PlusAchtergrond

Het enige wat je bij Captured in Eye kan doen, is toekijken wat je andere ik uitspookt

Installatie Captured, de komende weken te zien in Eye Filmmuseum, scant de gezichten van bezoekers om ze onderdeel te maken van een virtuele wereld waarin groepsdruk en het geweld van de massa onderzocht worden.

Joost Broeren-Huitenga
In Captured worden de gezichten van bezoekers gescand en op een tamelijk generiek lichaam geplakt. Beeld Hanna Haaslahti
In Captured worden de gezichten van bezoekers gescand en op een tamelijk generiek lichaam geplakt.Beeld Hanna Haaslahti

Zet een VR-bril op en je wordt ondergedompeld in een andere wereld, een onbekende of niet werkelijk bestaande plek, of zelfs een compleet ander bewustzijn. Het is alsof je er daadwerkelijk aanwezig bent – behalve dat jijzelf nooit zichtbaar bent in die virtuele werelden die je betreedt.

De installatie Captured pakt het net wat anders aan. De gezichten van bezoekers worden bij binnenkomst met hoogwaardige camera’s ingescand, en hun beeltenissen worden vervolgens op avatars in een virtuele wereld geplakt. Die bekijk je niet in je eentje op een VR-bril, maar in het openbaar, samen met andere bezoekers die óók in die virtuele wereld geplaatst zijn. Met het narratief waarin die avatars terechtkomen onderzoekt de Finse mediakunstenaar Hanna Haaslathi de rol van groepsdruk en opgehitste massa’s.

Weense Joden

Captured is sinds afgelopen donderdag te zien in Eye Filmmuseum, als onderdeel van de reeks Xtended. Daarin werden tot nu toe exclusief VR-werken vertoond; met Captured wordt de definitie ervan dus iets opgerekt.

De in 1969 geboren Haaslathi volgde opleidingen tot setontwerper en fotograaf voor ze zich in de vroege jaren negentig op nieuwemediakunst ging richten. Sinds de vroege jaren nul worden haar werken, die vaak digitale technieken inzetten om interactie met de bezoeker aan te gaan, internationaal vertoond.

Het startpunt voor Captured waren foto’s van vernedering van Weense Joden in 1938, vertelde Haaslathi in een work-in-progresspresentatie over Captured in 2018. Tijdens die zogenoemde Reibeparteien, kort na de annexatie van Oostenrijk door Duitsland, werden Joden gedwongen op hun knieën de straten te schrobben.

Stilzwijgende goedkeuring

Haaslathi zag de foto’s voor het eerst als middelbare scholier, ze waren haar altijd bijgebleven. Toen ze aan Captured ging werken, bekeek ze de beelden met een nieuwe blik, en analyseerde ze de mensen die erop te zien waren. Die vielen uiteen in drie groepen: de Hitlerjugend, de Joodse slachtoffers en de toekijkende voorbijgangers. Die laatste groep was verreweg het grootst, en zonder hun stilzwijgende goedkeuring zou dit geweld niet hebben plaatsgevonden, besefte Haaslathi.

Nadat je gezicht is gescand, wordt dat op een tamelijk generiek lichaam geplakt. De genderkeuze is willekeurig, en iedere ‘avatar’ krijgt, eveneens willekeurig, een uniform in een van de drie standaardkleuren. Dankzij die abstracties hoor ‘jij’ dus ineens bij een groep – rood, groen, blauw; dader, slachtoffer, toeschouwer. Welke kleur welke rol krijgt, wisselt continu in het door machine learning aangestuurde narratief, dat zichzelf eindeloos herhaalt en toch nooit exact hetzelfde is.

Iedere ‘avatar’ krijgt willekeurig een uniform in een van de drie standaardkleuren. Dankzij die abstracties hoor ‘jij’ dus ineens bij een groep.  Beeld Hanna Haaslahti
Iedere ‘avatar’ krijgt willekeurig een uniform in een van de drie standaardkleuren. Dankzij die abstracties hoor ‘jij’ dus ineens bij een groep.Beeld Hanna Haaslahti

Onafhankelijk?

“Hoe we de wereld begrijpen, is afhankelijk van onze gemeenschap en onze sociale verbanden,” legde Haaslathi in diezelfde presentatie uit. “We denken in onze westerse denkwijze vaak dat we totaal onafhankelijk zijn, dat we onze eigen keuzes maken, maar de gemeenschap waar we onderdeel van zijn heeft enorme invloed op onze ideeën en gedachten. Het is een constante onderhandeling.”

Maar in de wereld van Captured valt er voor de bezoeker, als hun gezicht eenmaal gescand is, niets meer te onderhandelen. Dat verhaal voltrekt zich onherroepelijk. Het enige wat je nog kan is toekijken wat je andere ik uitspookt. Zo krijgt de titel van het werk een dubbele lading. Je bent niet alleen technisch ‘captured’, vastgelegd door de camera’s die je gezicht scannen. “Je bent ook onderdeel geworden van het systeem.”

Captured is t/m 6 juni te zien in Eye Filmmuseum, dagelijks van 10.00 tot 23.00 uur, toegang gratis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden