine.

De onvolmaakten, Kiefts fictie­debuut, speelt zich af in de tweede helft van de 21ste eeuw. Het goede nieuws: er is nog volop leven op aarde. De crises en de destructieve polarisatie van de jaren dertig en veertig zijn achter de rug. Seksisme is uitgebannen, net als religie. Grote groepen mensen leven vreedzaam samen, in ongekende welvaart en gezondheid.

En het slechte nieuws? Nou ja, bijvoorbeeld dat de mensen ‘buiten het netwerk’ er totaal niet meer toe doen. Gelukkig is ook dáár een oplossing voor: slecht nieuws komt nauwelijks nog ons blikveld binnen. We kunnen onze levens leiden zonder ook maar een glimp op de uitwassen van de samenleving, of op de minder ‘goed gelukte’ mensen. Daar hoeven we niet eens actief voor weg te kijken – onze Gena’s regelen het voor ons. Want we krijgen alleen díe informatie binnen die precies is afgestemd op onze voorkeuren, gezondheid en welbevinden.

Een Gena is een algoritme. Een applicatie. Al is dat wel heel kernachtig samengevat. Een Gena is ook een levensgezel, wijze raadgever, persoonlijke assistent en begeleider. Een Gena behoedt de 21ste-eeuwse mens voor misstappen, te lang uitslapen, slecht eten of emotionele afstomping. Maar: de Gena heeft geen toegang tot alle gedachten en gevoelens van de bezitter, en kan maar in beperkte mate ingrijpen. Precies daar zit ’m het probleem.

Foute afslagen

De verteller van De onvolmaakten is een Gena. Ze vertelt tegenover de Raad van Toezicht waar het is misgegaan met ‘haar’ Cas. Hoe hij heeft kunnen ontsporen. Ze beschrijft Cas’ leven vanaf het moment dat ze hem begeleidde, blikt terug op mogelijke foute afslagen of genegeerde voortekenen. Wát er precies is gebeurd, en wat Cas zo bedreigend maakt, wordt voorzichtig onthuld en blijft spannend tot het einde. Kieft laat je al vanaf de eerste pagina’s meedenken en -voelen, niet alleen over Cas’ lot maar ook over de samenleving waarin hij leeft – een heilstaat met dystopische trekjes. Of is het juist andersom?

Huiselijke irritaties

Kieft gaat gemakzuchtig engagement of voorspelbaar ondergangsdenken uit de weg. En hij vermijdt de valkuil van minder geslaagde toekomstromans die het leven in pakweg 2063 voorstellen als een optelsom van existentiële en maatschappelijke vraagstukken. Cas’ onbehagen wordt evenzeer geïllustreerd door zijn grote ontsporing als door zijn kleine huiselijke irritaties – bijvoorbeeld als Gena hem aanraadt om ‘iets meer vezels te kiezen’, net als hij zin heeft ‘om wat friet te printen’.

Speels en serieus dringt Ewoud Kieft diep door in de eeuwige, universele worsteling: de schaduwkanten van vrijheid en de kern van onze individualiteit. Een buitengewoon intelligent, prikkelend debuut.

Fictie Ewoud Kieft De onvolmaakten De Bezige Bij, €23,99 336 blz.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden